Bir iddiaya göre Hollanda, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) yetkilerinin sınırlandırılması konusunda ABD ile müzakere ediyor.

The Rights Forum’a göre bu aşınma o kadar ciddi boyutta ki, hukuk uzmanlarına göre bu durum Mahkeme’nin fiilen ortadan kaldırılması anlamına gelecektir.

The Rights Forum, bu bilgiyi New York’taki diplomatik kaynaklardan, isimsiz kalmak koşuluyla elde etti.

Habere göre görüşülmesi planlanan kısıtlamalar arasında şunlar yer alıyor: a) devlet başkanlarına dokunulmazlık tanınması; b) taraf olmayan devletlerin vatandaşları, taraf bir devletin topraklarında suç işleseler bile Mahkeme’nin yargı yetkisi dışında tutulması; ve c) ulusal mevzuatın kapsadığı davalarda Mahkeme’nin yargı yetkisinin reddedilmesi.

İlk kısıtlama, devlet başkanları ile hükümet başkanlarının, emirleri üzerine işlenen suçlar nedeniyle yargılanamayacağı anlamına geliyor.

İkinci kısıtlama ise, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM), Roma Statüsü’ne –UCM’nin kurucu antlaşması– taraf olan bir devletin topraklarında uluslararası suç işleseler bile, bu antlaşmaya taraf olmayan devletlerin vatandaşlarını artık yargılayamayacağı anlamına gelir.

Örneğin İsrail, Roma Statüsü’ne taraf değil; oysa Filistin taraf. Dolayısıyla mevcut kurallar uyarınca UCM, Filistin topraklarında işledikleri suçlar nedeniyle İsrailli vatandaşları ve hükümet yetkililerini yargılayabilir.

Zaten halihazırda bu temelde Mahkeme, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında tutuklama emri çıkarmıştı.

Fakat ikinci kısıtlama kabul edilirse, İsrail vatandaşları artık Filistin topraklarında işledikleri suçlar nedeniyle yargılanamayacak. Aynısı, diğer Taraf Devletlerin topraklarında suç işleyen, örneğin ABD veya Rusya vatandaşları için de geçerli olacak.

Bu durum, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin temel ilkelerinden birini zedeleyecek: Roma Statüsü’nü onaylamamış devletlerin vatandaşlarının da uluslararası suçlardan sorumlu tutulabilmesi ilkesi.

Üçüncü kısıtlama, bir devletin kendi yargı yetkisi dahilinde işlenen suçları prensipte cezalandırmasına olanak tanıyan mevzuatı olması durumunda, UCM’nin artık davaları görmesine izin verilmeyeceği anlamına gelir.

Şu anda Mahkeme, bir devletin şüphelileri soruşturmaya ve yargılamaya istekli olmaması veya bunu yapamaması durumunda hâlâ müdahale edebilir (tamamlayıcılık ilkesi).

Üçüncü kısıtlama getirilirse, ulusal mevzuatın varlığı tek başına UCM tarafından kovuşturma yapılmasını engellemek için yeterli olabilir.

Örneğin İsrail’in işkenceyi yasaklayan mevzuatı bulunuyor. Dolayısıyla, pratikte işkence vakaları soruşturulmasa veya kovuşturulmasa bile, İsrail, UCM’nin yargı yetkisi olmadığını ileri sürebilir.

Bu şekilde İsrail, faillere karşı kendisi herhangi bir önlem almadan UCM tarafından kovuşturulmaktan kurtulabilir.

The Right Forum’a göre kısacası, uukarıda bahsedilen kısıtlamalar kabul edilirse, Mahkeme’den geriye hiçbir şey kalmayacak.

Bu hukuki kısıtlamaları yasallaştırmak için, 1998’de Uluslararası Ceza Mahkemesini kuran ve Mahkemenin 2002’den beri bu statü kapsamında faaliyet gösterdiği Roma Statüsü’nün değiştirilmesi gerekecek.

Bunun için Taraf Devletlerin üçte ikisinin çoğunluğu gerekli. Değişiklik, yürürlüğe girebilmesi için Taraf Devletlerin sekizde yedisinin onayıyla onaylanmalı. Bu konuda hangi ülkelerin işbirliği yapacağı bilinmiyor.

Hollanda’nın bu konuda müzakere ettiği söylenmesinin nedeni, ABD’nin on üç yargıç ve savcıya ve UCM’ye genel olarak uyguladığı yaptırımlar.

Bu, öncelikle Mahkeme’nin Filistin’deki İsrail suçlarına ilişkin soruşturması ve bunun sonucunda Netanyahu ile Gallant hakkında çıkarılan tutuklama emirlerine misilleme olarak gerçekleştirilmişti.

ABD ve İsrail tarafından Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne yönelik zayıflatma çabaları neredeyse on iki yıldır devam ediyor.

Mahkeme, 9 Ekim’den beri ABD’nin yaptırım listesinde yer alıyor ama bazı yaptırımlar 7 Nisan 2027’ye kadar yürürlüğe girmeyecek.

Bu yaptırımlar kurumu büyük ölçüde felç edecek ve Avrupa Birliği’ne, kapsamlı engelleme mekanizmasını devreye sokmaktan başka neredeyse hiçbir seçenek bırakmayacak.

Bu yasa, Avrupalı tarafları ABD yaptırımlarını göz ardı etmeye ve Mahkeme ile personeline hizmet ve mal tedarik etmeye devam etmeye mecbur kılıyor.

Bununla birlikte AB ve Hollanda gibi AB ülkeleri, bu mekanizmanın Avrupa şirketleri üzerinde yaratabileceği sonuçlar nedeniyle onu devreye sokmakta isteksiz davranıyor.

Örneğin, ABD yaptırımlarını göz ardı eden Avrupa bankaları, ABD’de iş yapmakta çok daha fazla zorluk çekebilir veya kendileri de yaptırımlarla karşı karşıya kalabilir.

İşte bu nedenle Hollanda şu anda bir uzlaşmayı tercih ediyor gibi görünüyor. Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin belirli yönlerinden vazgeçilmesi karşılığında, ABD’nin Mahkeme’ye yönelik yaptırımları kaldırması veya hafifletmesi sağlanabilir.

The Rights Forum’a göre uygulamada bu, Mahkeme’nin uzuvlarının kesilmesi anlamına geliyor. Geriye sadece “gövdeden ibaret” bir mahkeme kalacak.

Öte yandan hanere göre henüz o noktaya gelinmiş değil. Roma Statüsü’ne Taraf Devletler, 30 Kasım-7 Aralık tarihleri arasında Lahey’de bir araya gelecek.

Toplantı başlangıçta New York’ta yapılacaktı ama ABD’nin yaptırımları nedeniyle yerinin değiştirilmesi gerekti.

Karadeniz’de yoğunlaşan insansız hava aracı saldırıları, bölgeyi ticari gemicilik açısından dünyanın en tehlikeli su yolu haline getirdi. Bu yıl düzenlenen 300’ü aşkın saldırıda 30’dan fazla denizci yaşamını yitirirken, İstanbul Boğazı’ndan Karadeniz’e geçen gemi sayısı ekimde yüzde 41 geriledi.

Karadeniz, ticari gemilere yönelik insansız hava aracı saldırılarının artmasıyla bu yıl küresel ölçekte denizciler için en ölümcül seyrüsefer rotasına dönüştü.

Hürmüz Boğazı’nda İran’ın petrol tankerlerini hedef alan atışları ve döşediği mayınlara karşı ABD donanmasının koruma çabaları sürerken, bu yıl ticari denizciliğe en ağır darbeyi Ortadoğu’daki çatışmalar değil Karadeniz’deki insansız hava araçları vurdu.

Bölgedeki gerilim ilk aşamada Ukrayna’ya ait insansız hava araçlarının Rus gemilerini, limanlarını ve terminallerini hedef alarak seyrüsefer hatlarını kesmesiyle başladı.

Ardından Rus ordusunun bombardımanları Odessa limanlarını gemisiz bıraktı ve insansız hava araçları Romanya ile Bulgaristan gibi NATO üyesi ülkelerin kıyılarındaki gemileri hedef almaya yöneldi.

The Wall Street Journal gazetesinin deniz güvenliği şirketi Ambrey’nin verilerine dayandırdığı haberine göre, bu yıl Karadeniz’de 300’den fazla saldırı kayıtlara geçti.

Türk Armatörler Birliği, MarineTraffic ve yerel makamların paylaştığı bilgiler, saldırılar sonucunda 30’u aşkın denizcinin hayatını kaybettiğini, 20’den fazla personelin ise kaybolduğunu gösteriyor.

Buna karşılık BM Uluslararası Denizcilik Örgütünün verilerine göre, şubat ayı sonunda ABD’nin İran’a açtığı savaşın başlangıcından bu yana Hürmüz Boğazı ve genel olarak Ortadoğu genelinde yaklaşık 130 saldırı gerçekleşti, bu olaylarda 25 denizci yaşamını yitirdi.

Bu sonbaharda Karadeniz’in kuzey ve orta kesimleri ticari açıdan neredeyse tamamen ıssızlaştı.

Rusya çıkışlı gemiler sefer düzenlemezken; Ukrayna’nın Romanya sınırındaki Tuna limanlarına, Romanya’ya, Bulgaristan’a, Türkiye’ye ve Gürcistan’a sefer yapan ticari gemiler Rus saldırılarından korunmak amacıyla ağırlıklı olarak kıyı şeridini takip ediyor.

Ekim ayında Romanya ve Bulgaristan’ın kıyıdan 12 deniz mili (22,2 kilometre) mesafedeki karasularında veya genellikle ek 12 deniz milini kapsayan bitişik bölgelerinde bulunan sekiz ticari gemi insansız hava aracı saldırılarına hedef oldu.

Diğer iki gemi Bulgaristan’ın bitişik bölgesine yakın münhasır ekonomik bölgesinde, bir başka gemi ise Bulgaristan ve Romanya kıyılarını geçtikten sonra Tuna Nehri üzerindeki İzmail Limanı’nda vuruldu.

Söz konusu saldırıların neredeyse yarısı denizcilerin ölümü, yaralanması veya kaybolmasıyla sonuçlandı.

Moskova yönetimi bu saldırılarla herhangi bir bağı bulunduğu iddiasını reddediyor.

Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev ise Brüksel’de ve saldırılardan birinin ardından makamına çağırdığı Rusya’nın Sofya Büyükelçisi Eleonora Mitrofanova’ya hitaben yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:

“Ukrayna’nın kendi gemilerine ve mürettebatına saldırabileceğine inanmıyoruz. Bunun hiçbir mantığı yok. Dolayısıyla bu saldırının koşulları Rusya’yı işaret ediyor.”

Tırmanan askeri gerilim Karadeniz’deki ticari hareketliliği sert biçimde geriletti.

Sivil toplum kuruluşu Global Fishing Watch verilerine göre ekim ayında İstanbul Boğazı’ndan Karadeniz’e giriş yapan gemi sayısı, 2025 yılının aynı ayına kıyasla yüzde 41 azaldı.

Aynı dönemde her iki yönde gerçekleşen toplam sefer sayısında da yüzde 38 düşüş kaydedildi.

Türkiye ve BM Karadeniz’de ateşkes için masaya dönüyor

Asya Altyapı Yatırım Bankası (AIIB), COP31’e ev sahipliği yapan Türkiye ile rekor düzeyde 1,6 milyar dolarlık bir finansman anlaşması imzaladığını açıkladı.

Anlaşma, Ankara’nın iklim hedeflerine ulaşmak için ihtiyaç duyduğu yatırımı çekmeyi amaçlayan bir dizi politika reformunu desteklemek üzere imzalandı.

AIIB’nin kurucu üyesi olan Türkiye’nin, 2030 yılına kadar tahmini 68 milyar dolarlık ek iklim yatırımına ihtiyacı olacak ve bunun yaklaşık yarısı özel kaynaklardan karşılanacak.

Banka, Antalya’da düzenlenen iki haftalık BM iklim konferansının dördüncü gününde (12 Kasım) yaptığı açıklamada bu bilgiyi paylaştı.

Mali politika, finansal düzenleme ve sektörel planlamayı kapsayan bu anlaşma, Türkiye’nin İklim Kanunu’nun uygulanmasını ve gezegeni ısıtan emisyonları azaltma planını destekleyecek.

Bu plan, 2035 için bir ara hedef içeriyor ve 2053 yılına kadar net sıfır emisyon hedefine ulaşmayı amaçlıyor.

Bu fonun, “sürdürülebilir finansmanı genişletmeye, karbonsuzlaşmayı hızlandırmaya ve iklim direncini artırma çabalarına” katkıda bulunması hedefleniyor.

AIIB Yatırım Direktörü Konstantin Limitovskiy, “Bu finansman, AIIB’nin bugüne kadarki en büyük iklim politikasına dayalı finansman paketini temsil ediyor ve Türkiye’nin iklim hedeflerini gerçekleştirmesine katkıda bulunmayı sabırsızlıkla bekliyoruz,” dedi.

2025 yılında AIIB’nin iklim finansmanı toplamı, 7,47 milyar dolarlık rekor bir seviyeye ulaştı.

Sürdürülebilir finans desteğinin bir kısmı, ülkenin yeni kurulmakta olan emisyon ticareti sistemini genişletmesine yardımcı olmak için kullanılacak.

Bu sistem kapsamında, yüksek emisyonlu sektörlerdeki şirketler emisyon hakları alacak ve bunları takas edebilecek.

Reuters’a göre yurt içi bir karbon fiyatı, çelik ve çimento gibi sektörlerdeki Avrupa Birliği’ne ihracat yapan firmalara fayda sağlayabilir; zira Türkiye’de ödenen karbon maliyetleri, belirli ithal ürünlere gömülü emisyonlara uygulanan AB karbon sınır vergisi kapsamında dikkate alınabilir.

Programın hedefleri arasında, Nisan 2027’ye kadar en az 180 tesisin bu sistem kapsamında referans emisyonlarını bildirmesini sağlamak ve 2027’nin başlarına kadar 1.800 megavatlık rüzgâr ve güneş enerjisi kapasitesi için üretim lisanslarını almayı güvence altına almak yer alıyor.

Plan ayrıca, su sıkıntısı çeken havzalardaki 225.000 çiftçinin 2028 yılına kadar daha az su gerektiren ürünlere geçiş yapmasına yardımcı olmayı ve 2028 yılına kadar 50.000 hektar alanı, toprağın iklime zararlı karbonu emdiği karbon yutakları olarak belirlemeyi hedefliyor.

Ülke, su kıtlığı, kuraklık, aşırı sıcaklar, orman yangınları ve kentsel sel felaketlerinden kaynaklanan artan baskı ile karşı karşıya olduğundan, reform planı su, ekosistemler ve sağlık gibi alanlarda planlama ve risk yönetiminin güçlendirilmesine yardımcı olmayı amaçlıyor.