Çin ve Filipinler arasındaki diplomatik kriz büyüyor

Çin’le Filipinler arasındaki diplomatik gerginlik tırmanırken, Pekin bir düzineden fazla Filipinli belediye yetkilisine seyahat yasağı uyguladı.

Filipinler Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Angelica Escalona, çarşamba günü yaptığı açıklamada Pekin’in söz konusu yetkililerin Çin’e girişini yasaklama hakkına sahip olduğunu, ancak bu yönde alınan kararın ilişkiler için yararlı olmadığını belirtti.

Filipinler Haber Ajansı’nın aktardığına göre Escalona, “Yabancı uyrukluların kendi topraklarına girişini engellemek bir ülkenin egemenlik yetkisi olmakla birlikte, bu tür adımlar, özellikle hem Filipinler’in hem de Çin’in taahhüt ettiği halklar arası etkileşimi canlandırma açısından, iyi ve canlı ikili ilişkilerin geliştirilmesine katkı sağlamamaktadır,” dedi.

Bir gün önce Manila’daki Çin Büyükelçiliği, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, aralarında Kalayaan Belediye Başkanı Beltzasar Alindogan ile yardımcısı Maurice Phillip Alexis Albayda’nın da bulunduğu 16 Kalayaan yetkilisinin Çin’e, ayrıca Hong Kong ve Makao’ya girişinin yasaklandığını duyurdu.

Yasak, Palawan eyaletinin yetki alanında bulunan Kalayaan Belediye Meclisi’nin geçen ay aldığı, Filipinler’deki Çin Büyükelçisi Jing Quan’ı “diplomatik protokol ihlalleri ve Filipinli yetkililere yönelik saygısızlıklar” nedeniyle istenmeyen kişi ilan eden kararın ardından geldi.

Söz konusu yasak ayrıca, Ağustos 2023’te belediye meclisinin Çin Sahil Güvenliği’nin İkinci Thomas Sığlığı’nda Filipin gemilerine tazyikli su kullanmasının ardından dönemin Çin Büyükelçisi Huang Xilian’ı istenmeyen kişi ilan eden benzer bir kararına da yanıt niteliği taşıyor.

Çin Büyükelçiliği, “Karşılıklılık ilkesi gereği, söz konusu kararların hazırlanmasında yer alan kişilerin Çin’e girişi hoş karşılanmamaktadır,” açıklamasında bulundu.

Bakanlığın denizcilik işleri sözcüsü Rogelio Villanueva Jr da Escalona’nın değerlendirmelerini yineledi.

Villanueva, Çin Büyükelçiliği’nin yanıt verme yükümlülüğünü kabul ettiklerini ancak bu yanıtların “tüm diplomatik etkileşimlerde hâkim olması gereken karşılıklı saygının bilinciyle, sakin ve profesyonel bir şekilde” verilmesi gerektiğini vurguladı.

Villanueva, “Bu çerçevede, önemli görüş ayrılıklarına rağmen sağlıklı bir diyalog kurulabilmesi ve genel ikili ilişkinin ilerletilebilmesi için Çin Büyükelçiliği’ni açıklamalarında yapıcı olmaya davet ediyoruz,” dedi.

Manila’daki Çin Büyükelçiliği ise perşembe günü yaptığı açıklamada, verdiği yanıtın “Çin’in ulusal çıkarlarını ve onurunu savunmak amacıyla sakin, profesyonel ve yapıcı bir şekilde” olduğunu belirtti.

Açıklamada, “Çin ile Filipinler arasında sağlıklı bir diyalog, her iki tarafın da yapıcı açıklamalar yapmasını gerektirir. Bu nedenle Filipin tarafını birleşik ve yapıcı bir sesle konuşmaya çağırıyor ve [dışişleri bakanlığının] görüş ayrılıklarının yönetilmesi ve genel ikili ilişkinin ilerletilmesi yönündeki çabalara liderlik ederek yapıcı bir rol oynamasını umuyoruz,” ifadeleri yer aldı.

Ocak ayındaki kararında Kalayaan Belediye Meclisi, Büyükelçi Jing’in Filipin Sahil Güvenliği sözcüsü Jay Tarriela ve çeşitli milletvekillerine yönelik sert açıklamalarıyla diplomatik protokolü ihlal ettiğini savundu.

Meclis ayrıca, yerel bir üniversitedeki konuşmasında Tarriela’nın Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in bir karikatürünü kullanması nedeniyle Manila’nın Tarriela hakkında işlem yapmasını talep eden büyükelçilik açıklamasının “sınırı aştığını” belirtti.

Çin Büyükelçiliği bu konuda diplomatik protesto notası vererek, “İfade özgürlüğü kimseye başkalarını, hele ki başka bir ülkenin devlet başkanını pervasızca karalama veya saldırma hakkı vermez,” açıklamasını yapmıştı.

Bu diplomatik atışma, iki ülke arasında Güney Çin Denizi üzerindeki anlaşmazlıklar nedeniyle bir yıldan uzun süredir devam eden gerilimlere yeni bir halka ekliyor.

Çin, söz konusu sulardaki unsurların büyük bölümünde egemenlik iddiasında bulunurken, Filipinler, Malezya, Vietnam ve Brunei de bu bölgeler üzerinde hak iddia ediyor.

Gerilimin son dönemde yeniden tırmanması, iki ülkenin bir yıllık aranın ardından Cebu’da görüşmelere yeniden başlamasına yol açtı.

Çin Dışişleri Bakanlığı’na göre 29 Ocak’ta yapılan görüşmeler açık ve kapsamlı geçti ve taraflar “diplomatik kanallar aracılığıyla iletişimi sürdürme” konusunda mutabık kaldı.

Manila ise, Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) dönem başkanlığını yürüttüğü bu yıl içinde Güney Çin Denizi için “davranış kurallarını nihai hâle getirmeyi” umduğunu söyledi.