Bizi Takip Edin

Diplomasi

Çin lideri Xi Jinping 10 yıl aradan sonra Mısır’ı ziyaret ediyor

Yayınlanma

Çin lideri Xi Jinping’in Mısır ziyareti, Süveyş’te büyüyen yatırımlar ve ortak hava kuvvetleri tatbikatlarının sürdüğü bir dönemde gerçekleşiyor.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, Pekin’in Kahire ile ekonomik, askeri ve diplomatik bağlarını derinleştirdiği ve Orta Doğu ile Afrika’daki krizlerde Mısır’la daha yakın çalışmayı amaçladığı bir dönemde, on yıl aradan sonra Mısır’a dönüyor.

Xi, salı günü sona erecek Şanghay İşbirliği Örgütü zirvesi için Kırgızistan’a yaptığı ziyaretin ardından bu hafta Mısır’ı ziyaret edecek.

Çin Dışişleri Bakanlığı geçen hafta Mısır’la ilişkileri “tarihin en iyi seviyesinde” olarak nitelendirdi ve Xi’nin ziyaretinin geçmişteki işbirliğinin üzerine inşa edilirken gelecekteki ilişkilerin yönünü de belirleyeceğini söyledi. Ziyaret, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin kurulmasının 70. yıldönümüne denk geliyor.

Bu, Xi’nin Ocak 2016’dan bu yana Mısır’a yapacağı ilk ziyaret olacak. Xi o tarihte Kahire’de Arap Birliği’ne hitap etmiş ve altyapı, enerji, finans ve sanayi kalkınmasını kapsayan anlaşmaların imzalanmasına tanıklık etmişti.

Buna karşılık Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi, 2014’te göreve gelmesinden bu yana Çin’i sekiz kez ziyaret etti. Son ziyareti Mayıs 2024’te gerçekleşti.

Washington merkezli Middle East Institute’ta yerleşik olmayan kıdemli araştırmacı John Calabrese, Xi’nin ziyaretinin her iki tarafa da siyasi fayda sağladığını söyledi.

South China Morning Post’a konuşan Calabrese, “Ziyaret, Pekin’e büyük bir Arap, Afrika ve Küresel Güney ülkesiyle kalıcı ve Batı dışı bir ortaklığı sergileme fırsatı sunuyor” dedi. Mısır açısından ise bu ziyaret, ülkenin “ABD’nin ya da daha genel olarak Batı’nın bir aracı olmadığını” gösterme imkânı sağlıyor.

Calabrese, iki hükümetin kapsamlı stratejik ortaklıklarını yeniden teyit etmelerini ve ticaret, yatırım, Kuşak ve Yol işbirliği ile ikili işlemlerde yuan kullanımına ilişkin anlaşmalar açıklayabileceklerini öngörüyor.

Mısır, 2023 yılında Çin’in iç borç piyasasında 3,5 milyar yuan, yani 520 milyon dolar toplayarak panda tahvili ihraç eden ilk Afrika ülkesi oldu. Pekin ve Kahire haziran ayında ikili para takası anlaşmalarını yenileyerek tutarı 18 milyar yuandan 30 milyar yuana çıkardı ve anlaşmayı üç yıl daha uzattı.

Mısır Ticaret Servisi’nin verilerine göre Çin’in Mısır’la ekonomik bağları hızla genişledi. İkili ticaret, 2024’te 17,38 milyar dolar iken 2025’te yaklaşık 20,8 milyar dolara ulaştı.

Çin’in sanayi yatırımlarının önemli bir bölümü, Asya’yı Kızıldeniz ve Akdeniz üzerinden Avrupa’ya bağlayan stratejik deniz yolu Süveyş Kanalı çevresinde yoğunlaşıyor.

2025 sonu itibarıyla Ayn Sokhna’daki Çin-Mısır TEDA Süveyş Ekonomik ve Ticari İşbirliği Bölgesi yaklaşık 200 şirkete ev sahipliği yapıyordu. Bölgede bildirilen toplam yatırım miktarı 3,8 milyar doları aşarken yaklaşık 10 bin kişilik istihdam yaratıldı. Bölgenin en büyük üreticilerinden China Jushi, Avrupa, Orta Doğu ve diğer ihracat pazarlarına hizmet veren büyük bir fiberglas üretim üssü kurdu.

Calabrese, “İlişki giderek yalnızca ticaretten değil, sanayi yatırımlarından ibaret hale geliyor” dedi.

Calabrese’ye göre Mısır, Avrupa ve Afrika pazarlarına erişmek isteyen Çinli şirketler için kendisini bir üretim üssü olarak konumlandırıyor. Ancak döviz sıkıntısı, borç baskısı ve bürokrasi hâlâ engel teşkil ederken Kahire’nin Körfez ve Batı finansmanına bağımlılığı da Pekin’e doğru ne ölçüde kayabileceğini sınırlıyor.

Kahire Amerikan Üniversitesi’nde siyaset bilimi doçenti olan Amr Adly, Çin yatırımlarının son on yılda hızla arttığını, ancak İngiltere, ABD ve Körfez ülkelerinden yatırımcıların toplam doğrudan yabancı yatırım stokunun hâlâ daha büyük olduğunu söyledi.

Adly’ye göre daha fazla büyüme, Mısırlı şirketlerin Avrupa, Afrika ve Körfez pazarlarına hizmet veren Çin öncülüğündeki tedarik zincirlerine entegre edilmesiyle sağlanabilir.

Askeri işbirliği de genişliyor. Mısır ve Çin, Xi’nin ziyaretinden birkaç gün önce, 22 Ağustos’ta ikinci “Medeniyet Kartalları” ortak hava tatbikatına başladı. Çin, J-16 savaş uçaklarını 6 bin kilometreden fazla mesafe kat ederek Mısır’a konuşlandırdı. Uçaklara YY-20A tanker uçağından havada yakıt ikmali desteği sağlandı. Bu da Çin hava kuvvetlerinin ülke sınırlarından çok uzakta operasyon yürütme kapasitesinin arttığını ortaya koydu.

Mısır onlarca yıldır ABD’nin askeri yardımına dayanırken Çin’le genişleyen tatbikatlar, Kahire’nin savunma ilişkilerini çeşitlendirme çabasına işaret ediyor.

Adly, “Mısır, Çin’le işbirliğini derinleştirerek ABD’yle ilişkilerini dengelemekle ilgileniyor” dedi.

Calabrese, “Gazze konusunda geniş bir görüş birliği var” dedi. “Hem Pekin hem de Kahire ateşkesi, Filistin devletini ve Mısır’ın arabuluculuk ve yeniden inşa sürecindeki rolünü destekliyor” diye ekledi.

İran konusunda ise Calabrese, “Yalnızca kısmi bir uyum görüyorum” dedi, “Her iki taraf da gerilimin düşürülmesini destekliyor ve hiçbiri Süveyş ile Kızıldeniz’deki deniz taşımacılığını aksatacak daha geniş çaplı bir çatışma istemiyor” diye belirtti.

Ancak Calabrese, Pekin’in Tahran’la daha derin ilişkilerinin ve Washington’ın İran’a yönelik baskısına karşı çıkmasının, Kahire ile koordinasyonun muhtemelen itidal çağrılarıyla sınırlı kalacağı anlamına geldiğini söyledi.

Adly, Kızıldeniz ve Basra Körfezi’nin Çin’in çıkarları açısından önemli olduğunu belirtti.

Çin 2023 yılında Suudi Arabistan ile İran arasındaki diplomatik ilişkilerin yeniden kurulması için arabuluculuk yapmış olsa da, Adly’ye göre “Çinliler devam eden çatışmaya müdahil olmak konusunda aynı ölçüde istekli olmadı”.

Şanghay Uluslararası Çalışmalar Üniversitesi Orta Doğu Araştırmaları Enstitüsü’nde doçent ve Afrika Arap Ülkeleri Araştırma Projesi Direktörü Zhao Jun, Çin’in Arap dünyasını, Afrika’yı, Akdeniz’i ve Kızıldeniz’i birbirine bağlayan bölgesel bir “eksen” olarak Mısır’a ihtiyaç duyduğunu söyledi. Zhao’ya göre Mısır ise sanayileşmesini ilerletmek ve diplomatik manevra alanını genişletmek için Çin’in yatırımlarından, teknolojisinden ve pazar erişiminden yararlanmayı umuyor.

Zhao, ekonomik işbirliğinin bir sonraki aşamasında elektrikli araçlar, güneş enerjisi ve enerji depolama, yeşil hidrojen, tuzdan arındırma, yapay zekâ ve liman lojistiği alanlarına odaklanılabileceğini söyledi.

Zhao, “Finansman da giderek daha fazla yuan cinsinden ödemelere, panda tahvillerine, öz sermaye yatırımlarına, sanayi fonlarına ve kamu-özel sektör ortaklıklarına dayanacak ve devlet kredilerine bağımlılığı azaltacak” dedi.

“Sonuçta ziyaretin başarısının temel ölçütü kaç anlaşmanın imzalandığı değil, siyasi güvenin finansmanı sağlanabilir, faaliyete geçirilebilir ve ihracata yönelik, yüksek ölçüde yerelleştirilmiş sanayi projelerine dönüştürülüp dönüştürülemeyeceğidir” diye ekledi.

Zhao, “Ziyaretin, Mısır’ın sahadaki arabuluculuk avantajlarından yararlandığı, Çin’in ise uluslararası siyasi ve kalkınma kaynakları sağladığı bir işbölümünü şekillendirmesi bekleniyor” değerlendirmesini yaptı.

Diplomasi

Ermenistan, yeni Anayasa taslağına AB üyeliği hükmünü eklemedi

Yayınlanma

Ermenistan Güvenlik Konseyi Sekreteri Alen Simonyan, hazırlanan yeni Anayasa taslağında Avrupa Birliği’ne (AB) katılım hükmünün yer almadığını ve Avrupa entegrasyonunu anayasal yükümlülüğe dönüştürmek istemediklerini açıkladı.

Ermenistan yönetimi, hazırlanan yeni Anayasa taslağında Avrupa Birliği’ne (AB) katılım hükmüne yer vermedi.

Ermenistan Güvenlik Konseyi Sekreteri Alen Simonyan, bazı siyasi güçlerin böyle bir düzenleme önerdiğini ancak Avrupa entegrasyonunu anayasal yükümlülüğe dönüştürmek istemediklerini açıkladı.

Petros Kazaryan’a verdiği röportajda konuyu değerlendiren Simonyan, “Böyle bir hüküm yok ve şu anda böyle bir normu anayasaya koymaya gerek olmadığını düşünüyorum. Anayasa reformlarının amacı bu değil” dedi.

Simonyan, Ermenistan’ın ortaklarıyla ilişkilerini bağımsız biçimde kurmayı hedeflediğini ve “Moskova’yı Brüksel, Washington ya da Paris ile değiştirmeyeceğini” kaydetti.

Grigoryan, AB sürecinin Rusya pazarına erişimi riske atacağını yazdı

Simonyan’ın açıklamaları, selefi Armen Grigoryan’ın “AB Üyeliği İllüzyonu” başlıklı makalesine yanıt niteliği taşıyor.

Grigoryan, bu makalede Anayasa Konseyi’nin, Cumhuriyet Partisi’nin Ermenistan’ın AB üyeliğini temel yasaya ekleme önerisini tartıştığını yazmıştı.

Üyelik perspektifini gerçekçi görmeyen Grigoryan, AB ile uzun süreli yakınlaşma sürecinin Rusya pazarına ve ucuz enerji kaynaklarına erişimi tehlikeye atabileceği uyarısını yaptı.

Grigoryan’ın değerlendirmesine göre, yaşanabilecek aksaklıkların sonunda Erivan’ın Moskova’ya bağımlılığı daha da artabilir.

Erivan ile Brüksel arasındaki süreç ayrı yasayla ilerliyor

Ermenistan’da AB’ye katılım sürecinin başlatılmasını öngören ayrı bir yasa halihazırda yürürlükte.

Parlamentonun 26 Mart 2025’te kabul ettiği ve Cumhurbaşkanı Vahagn Haçaturyan’ın 4 Nisan’da imzaladığı yasa, Erivan’ın bu süreci başlatma kararını kayda geçiriyor.

Adaylık statüsünün verilmesi ve üyelik müzakerelerinin açılması ise AB’nin alacağı ayrı kararları gerektiriyor.

Ermenistan ile AB arasındaki pratik işbirliği, 2021’den bu yana yürürlükteki Kapsamlı ve Genişletilmiş Ortaklık Anlaşması’na dayanıyor.

Taraflar Aralık 2025’te ekonomik kalkınma ve güvenliği kapsayan yeni stratejik gündem üzerinde uzlaşırken Mayıs 2026’da Erivan’da ilk Ermenistan-AB Zirvesi düzenlendi.

Yeni Anayasa taslağı gelecek hafta yayımlanıyor

Başbakan Nikol Paşinyan, Adalet Bakanlığı’nın hazırladığı yeni Anayasa taslağının ön metninin gelecek hafta yayımlanacağını duyurdu.

Yetkililer, metni yayımladıktan sonra kamuoyunun tartışmasına açmayı ve gelecek önerileri değerlendirmeyi planlıyor.

Hükümet son hali verilen taslağı parlamentoya sunacak; Paşinyan kasım ayı başında yeni Anayasanın referanduma götürüleceğini de ifade etmişti.

Okumaya Devam Et

Diplomasi

Bakan Bolat’tan “Made in Europe” çağrısı

Yayınlanma

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Türkiye’yi “Made in Europe” kuralları dışında tutmanın Avrupa otomotiv endüstrisine zarar vereceğini savundu.

Avrupa Birliği, rekabet gücünü artırmak ve yerel sanayiyi düşük maliyetli ithalatlardan korumak amacıyla bir dizi sanayi önlemi paketi hazırlıyor.

Bu önlemler, bölgenin elektrikli araçlara geçişiyle birlikte popülerliği artan Çin yapımı otomobilleri de kapsıyor.

AB’nin üçüncü büyük araç ihracat pazarı ve Ford gibi otomobil üreticileri için önemli bir üretim merkezi olan Türkiye, Fransa ve Almanya’nın 27 AB üye devletini kapsayan ve İngiltere’ye özel statü tanıyan bir “Made in Europe” tanımını benimsemesi nedeniyle dışarıda bırakılma riskiyle karşı karşıya.

Bolat, Berlin’de düzenlenen bir sektör etkinliğinde şunları söyledi:

“Türkiye’yi ‘Made in EU’ çerçevesinin dışında bırakan bir senaryo, Türkiye’ye yapılacak yeni yatırımların azalması, Avrupalı tedarikçiler ve otomobil üreticileri için pazarın daralması ve son otuz yılda geliştirilen entegre değer zincirlerinin kademeli olarak zayıflaması anlamına gelir.”

Bolat, AB’yi, Türkiye’nin blokla uzun süredir devam eden gümrük birliği de dahil olmak üzere, bir ticaret ortağı olarak “benzersiz konumunu” tanımaya çağırdı.

Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği (OİB) yönetim kurulu üyesi Zeki Şafak Ozan, hedefin yıl sonuna kadar AB müzakerelerini sonuçlandırmak olduğunu ama bunun gerçekçi görünmediğini belirterek, bunun yerine önümüzdeki yılın başlarını işaret etti.

Taşıt Araçları Tedarik Sanayicileri Derneği (TAYSAD) Başkanı Yakup Birinci de Reuters’a verdiği demeçte, “Elimizden gelen hemen hemen her kapıyı çalıyoruz,” dedi.

Okumaya Devam Et

Diplomasi

Pentagon stratejisti Colby Brüksel’deki Ukrayna zirvesini terk etti

Yayınlanma

ABD Savaş Bakanlığı yetkilisi Elbridge Colby, Brüksel’deki Ramstein görüşmelerinden Ukrayna Savunma Bakanı Yevhen Hmara’nın konuşması başlamadan önce ayrıldı.

ABD Savaş Bakanlığının (Pentagon) politikadan sorumlu müsteşar yardımcısı Elbridge Colby, Brüksel’de 17 Kasım Salı günü düzenlenen Ukrayna Savunma Temas Grubu (Ramstein formatı) görüşmelerinden Ukrayna Savunma Bakanı Yevhen Hmara’nın konuşması başlamadan önce ayrıldı.

İngiliz The Telegraph gazetesinin haberine göre mevcut ABD Ulusal Savunma Stratejisi’nin yazarı olan Colby, görüşmeler sırasında Rusya’nın iç kesimlerine yönelik saldırı taktiğine karşı çıktı.

Kapalı oturumda mevkidaşlarına rapor sunan Ukrayna Savunma Bakanı Hmara’nın hitabı öncesinde salondan çıkan Colby’nin ayrılışını ABD tarafı resmi olarak uçağa yetişme zorunluluğuyla açıkladı.

Toplantıda ABD’yi temsilen ülkenin NATO Daimi Temsilcisi Matthew Whitaker kaldı.

The Telegraph’a konuşan Almanya hükümeti kaynakları, Ukrayna’nın Rusya topraklarının derinliklerine düzenlediği saldırıları eleştiren ABD’li yetkilinin açıklamalarından “endişe” duyduklarını söyledi.

Alman kaynakların aktardığına göre Colby, bu taktiği “askeri değeri düşük” ve çatışmanın sonunu “yaklaştırmayan” bir yöntem diye nitelendirdi.

Gazeteye konuşan muhataplar, bu gelişme üzerine Donald Trump yönetiminin “Rusya’nın tarafına geçmesi” ihtimaline dair kaygılarını dile getirdi.

İngiliz gazetesine bilgi veren bir kaynak da sürece dair şu ifadeleri kullandı:

“Colby, Ramstein toplantısının halka açık bölümünde ABD’nin derinliklere yönelik saldırılara karşı olduğunu ve bunlarda hiçbir askeri fayda görmediğini söyledi. Toplantıya katılanların çoğu bu yorumlar karşısında şaşkınlık yaşadı.”

Elbridge Colby kimdir?

Cumhuriyetçi siyasetçi Colby, Nisan 2025’ten bu yana Pentagon’da politikadan sorumlu müsteşar yardımcılığı görevini yürütüyor ve Trump’ın ilk başkanlık döneminde de benzer bir görev üstlenmişti.

Kariyerinin başında ABD Dışişleri Bakanlığı ile ABD Ulusal İstihbarat Direktörlüğü Ofisinde çalışan Colby, 1970’li yıllarda Merkezi Haberalma Teşkilatına (CIA) başkanlık eden William Colby’nin torunu.

Pentagon’un bu yılın ocak ayında açıkladığı ve 46 yaşındaki Colby’nin başyazarı olduğu Ulusal Savunma Stratejisi, Rusya’yı “yönetilebilir bir tehdit” olarak tanımlarken ülkenin “büyük askeri ve endüstriyel güç rezervlerini” koruduğunu ve “ulusal kararlılık sergilediğini” öngörüyordu.

ABD’nin bu stratejisinin yazarları Ukrayna ile Avrupa’nın savunulması sorumluluğunu Avrupalı ortaklara yüklüyordu.

Pentagon’un temel çalışma alanları arasında Çin’in dizginlenmesini gösteren Colby’nin, geçmişte de ABD’nin bu ülkeyle rekabetini Ukrayna ve Ortadoğu hatlarına kıyasla öncelikli gördüğü biliniyor.

Mart ayında Kongre’de yeni stratejiye ilişkin düzenlenen oturumlarda konuşan Colby, belgenin “esnek realizm” ilkelerine yanıt verdiğini savunmuştu.

ABD’li yetkili o oturumda şöyle konuşmuştu:

“Bu, sıradan Amerikalıların somut çıkarlarını pratik ve gerçekçi bir şekilde ilerletme ve koruma girişimidir. Bu stratejinin merkezinde, belgede de açıkça ifade edildiği üzere ‘değerlendirme, ayıklama ve önceliklendirme’ yer almaktadır.”

Okumaya Devam Et

Çok Okunanlar

English