Ermenistan parlamento seçimleri için sandık başına gidiyor

Ermenistan’da yaklaşık 2,5 milyon seçmen, Avrupa Birliği ile entegrasyonu savunan Başbakan Nikol Paşinyan ve Avrasya Ekonomik Birliği yanlısı muhalefet arasında tercih yapmak üzere parlamento seçimlerine gidiyor. Seçim yarışında iktidardaki Sivil Sözleşme partisinin yanı sıra iş insanı Samvel Karapetyan ve eski Cumhurbaşkanı Robert Koçaryan’ın liderlik ettiği ittifaklar öne çıkıyor.

Ermenistan, Avrupa Birliği (AB) ile entegrasyonu savunan mevcut Başbakan Nikol Paşinyan ile Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) üyeliğinin korunmasını hedefleyen muhalefet arasında tercih yapacağı parlamento seçimlerine gidiyor.

Farklı resmi aktarımlara göre 6 veya 7 Haziran’da yapılması planlanan oylamaya 17 parti ve iki seçim ittifakının, diğer bir veriye göre ise toplam 18 siyasi gücün katılması bekleniyor. Göç ve Vatandaşlık Servisi, seçimlerde yaklaşık 2 milyon 500 bin kişinin oy kullanacağını kaydetti.

Parlamenter cumhuriyet sistemiyle yönetilen Ermenistan’da hükümeti, en az 101 milletvekilinden oluşan ve beş yıllık süre için seçilen Ulusal Meclis kuruyor.

Hükümetin başında, meclis çoğunluğunun önerisi üzerine cumhurbaşkanı tarafından atanan ve fiili devlet başkanı statüsü taşıyan başbakan bulunuyor.

Ulusal Meclis seçimleri nispi temsil sistemine, başka bir deyişle parti listelerine göre gerçekleştiriliyor. Tek bir partinin meclise girebilmesi için oyların en az yüzde 4’ünü, iki veya üç partili ittifakların yüzde 8’ini, daha büyük ittifakların ise yüzde 10’unu alması gerekiyor.

Barajı üçten az listenin geçmesi durumunda, en çok oy alan ilk üç lider doğrudan manda elde ediyor.

Sistemde “bonus sistemi” adı verilen özel bir uygulama bulunuyor. Bu kurala göre, yüzde 54’ten az oy alan lider listeye, yüzde 54’lük sandalye oranına ulaşana kadar ek milletvekilliği veriliyor. Oy oranının yüzde 66’yı aşması halinde ise elde edilen fazla mandalar diğer katılımcılara devrediliyor.

Üç ana aday başbakanlık koltuğu için seçim yarışına giriyor

Sivil Sözleşme partisinin adayı olan gazeteci, “Kadife Devrim” lideri ve mevcut Başbakan Nikol Paşinyan, 1 Haziran 1975’te Ermenistan SSC’nin İcevan kentinde doğdu. Okul yıllarında Karabağ hareketinin protestolarına katılan Paşinyan, 1991 yılında Erivan Devlet Üniversitesi Filoloji Fakültesi Gazetecilik Bölümüne girdi ve öğrenciliği sırasında muhalif yayınlarla çalışmaya başladı.

1993’ten itibaren muhabirlik yapan isim, 1998’deki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Aşot Bleyan’ın seçim kampanyası koordinatörü olarak görev aldı. Aynı dönemde Oragir gazetesini kurarak yöneticiliğini üstlendi. 2004 yılında otomobili Erivan’ın merkezinde patlatıldı. Paşinyan suikast girişimiyle ilgili olarak iş insanı Gagik Tsarukyan’ı suçladı ancak soruşturma makamları patlamanın kısa devreden kaynaklandığı sonucuna vardı.

Siyasi kariyerine 2007 yılında başlayan Paşinyan, parlamento seçimlerinde yüzde 1,3 oy alan Azil ittifakının liderliğini yürüttü. Ardından cumhurbaşkanı adayı Levon Ter-Petrosyan’ın seçim karargahına katıldı. 2008’de Ter-Petrosyan’ın yenilgisinin ardından başlayan protestolarda aktif rol oynadı ve hakkında arama kararı çıkarıldı.

2010 yılında 7 yıl hapis cezasına çarptırıldı ancak ertesi yıl afla cezaevinden çıktı. 2012’de Ermeni Ulusal Kongresi ittifakından Ulusal Meclis milletvekili seçildi. Üç yıl sonra Sivil Sözleşme partisinin kurucuları arasında yer aldı. 2017 yılında Çıkış ittifakı listesinden yeniden seçilen Paşinyan, aynı dönemde Erivan belediye başkanlığına aday oldu fakat mevcut başkan Taron Margaryan’a karşı seçimi kaybetti.

Paşinyan, anayasa değişikliklerinin yürürlüğe girmesiyle ülkenin başkanlık sisteminden parlamenter sisteme geçmesinin ardından, eski Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan’ın başbakanlığa atanmasına karşı 2018’de iktidardaki Ermenistan Cumhuriyet Partisi’ne yönelik protestolara liderlik etti.

Sürecin sonucunda başbakanlık koltuğuna Paşinyan oturdu. Yeni hükümet başkanı o dönemde, “Devrim sadece Ermenistan’da değil, tüm dünyadaki Ermeniler arasında ve ulusal bilinçte gerçekleşti, bunun en önemli sonucu da ulusal potansiyelin kullanılması olmalıdır” ifadelerini kullandı.

Aralık 2018’deki erken parlamento seçimlerinde Benim Adımım ittifakına liderlik ederek oyların yüzde 70’inden fazlasını aldı ve görevini korudu.

Mevcut başbakanın en büyük problemini, istifasını talep eden protestolara yol açan 2020 İkinci Karabağ Savaşı’ndaki yenilgi oluşturdu.

Buna rağmen, 2021’deki erken seçimlerde Sivil Sözleşme oyların yüzde 54’ünü alarak iktidarı elinde tuttu. Başbakan konu hakkında, “Tarih, savaşta kazanılan zaferin her zaman zafere dönüşmediğini, aynı şekilde savaşta alınan yenilginin de her zaman yenilgi olmadığını göstermiştir. Yenilgimizi zafere dönüştürmeliyiz” açıklamasını yaptı.

O dönem Paşinyan, Rusya, Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (KGAÖ) ve AEB ile ilişkileri derinleştirip geliştirme sözü verdi.

2024 yılında Avrupa Parlamentosu, Ermenistan’ın Avrupa Birliği’ne katılım şartlarını karşıladığını belirten bir karar tasarısını kabul etti. Bu gelişmenin ardından Paşinyan’ın söyleminde değişiklik görüldü.

2025’te Ulusal Meclis ülkenin AB üyeliği sürecinin başlatılmasına ilişkin yasayı onaylarken, başbakan ülkenin bunu “şartsız ve koşulsuz” olarak istediğini duyurdu. Başbakan Mayıs 2026’da, “Ermenistan halkının bir alternatifi olmalıdır; AEB’de veya AB’de olmak. Buna ben değil, siz, Ermenistan vatandaşları karar verecek” görüşünü aktardı.

Buna karşılık Moskova, ülkenin AEB’den ayrılması durumunda karşılaşacağı ciddi ekonomik sonuçlar konusunda uyarıda bulunarak Ermeni çiçek, alkol, balık ve tarım ürünlerinin ithalatını kısıtlamaya başladı.

Rusya ile ilişkilerde hiçbir radikal eylemde bulunma niyetinde olmadığını belirten Paşinyan, “Rusya Devlet Başkanı ile kelimenin tam anlamıyla dostane ilişkilerim var” dedi.

Sanayi ve inşaat grubu Taşir’in kurucusu ve başkanı Samvel Karapetyan, Güçlü Ermenistan partisinin adayı olarak öne çıkıyor. 18 Ağustos 1965’te Ermenistan SSC’nin Kalinino kentinde doğan iş insanının girişimiyle 1991’de şehre Taşir adı verildi.

Erivan Politeknik Enstitüsü Makine Mühendisliği Fakültesinden mühendislik eğitimi alarak mezun olan Karapetyan, üniversiteden sonra bir süre yerel bir fabrikada çalıştı. Girişimcilik faaliyetlerine 1980’lerin sonunda Ermenistan’da küçük bir emaye eşya üretim tesisi kurarak başladı.

Rusya’ya taşındıktan sonra, 1997’de kardeşi Karen ile birlikte Kalugaglavsnab’ı satın alarak gelecekteki Taşir holdinginin yapısını kurdu.

İlk projeler Kaluga bölgesindeki inşaat ve yerel yatırımlarla ilgiliydi, ancak zamanla şirket portföyüne gayrimenkul geliştirme, enerji, finans, üretim ve kamu beslenmesi alanlarındaki varlıklar dahil oldu. Forbes dergisi, 2026 yılında girişimcinin servetini 4,1 milyar dolar olarak tahmin etti.

Haziran 2025’e kadar siyasi hayata katılmayan Karapetyan, Paşinyan ile Ermeni Apostolik Kilisesi arasındaki anlaşmazlık zemininde kiliseyi savunan bir açıklama yaptı.

İş insanı, “Eğer siyasi figürler başarılı olamazsa, kiliseye yönelik kampanyaya kendi yöntemlerimizle müdahale edeceğiz” dedi.

Bu açıklamanın ardından kendisine iktidarı ele geçirme çağrısı ve kara para aklama suçlamaları yöneltildi. Girişimci şu anda ev hapsinde bulunuyor.

Karapetyan, 2026’nın başlarında Güçlü Ermenistan partisini kurdu ve başına geçti. Parti, seçimlere Yeni Dönem ve Birleşik Ermeniler ile ittifak halinde katılıyor. Milyarder, “Rusya yanlısı tutumuma gelince, Rusya’yı düşmanımız olarak görmüyorum, dost bir ülke olarak görüyorum, ancak benim için Ermenistan Cumhuriyeti’nin ve Ermeni halkının çıkarları söz konusudur” ifadelerini kullandı.

Nisan ayında Karapetyan, seçimlere katılmak için Rusya vatandaşlığından çıkacağını duyurdu. Girişimci ayrıca sahip olduğu Kıbrıs pasaportundan da vazgeçti.

Güçlü Ermenistan partisi; radikal ekonomik reformlar, büyük yatırımların çekilmesi, küçük ve orta ölçekli işletmeler üzerindeki vergi yükünün azaltılması, deregülasyon yapılması ve denetleyici kurumların yetkilerinin kısıtlanmasının yanı sıra enerji ve altyapı sözleşmelerinin ulusal çıkarlar lehine gözden geçirilmesi taahhüdünde bulunuyor.

İş insanı, “Ermenistan’ı jeopolitik kurban statüsünden çıkaracağız. Bölgedeki çıkarların ve önceliklerin dengesini yeniden kuracağız. Ve o zaman transit yollar Ermenistan’ın egemen topraklarında kalacak, müttefik bile olsa başka bir ülkenin bütçesini değil, kendi bütçesini yılda yüz milyonlarca dolarla dolduracak” sözlerini kaydetti.

Ana muhalefet gücünün lideri olan eski Cumhurbaşkanı Robert Koçaryan ise Ermenistan ittifakını temsil ediyor. 31 Ağustos 1954’te Azerbaycan SSC’ye bağlı Dağlık Karabağ Özerk Oblastı’nın başkenti Stepanakert’te, bugünkü adıyla Azerbaycan’ın Hankendi şehrinde doğdu.

1971’de Moskova Enerji Enstitüsünün uzaktan eğitim bölümüne girdi, ancak kısa süre sonra Sovyet ordusuna askere çağrıldı. 1973’ten itibaren Stepanakert ve Moskova’daki işletmelerde çalıştı, ardından eğitimine devam ederek 1982’de Erivan Politeknik Enstitüsü Elektroteknik Fakültesinden elektromekanik mühendisi diplomasıyla onur derecesiyle mezun oldu.

1980’lerin başında siyasi faaliyetlerine başlayan Koçaryan, 1980 ile 1981 yılları arasında Stepanakert Elektroteknik Fabrikasında makine mühendisi olarak çalıştı. 1981 ile 1985 yılları arasında ise Komsomol Stepanakert Şehir Komitesinin ikinci sekreteri olarak görev yaptı.

Koçaryan 1988’de, Dağlık Karabağ’ın Azerbaycan SSC’den ayrılması ve Ermenistan’ın kontrolüne geçmesi için başlatılan hareketin liderliğini üstlendi. 1994’te tanınmayan Dağlık Karabağ Cumhuriyeti’nin başına geçti.

Üç yıl sonra Ermenistan Başbakanı oldu ve bir yıl sonra cumhurbaşkanı seçilerek bu görevde iki dönem bulundu. Koçaryan’ın yönetiminin son dönemi, parlamento seçimlerinin ardından muhalefetin protestosunun şiddet kullanılarak bastırıldığı ve 10 kişinin öldüğü 1 Mart 2008 olaylarıyla gölgelendi.

İktidara gelen Paşinyan, olaylara karıştığı iddiasıyla eski cumhurbaşkanı hakkında cezai kovuşturma başlattı. Haziran 2009’da AFK Sistema şirketinin bağımsız direktörü seçilen Koçaryan, 2015 anayasa reformlarına kesinlikle karşı çıktı.

2021’deki erken parlamento seçimlerinin sonuçlarına göre Koçaryan’ın Ermenistan ittifakı en büyük muhalefet grubunu oluşturdu, ancak kendisi mandayı reddetti. Politikacı bu kararını, “Zamanında hem Artsah’ın hem de Ermenistan’ın parlamentosunda milletvekilliği yapmıştım, ancak karakterim gereği her zaman yürütme erkinin bir adamı oldum” sözleriyle açıkladı.

2022’nin sonuna doğru ittifak dağıldı. Koçaryan’ın koalisyonu güncellenmiş bir formatta seçimlere katılıyor ve Rusya ile ilişkilerin derinleştirilmesini savunuyor. Politikacı, “Müttefiklerimiz ve büyük ülkeler tarafından güvenliklerine tehdit olarak değerlendirilebilecek adımları asla atmamalıyız” görüşünü taşıyor.

Anket verileri iktidar partisinin önde olduğunu gösteriyor

EVN verilerine göre, ankete katılanların yaklaşık yüzde 85’i 7 Haziran’da oy kullanma niyetinde olduğunu beyan etti. Yalnızca Sivil Sözleşme ve Güçlü Ermenistan’ın barajı geçebileceği belirtiliyor.

Anket, iktidar partisinin yaklaşık yüzde 50 ile kazanacağına işaret ediyor. Diğer siyasi güçlerin destek seviyesi ise yüzde 1’in altı ile yüzde 15 arasında değişiyor. PolitPro verilerine göre “Sivil Sözleşme”, 2026 yılı boyunca liderliğini korudu. Partinin reytingi Mayıs ayında yüzde 56 ile rekor seviyeye ulaştı.

Başka bir EVN anketinin sonuçlarına göre vatandaşların yüzde 49’u Başbakan Nikol Paşinyan’ın faaliyetlerini onaylarken, katılımcıların yüzde 33,7’si politikalarından memnuniyet duymadığını bildirdi. Ankete katılanların yüzde 55,1’i mevcut hükümetin yolsuzlukla mücadelede yeterli önlem alamadığına inanıyor.

Öte yandan katılımcıların yüzde 53,8’i, Paşinyan’ın başbakanlığı döneminde ülkede güvenlik durumunun iyileştiğine dikkat çekiyor. “Sivil Sözleşme”nin, vatandaşların üçte birinin oyunu alarak yarışın favorisi konumunda olduğu ön anketlere yansıyor.

Moskova yönetimi üyelik tercihinin referanduma gitmesini istiyor

Rusya Dışişleri Bakanlığı, Ermeni makamlarının muhalefet partilerini seçimlerden çekme girişimleri olduğunu aktardı. Bakanlık Temsilcisi Mariya Zaharova’nın açıklamasına göre, cumhuriyette “demokratik prosedürlere karşı bir mücadele” yürütülüyor.

Daha önce cumhuriyetin Merkez Seçim Kurulu, yarışın bir diğer katılımcısı olan Cumhuriyet partisinin ısrarına rağmen muhalif Güçlü Ermenistan ittifakını parlamento seçimlerinden men etmeyi reddetmişti.

Rus yetkililer Erivan’ın AB ve AEB arasındaki tercihini halk oylamasına sunmasını talep ediyor. 5 Haziran’da Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Ermenistan’ın Avrupa Birliği’nden ziyade Avrasya Ekonomik Birliği’nde daha iyi olacağı fikrini dile getirdi.

Sözcüye göre cumhuriyetin vatandaşları AEB içinde daha fazla kazanacak ve gelişecek. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise bu konuda mümkün olan en kısa sürede bir referandum yapılması çağrısında bulundu. Putin, ülkenin gelecekteki yolu hakkında alacağı karar ne olursa olsun Rusya’nın Ermenistan ile normal ilişkilerini koruyacağını ekledi.

Seçmenler istihdam yaratılması ve ekonomik reform bekliyor

Her türlü propaganda faaliyetinin yasaklandığı sessizlik gününde Kommersant FM’e Erivan’daki durumu aktaran yerel gazeteci Naira Ovhannisyan, sokakların sakin göründüğünü ancak bu sükunetin aldatıcı olduğunu bildirdi.

Ovhannisyan, “Son günlerde durum gözle görülür şekilde gerginleşti. Muhalif aktivistler ve seçim karargahı temsilcilerine yönelik bir gözaltı ve tutuklama dalgası yaşandı. Daha dün, Güçlü Ermenistan bloğunun kaydını iptal etme ve yarıştan çekme girişimi oldu. İttifak yine de oylamaya katılabilecek” bilgisini verdi.

Erivan’ın merkezinde çok sayıda insan bulunduğunu, bazılarının oy kullanmak için Ermenistan’a uçtuğunu aktaran Ovhannisyan; çok sayıda gözlemci, gazeteci ve analistin de geldiğini kaydetti.

Seçim yarışındaki tartışmaların çok hararetli geçtiğini belirten gazeteci sözlerini şöyle sürdürdü:

“Bu seçimler şu an bir kavşak olarak adlandırılıyor, çünkü masada temel meseleler var: Ermenistan Avrupa ve ABD ile entegrasyona doğru ilerlemeye devam edecek mi ve halk Azerbaycan ile barış anlaşması imzalama yönündeki mevcut rotayı destekleyecek mi? Anketlere göre nüfusun yaklaşık yüzde 30 ila yüzde 40’ının son ana kadar kararını vermemiş olması durumu daha da belirsizleştiriyor. Şu an Ermenistan’ın beklenti içinde donup kaldığı söylenebilir. Yarın ülkenin bundan sonra nereye gideceğini gösterecek.”

Erivanlı iş danışmanı Karen Avakyan ise vatandaşların öncelikli olarak ülkedeki ekonomik değişimlerle ilgilendiğini ifade etti. İnsanların arkadaş veya iş ortamlarında dile getirdikleri görüşlerin oy kabinindeki sonuçlarla her zaman örtüşmeyebileceğini belirten Avakyan, siyasi mücadelenin toplumu yorduğunu ve tartışma düzeyinin oldukça yükseldiğini söyledi.

Beklentinin yüksek olduğunu kaydeden Avakyan, “Mevcut iktidar yeniden seçilse bile kendisinden yine de değişim beklenecek ve partinin üstlendiği taahhütlerin yerine getirilmesi gerekecek. İnsanlar her şeyden önce ekonomik bağlamda, istihdam yaratılması ve her ailenin refahının artması yönünde değişimler bekliyor. Ermeni toplumunun onlarca yıldır karşılaştığı pek çok birikmiş zorluk var” değerlendirmesini yaptı.

Bu arada Ermenistan Savunma Bakanlığı, oy kullanmak için cumhuriyete gelen ancak ülkede yaşamayan bazı erkeklere 25 günlük askeri eğitim kamplarına katılmaları için celp kağıtları verildiğini duyurdu.