Asya
Çin, ticari sırlarını ‘yabancı kuruluşlara’ karşı korumak için yeni kurallar hazırladı

Kamuoyunun görüşüne açılan düzenleme taslağı, Çin’in ticari sırlarını yabancı kuruluşlara karşı koruyarak ‘ulusal egemenliğini’ ve ‘kalkınma çıkarlarını’ güvence altına almayı hedefliyor.
Çin Ticaret Bakanlığı, pazartesi günü yaptığı açıklamada, ülkenin ticari sırlarını korumaya yönelik özel kurallar hazırladığını ve önerilen düzenlemeleri kamuoyunun görüşüne açtığını duyurdu.
South China Morning Post’un bakanlığın yayımladığı taslak metinden aktardığına göre düzenlemeler, “yabancı bir kuruluşun uluslararası ekonomi, ticaret ve bunlarla bağlantılı faaliyetler sırasında Çin’e ait ticari sırları ihlal eden eylemlerde bulunması” ve bu eylemlerin “Çin’in ulusal egemenliğini, güvenliğini ve kalkınma çıkarlarını tehlikeye atması veya bunlara yönelik gerçek bir tehdit oluşturması” durumlarında uygulanacak.
Taslağa göre Ticaret Bakanlığı, yasaklanmış faaliyetlerde bulunduğu tespit edilen yabancı kuruluşlara bir veya birden fazla yaptırım uygulayabilecek. Bu yaptırımlar arasında söz konusu kuruluşların Çin ile mal, teknoloji ve hizmet ticaretinin kısıtlanması veya yasaklanması ve Çin’de yeni yatırım yapmalarının sınırlandırılması da bulunuyor.
Öngörülen diğer tedbirler arasında, kuruluşların personelinin ve taşıtlarının Çin’e girişinin sınırlandırılması, ülkede bulunan personelin çalışma izinleri ve oturma haklarının iptal edilmesi veya kısıtlanması ve ihlalin ağırlığıyla orantılı para cezaları uygulanması yer alıyor.
Taslak düzenleme, Çin’in elektrikli araçlar, bataryalar ve nadir toprak elementlerinin işlenmesi gibi sektörlerde lider konuma yükseldiği bir dönemde hazırlandı. Bu sektörlerde teknolojik bilgi birikimi ve ticari sırlar, rekabet gücünün temel unsurları arasında yer alıyor.
Economist Intelligence Unit’in kıdemli ekonomistlerinden Xu Tianchen, “Çin’in ABD ve Avrupa Birliği ile rekabeti bağlamında ticari sırların korunması gerçekten daha önemli hale geldi” dedi.
South China Morning Post’a konuşan Xu, “Özellikle Çin’in uluslararası ziyaretçilere yönelik daha açık bir politika benimsemesiyle birlikte şirketler, olası ticari casusluk faaliyetlerine karşı dikkatlerini artırmak isteyeceklerdir” ifadelerini kullandı.
Ticaret Bakanlığının hazırladığı düzenleme, bu ayın başında Bilim ve Teknoloji Bakanlığı ile birlikte yayımladığı ayrı bir taslak planın ardından geldi. Söz konusu planda, yapay zekâdan biyoteknolojiye ve fotovoltaik güneş enerjisine kadar uzanan sektörlerde 14 teknolojiyi kapsayan ihracat yasakları önerilmişti.
Xu, teknoloji ihracat kataloğunda yapılması planlanan değişikliklerin hangi teknolojilerin korunması gerektiğini tanımladığını, yeni düzenlemelerin ise hükümetlerin ve şirketlerin bu tür durumlarda nasıl hareket etmesi gerektiğini belirleyeceğini söyledi.
Yeni kurallar, Ticaret Bakanlığına yabancı kuruluşların faaliyetlerinin Çin’in egemenliği, güvenliği veya kalkınma çıkarları açısından tehdit oluşturup oluşturmadığını soruşturma yetkisi de verecek.
Düzenlemeler, soruşturma altındaki yabancı kuruluşların yetkililerle işbirliği yapmasını ve ilgili bilgileri sağlamasını zorunlu kılarken, söz konusu kuruluşlara kendilerini savunma hakkı da tanıyor. Bununla birlikte, bir kuruluşun işbirliği yapmaması veya “soruşturmayı başka şekillerde engellemesi” durumunda Bakanlık, mevcut bulgulara dayanarak karar verebilecek.
Taslak metne göre şirketler ve bireyler de yabancı kuruluşların ticari sırları ihlal ettiğine ilişkin iddialarını Ticaret Bakanlığına bildirebilecek.
Bakanlığın açıklamasına göre taslak düzenleme şu anda kamuoyunun görüşüne açık bulunuyor. Görüş ve önerilerin 24 Kasım’a kadar iletilmesi gerekiyor.
Geçen hafta ABD Dışişleri Bakanlığı, Amerikan şirketlerine ait ticari sırları çaldıklarından şüphelenilen beş Çinli kuruluşa, Amerikan Fikri Mülkiyetini Koruma Yasası kapsamında kapsamlı yaptırımlar uygulayacağını duyurmuştu.
Yaptırım uygulanan kuruluşlar arasında, eski Google yazılım mühendisi Ding Linwei tarafından kurulan Shanghai Zhisuan Technology, risk sermayesi şirketi MiraclePlus ve bunlarla bağlantılı üç kuruluş yer alıyor.
Çin Ticaret Bakanlığı ise buna karşılık yaptığı açıklamada, söz konusu adıma “kesinlikle karşı çıktığını” belirtti. Bakanlık, yaptırımların “Çinli şirketleri damgaladığını” ve bu şirketlerin hak ve çıkarlarına ciddi zarar verdiğini savundu.
Bakanlık ayrıca Çinli yapay zekâ şirketlerinin hızlı gelişiminin, temel araştırma alanında yıllardır sürdürülen çalışmaların ve inovasyona yapılan kesintisiz yatırımların sonucu olduğunu, ticari sırların çalınmasıyla hiçbir ilgisi bulunmadığını vurguladı.
Asya
Moğolistan Cumhurbaşkanı Khurelsukh yolsuzluk iddiaları sonrası istifa etti

Moğolistan Cumhurbaşkanı Ukhnaagiin Khurelsukh, bir demiryolu ihalesinden maddi çıkar sağladığı iddialarının ardından istifa ettiğini duyurdu. Tavan Tolgoi ile Gashuunsukhait arasındaki hattın gizli ihalesinde siyasetçilerin 110 milyon dolar rüşvet aldığı öne sürülürken, soruşturmada 286 milyar tugriklik avans transferi tespit edildi.
Moğolistan Cumhurbaşkanı Ukhnaagiin Khurelsukh, devlet demiryolu projesinden maddi çıkar sağladığı yönündeki iddiaların ardından istifa ettiğini açıkladı.
Associated Press haber ajansının aktardığına göre Khurelsukh, yürütülen soruşturmada işbirliği yapacağını belirtti.
İddialar, Tavan Tolgoi ile Gashuunsukhait arasındaki demiryolu hattının inşası için düzenlenen ve gizlilik kararı alınan ihaleye dayanıyor.
Mongolia Daily gazetesinin haberine göre Bodi Group şirketinin kazandığı ihalede siyasetçilerin toplam 110 milyon dolar rüşvet aldığı öne sürülüyor.
Muhalefet mecliste araştırma komisyonu istedi
Parlamentodaki muhalefet partileri, soruşturmanın yürütülebilmesi için 16 Kasım’da Cumhurbaşkanı ve iddialarda adı geçen diğer yetkililerin istifasını talep etmişti.
Demokratik Parti milletvekilleri, konunun incelenmesi amacıyla geçici bir meclis araştırma komisyonu kurulmasını önerdi.
42 milletvekilinin desteklediği girişimde, Moğolistan Ulusal Güvenlik Konseyi’nin 2019 yılından bu yana yayımladığı tüm tavsiyelerin gizliliğinin kaldırılması da istendi.
Söz konusu talebin 19 ve 20 Kasım’da yapılacak meclis genel kurul oturumlarında ele alınması planlanıyor.
Eski belediye başkanı Cumhurbaşkanını suçlamıştı
Habere göre eski Ulan Batur Belediye Başkanı Khishgeegiin Nyambaatar, birkaç gün önce katıldığı bir yayında rüşvet alanlar arasında Cumhurbaşkanı Khurelsukh’un da yer aldığını öne sürmüştü.
Moğolistan yolsuzlukla mücadele kurumu, 110 milyon dolarlık nakit ödemeye dair herhangi bir kanıta rastlamadığını bildirdi.
Kurum yetkilileri, soruşturma kapsamında 286 milyar tugrik tutarında avans ödemesi transferlerinin tespit edildiğini açıkladı.
Başbakan Yardımcısı Nyamtaishiryn Nomtoibayar ise bu ödemelerin kömür alım anlaşmalarıyla ilgili olduğunu savundu.
Asya
IEA: Çin’in güneş enerjisi tedarik zincirinin %90’undan fazlası zarar bildiriyor

Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) son raporuna göre, Çin’in önde gelen güneş enerjisi fotovoltaik (PV) üreticilerinin %90’ından fazlası net zarar bildiriyor.
IEA, Renewables 2026 (Yenilenebilirler 2026) başlıklı raporunda yenilenebilir enerji üretim tedarik zincirlerini ele alan bir bölümde, 2025 seviyelerine kıyasla şu anda %10-30 oranında artan güneş modülü fiyatlarının, Çin güneş enerjisi üretim sektöründe kârlılığı yeniden tesis etmek için yeterli olmadığını savunuyor.
Rapora göre, Çin’in önde gelen güneş enerjisi üreticileri ve polisilikon üreticilerinin kümülatif net zararı, 2024’teki yaklaşık 4,4 milyar dolardan geçen yıl neredeyse 5,5 milyar dolara yükseldi.
Ayrıca 2024’ten bu yana 70’in üzerinde şirket iflas veya tasfiye başvurusunda bulundu.
Raporda bunun yanı sıra, 2026’nın ilk üç çeyreği boyunca net kâr marjlarının negatif seyretmesine rağmen, zararların istikrar kazanmaya başladığına dair işaretler olduğu belirtiliyor.
Raporda, “Son çeyreklerde, analiz edilen şirketlerin ortadaki %50’si -%5 ile -%15 arasında net kâr marjı bildirdi; bu aralık, 2024’te kaydedilen %0 ile -%30 arasındaki aralıktan daha dar,” denilirken, iyileşmelerin enerji depolama sistemi entegrasyonu gibi daha yüksek marjlı iş segmentlerine çeşitlendirme yapan şirketlerde yoğunlaştığı da ekleniyor.
Devam eden konsolidasyona rağmen, IEA raporu, güneş enerjisi tedarik zincirlerinin 2031 yılına kadar, özellikle polisilikon ve levha (wafer) üretiminde, Çin’de yüksek düzeyde yoğunlaşmaya devam edeceğini öngörüyor.
Ajans, konsolidasyon aşamasının bilançoları daha sağlam, üretim kapasitesi daha kaliteli ve teknoloji portföyleri daha rekabetçi olan üreticilerin lehine işleyeceğini ve bunun da daha zayıf üreticilerin piyasadan çekilmesini veya devralınmasını hızlandıracağını öngörüyor.
Rapor, konsolidasyonun etkisinin tedarik zinciri genelinde farklılık göstereceğini ve Çin’deki fazla üretim kapasitesinin çoğunluğunu şu anda oluşturan hammadde tedarik aşamalarının daha fazla uyum sağlaması gerekeceğini öngörüyor.
Rapora göre, Çin dışında, belirli güneş enerjisi üreticileri, devam eden küresel üretim kapasitesi fazlasına rağmen kârlı kalmayı başarıyor.
IEA, bu üreticiler için medyan net kâr marjlarının 2023 yılından bu yana genel olarak %10-15 aralığında istikrarlı kaldığını ve kârlılıklarının temelinde teknolojik farklılaşma, yerelleştirme stratejileri ve korunan pazarlara erişimin yattığını açıklıyor.
Raporda ayrıca, Çin dışında, özellikle Hindistan’da güneş enerjisi üretim merkezlerinin ortaya çıktığına dikkat çekiliyor.
IEA, bu merkezlerin öncelikle hücre ve modüllere odaklandığını belirtiyor çünkü bu segmentler, üretim sürecinin baş aşamalarında daha az polisilikon ve levha üretimi gerektiriyor.
Raporda şunlar yazıyor:
“Ticaret engelleri ve sanayi politikaları da yeni üretim kapasitelerinin yerleştirilmesini giderek daha fazla etkiliyor. Fakat mevcut düşük fiyat ortamında, yeni üreticilerin hedef pazarlarında teknolojik farklılaşma, politika desteği, yerel içerik avantajları veya güçlü iç talep gibi net rekabet avantajlarına ihtiyacı var.”
IEA’nın tahminlerine göre, mevcut iflas hızının devam ettiği ve önemli yeni yatırımların yapılmadığı bir senaryoda, küresel polisilikon üretim kapasitesi 2031 yılına kadar %45’e varan oranda daralabilir.
Piyasa koşulları iyileşir ve yatırım faaliyetleri yeniden başlarsa, bu azalma yaklaşık %15 ile sınırlı kalabilir.
Levha üretiminde de önümüzdeki yıllarda bir konsolidasyon yaşanması bekleniyor; piyasa koşullarına bağlı olarak 2031 yılına kadar kapasitenin tahmini %10-35 oranında azalacağı öngörülüyor.
Güneş pili ve modül üretim kapasitesinin ise %5-15 oranında düşeceği tahmin ediliyor.
IEA’nın raporunda ayrıca, güneş enerjisi üretim şirketlerinin giderek komşu büyüme pazarlarına, özellikle de batarya depolama sektörüne yönelme eğiliminin devam ettiği belirtiliyor.
Raporda, bu değişimin potansiyel olarak daha yüksek kâr marjlarına sahip, daha hızlı büyüyen bir segmente erişim imkânı sunduğu belirtilse de, “genişlemenin talebi yeniden aşması durumunda güneş enerjisi sektöründeki kapasite fazlası dinamiklerinin batarya tedarik zincirine aktarılma riski” olduğu konusunda da uyarıda bulunuluyor.
Asya
Japonya’nın savunma bütçesi F-35 ve füze alımını yarıya indirebilir

Japonya’nın bütçe kısıtlamaları nedeniyle savunma yüklenicilerini beklenen siparişlerde ciddi kesintilere gidileceği yönünde uyardığı bildirildi. Maliye Bakanlığının 2027’den itibaren beş yıl için önerdiği 50 ila 60 trilyon yenlik bütçe, planlanan füze ve F-35 dahil uçak alımlarının yarısının iptal edilmesine yol açabilir.
Reuters’ın konuya aşina dört kaynağa dayandırdığı haberine göre Japonya, bütçe kısıtlamaları nedeniyle savunma sanayisi yüklenicilerini beklenen siparişlerde ciddi bir kesintiye gidileceği konusunda uyardı.
Kaynaklar, Japonya Maliye Bakanlığının geçen hafta 2027’den itibaren beş yıllık dönem için savunmaya 50 ila 60 trilyon yen (313 ila 376 milyar dolar) bütçe ayrılmasını teklif ettiğini aktardı.
Önerilen bu tutar, mevcut beş yıllık planda öngörülen 43 trilyon yenin üzerinde kalsa da Savunma Bakanlığı ile iktidardaki Liberal Demokrat Parti (LDP) yetkililerinin beklediği 80 trilyon yenlik bütçenin altında kalıyor.
Savunma Bakanlığı yetkilileri, yüklenicilerle yürütülen müzakerelerde de 80 trilyon yenlik bütçe beklentisini esas almıştı.
Füze ve uçak alımları yarıya inebilir
Reuters kaynakları, önerilen harcama düzeyindeki düşüşün, Japon ve yabancı tedarikçilerden yapılması planlanan füze ile radara yakalanmayan F-35 savaş uçakları dahil uçak alımlarının yarısına kadar kesilmesi anlamına gelebileceğini kaydetti.
Ajansa konuşan bir kaynak ise revize edilen finansman teklifinin insansız hava aracı siparişlerini etkilemeyeceğini bildirdi.
Japonya’nın en büyük savunma yüklenicileri arasında Mitsubishi Heavy Industries (MHI), Mitsubishi Electric Corporation (MELCO) ve Kawasaki Heavy Industries (KHI) yer alıyor.
Vergi indirimi vaadi savunma bütçesini zorluyor
Maliye Bakanı Satsuki Katayama, güvenlik ve savunma danışma grubunun konuyu henüz bu ayrıntı düzeyinde ele almadığını belirterek savunma harcamaları teklifine ilişkin yorum yapmaktan kaçındı.
Savunma Bakanlığı Sözcüsü, konuya dair “Bir sonraki savunma kapasitesini artırma planının büyüklüğüne ilişkin henüz hiçbir şeye karar verilmedi. Tutumumuz, Japonya’nın savunması için neye ihtiyacı olduğunu belirlemek ve bütçeyi buna uygun şekilde artırmaktır” dedi.
Üç kaynağın aktardığına göre Maliye Bakanlığı yetkilileri, Başbakan Sanae Takaichi’nin gıda ürünlerindeki satış vergisini düşürme vaatleri nedeniyle bütçede sert bir artışı finanse etmenin zor olacağını savunuyor.
Vergi indiriminin yıllık 4,3 trilyon yenlik gelir açığına yol açacağı ve bu açığın döviz rezervleri dahil diğer finansman kaynaklarıyla kapatılması gerekeceği öngörülüyor.
Reuters, Maliye Bakanlığının teklif ettiği savunma bütçesinin iktidar partisindeki güvenlik konusunda sertlik yanlısı isimlerin direnciyle karşılaşmasının muhtemel olduğuna dikkat çekti.
Adının açıklanmaması koşuluyla ajansa bilgi veren iktidar partisi yetkilisi, “Beklenmedik bir durum her an ortaya çıkabilir. Amaç, böyle bir durumu caydırmak ve önlemek için gereken kapasiteyi oluşturmaksa, 50 trilyon yen civarındaki bir tutar değerlendirmeye alınamaz” diye konuştu.
Çin kaygısı ve ABD’nin harcama baskısı sürüyor
Reuters’ın hesaplamasına göre 60 trilyon yenlik harcama teklifi, Japonya’nın savunma harcamalarını gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYİH) yüzde 2’sine çıkarma hedefine ulaşmasına imkan tanımıyor.
Japonya, Çin’in Tayvan’a yönelik olası saldırısı konusundaki endişeler nedeniyle askeri gücünü artırıyor.
Tokyo, olası bir çatışmanın yakındaki Japon adalarını ve önemli deniz yollarını tehdit etmesinden kaygı duyuyor.
Diğer yandan ABD Başkanı Donald Trump, Washington’ın müttefiklerine silahlı kuvvetlerine yönelik harcamalarını artırmaları için baskı yapıyor.
ABD’nin 2026 Ulusal Savunma Stratejisi, dünya genelindeki müttefiklere silahlı kuvvetleri için GSYİH’nin yüzde 3,5’ini, daha geniş güvenlik ihtiyaçları için de yüzde 1,5’ini harcama çağrısı yapıyor.
Japonya kabinesi, ağustosta onayladığı Beyaz Kitap’ta en ciddi güvenlik sınamasını “Çin’in güç veya baskı kullanarak statükoyu tek taraflı değiştirme girişimlerinin yoğunlaşması” şeklinde tanımlamıştı.
Amerika2 hafta önceMavi dalga, Demokratik Sosyalizm veya laciverdin tonları
Asya2 hafta önceRusya’nın ‘Doğu’ya yönelişi’ hız kazanıyor: Putin, Çin sınırında yeni demiryolu hattını onayladı
Görüş2 hafta önceMar-A-Lago’da ‘Mavi Dalga’ Korkusu: Ara Seçim ABD’ye Neler Getirecek?
Asya2 hafta önceBMW, Çin’deki iştirakinde yüzlerce çalışanı işten çıkarıyor
Asya2 hafta önceBangladeş’te konfeksiyon işçilerinin isyanı sürüyor
Asya2 hafta önceKazakistan, Drujba hattı üzerinden petrol sevkiyatını yeniden başlatmak istiyor
Dünya Basını1 hafta önceŞam’da bir okul: Modern Suriye tarihi silinirken
Dünya Basını2 hafta önceİktisatçı Pettifor: Yapay zeka şirketlerine borç verenler kamu maliyesinden daha büyük risk altında








