İsrail’in önemli düşünce kuruluşlarından INSS, İsrail’in yeni ulusal güvenlik konseptinin ABD’yi gerileyen bir güç olarak gördüğünü ve “sonsuz savaş”ın bir gereklilik haline geldiğini yazdı.

Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü’nün (INSS) İcra Direktörü ve ve eski İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) İstihbarat Müdürlüğü Başkanı Tamir Hayman imzalı analizde, 7 Ekim 2023 Aksa Tufanı operasyonunun ardından, İsrail’in ulusal güvenlik çerçevesinin devletin savunma, diplomasi ve bölgesel istikrara yaklaşımını kökten değiştiren “derin ve yazılı olmayan bir dönüşüm” geçirdiğini savunuyor.

Hayman’a göre ortaya çıkan bu paradigma, demokratik normların yerine etnik Yahudi kimliğini önceliklendiriyor, sürekli savaşı geçici bir aksaklık değil bir zorunluluk olarak görüyor ve bölgesel barış antlaşmalarını “aldatıcı düzenlemeler” olarak reddediyor.

Ayrıca bu strateji, ABD’ye olan stratejik bağımlılığı azaltarak tamamen kendi kendine yeterliliği savunuyor ve sivil karakollarla desteklenen “ileri savunma bölgeleri”nin yanı sıra “önleyici saldırı” eylemlerini vurguluyor.

Yeni konseptte İsrail devleti sivilleri, ileri karakolları ve çatışma bölgesi yerleşimlerini doğrudan aktif savunma ağına dahil ediyor.

Bu da, sivillerin cephe hattında kalkan görevi gördüğü, devletin kurulmasından önceki Yişuv dönemindeki ilkelere geri dönüş anlamına geliyor.

ABD’yi “uyumsuz ilerici değerlere” sahip, gerileyen bir güç olarak gören yeni konsept, ABD’ye olan stratejik bağımlılığın kesilmesini ve savunma teknolojisi alanında içsel kendi kendine yeterliliğin sağlanmasını savunuyor.

Küresel tedarik zincirlerine karşı maruz kalınan riskleri azaltmak amacıyla, bu yeni strateji, diğer sektörlere kıyasla yerli üretime öncelik verilmesini ve savunma teknolojisi sektörüne (savunma sanayii, siber güvenlik ve yapay zeka) yoğun yatırım yapılmasını gerektiriyor.

AB’nin “Horizon” programı gibi uluslararası işbirliği çerçevelerine katılmak yerine, teknolojiyi destekleyen araştırmaların bağımsız olarak ilerletilmesini savunuyor.

Hayman, bu değişimin göç ve büyük çaplı beyin göçünü tetikleyebileceği ve bunun da ekonominin kalitesini, dayanıklılığını ve sürdürülebilirliğini doğrudan tehdit edeceği konusunda uyarıyor.

Hayman’a göre “yeni İsrail”, Filistin ulusunu ve iki devletli çözümü tamamen reddederek, sınırsız yerleşim genişlemesi yoluyla güvenlik sağlamaya çalışıyor ve komşu Arap devletlerinin istikrarının bozulmasını teşvik ediyor.

Hayman, bu operasyonel dönüşümün resmi bir yasama onayı bulunmadığından, ülkenin “demokratik” yapısı, uluslararası konumu ve uzun vadeli ulusal kimliği üzerindeki derin etkilerini değerlendirmek üzere kapsamlı bir kamuoyu tartışması yapılmasını talep ediyor.

Israel Hayom gazetesinde yayımlanan makale, İsrail ile Suudi Arabistan arasındaki istihbarat temaslarının perde arkasını ve İsrailli danışmanların Riyad ile kurduğu gizli işbirliği ağını mercek altına aldı. Makalede, 2006’da başlayan örtülü ilişkilerin Husilere karşı istihbarat paylaşımına kadar uzandığı belirtilerek eski istihbarat yetkililerinin doğrudan değerlendirmelerine yer verildi.

Israel Hayom gazetesinde Itay Ilnai imzasıyla yayımlanan makale, Tel Aviv ile Riyad yönetimleri arasında yıllardır gizlilik içinde yürütülen istihbarat ortaklığını ve İsrailli güvenlik danışmanlarının Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad’daki temaslarını ele aldı.

Makalede, iki ülke arasındaki örtülü temasların ilk olarak 2006’da dönemin Mossad Başkanı Meir Dagan öncülüğünde şekillenmeye başladığı ve Dagan’ın krallık yetkilileriyle doğrudan temas kuran ilk İsrailli olduğu aktarıldı.

Mossad’ın dış ilişkilerini yürüten Tevel Biriminin Ortadoğu Dairesi Başkanlığına dört yıl sonra atanan Eyal Tzir Cohen, makalede yer alan değerlendirmesinde, “Mossad’ın Suudi Arabistan ile geliştirdiği ilişkiyi devraldım” ifadesini kullandı.

Üçüncü taraflardan doğrudan temaslara geçiş

İlk dönemlerde temasların çoğunlukla “özel irtibat” adı verilen üçüncü taraflar aracılığıyla sağlandığını aktaran Tzir Cohen, makalede şu ifadeleri kullandı:

“Örneğin, Amerikalı bir tanıdığımdan Mossad’ın Washington temsilcisi ile Suudi Büyükelçiliğindeki irtibat kişimiz arasında, Beyaz Saray’daki bir resepsiyon ya da benzeri bir ortamda bir görüşme ayarlamasını isteyebilirdim. Bir yan odaya geçer ve konuşurlardı.”

Sürecin zamanla daha ileri bir aşamaya taşınmasının hedeflendiğini vurgulayan Tzir Cohen, makalede şunları kaydetti:

“Amacımız üçüncü taraflar üzerinden kurulan temaslardan istihbarat uzmanlarıyla doğrudan ilişkiye, ardından siyasi yetkililere ve nihayetinde liderliğe geçmekti. Suudiler bizimle olan bağlarının ortaya çıkmasından son derece endişe duysalar da kraliyet ailesine ulaşacak kanallar arıyorduk. Çıkarımız, işbirliği ‘virüsünü’ onların tolere edebileceği yere kadar yaymaktı. Bunun bir parçası da profesyonel düzeydeki bağları sağlamlaştırmak ve bunları kişisel ilişkilere dönüştürmekti. Bu nedenle bazen çok az istihbarat ya da askeri değeri olsa dahi İsrailliler ile Suudilerin bir araya gelip oturmasına zemin hazırlayan operasyonlar başlattık. Peşinde olduğumuz şey kişisel temastı.”

Riyad’da görev yapan İsrailli danışmanlar

İsrailli uzmanların ve danışmanların Riyad yönetiminin talepleri doğrultusunda sahada ve doğrudan Suudi başkentinde kurulan mekanizmalarda yer aldığına işaret edilen makalede, iki taraf arasındaki ilişkinin karşılıklı çıkarlara dayandığı belirtildi. Riyad yönetiminin yıllar boyunca İsrail’den nitelikli istihbarat ve siber kabiliyetler talep ettiği, Tel Aviv’in ise İran’a karşı bir denge unsuru olarak gördüğü Ortadoğu’nun en güçlü ve varlıklı ülkelerinden birinin en üst kademelerinde temaslar kurmayı amaçladığı bildirildi.

Makalede, İsrailli NSO Group’un Suudi Arabistan’a Pegasus casus yazılımını sağladığına dair ifşaatlar haricinde, ikili ilişkilerin uzun süre sıkı korunan bir sır olarak kaldığı hatırlatıldı.

Fakat yaklaşık bir ay önce gazeteci Danny Zaken’in Israel Hayom’da çıkan haberinde, Suudi Arabistan’ın Yemen’deki Husilere karşı istihbarat desteği almak amacıyla ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) aracılığıyla İsrail’e başvurduğu kaydedildi.

İsrail ve Suudi Arabistan resmi olarak bu ilişkiyi kabul etmese de Ensarullah lideri Abdulmelik el-Husi, yaptığı konuşmada, İsrail’den alınan istihbarat karşılığında Suudi Arabistan’ın “İsrail’in Yemen’e yönelik keşif uçuşlarına havalimanlarını açtığını” bildirmişti.

İstihbarat kurumlarının kabiliyetlerini artırmak veya diplomatik ilişkileri güçlendirmek için diğer ülkelerle yürüttüğü bilgi paylaşımının resmen “FORINT” (dış istihbarat) olarak adlandırıldığı kaydedilen makalede, 7 Ekim 2023’teki zafiyete rağmen İsrail istihbaratının küresel ortaklık ağını koruduğu belirtildi.

Dış kaynaklı raporlara göre İsrail’in ABD, Avrupa ülkeleri, Basra Körfezi devletleri ile Brezilya ve Panama dahil en az 25 ülkeyle istihbarat işbirliği yürüttüğü ifade edildi.

Makalede değerlendirmelerine yer verilen üst düzey eski bir İsrailli istihbarat yetkilisi, “İsrail, ortaklarıyla paylaştığı istihbarat sayesinde çok sayıda terör saldırısını önledi. Engellenen büyük planlardan bahsediyorum; üst düzey kişilere yönelik suikastlar, kitlesel can kayıplarına yol açacak saldırılar, askeri güçlere yönelik eylemler ve daha fazlası” ifadelerini kullandı.

İstihbarat paylaşımına örneklerin sıralandığı makalede, İsrail’in Ağustos ayında Donald Trump’ın Türkiye’den ayrılmaya hazırlandığı sırada Air Force One uçağını düşürerek suikast düzenlemeyi amaçlayan bir İran planını ABD’ye ilettiği, Temmuz 2024’te Fransa’ya Olimpiyat Oyunları sırasında planlanan bir saldırıyı engelleyen istihbarat sağladığı ve 2018’de Sidney’den Abu Dabi’ye giden Avustralya yolcu uçağının bombalanması girişiminin de bu yolla engellendiği öne sürüldü.

Eski istihbarat yetkilisi, paylaşılan istihbaratın liderlerin diplomatik konumunu güçlendirmeyi amaçladığını belirterek makalede şu ifadeleri kullandı:

“Birçok durumda İsrail istihbaratı, Amerikalılar dahil ortaklarımızın önündedir. Hayat kurtaran bir istihbarat iletildikten sonra savunma bakanı veya başbakan ertesi gün telefonu kaldırıp o ülkenin devlet başkanını arayabilir ve ‘Kıçınızı kurtardık, bize borçlusunuz’ diyebilir. Bunun muazzam bir değeri var.”

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının geride kalan sekiz aydaki faturasının 265 milyar dolara ulaştığı, bu tablonun Amerikan hanelerine ortalama 2 bin dolarlık ek yük bindirdiği hesaplandı. Artan akaryakıt, konut kredisi ve ısınma masrafları hayat pahalılığını tırmandırırken savaşı onaylamayanların oranı yüzde 65’e çıktı.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik ortak saldırılarının başlamasından bu yana geçen yaklaşık sekiz aylık süreçte çatışmaların ABD ekonomisine faturası 265 milyar dolara ulaştı.

Moody’s Analytics Başekonomisti Mark Zandi’nin hesaplamalarına göre bu tutar, ortalama bir Amerikan ailesinin bütçesine yaklaşık 2 bin dolarlık ek yük getiriyor.

Zandi, salı günü X platformundaki hesabından paylaştığı verilerde, savaşın başlamasından bu yana hane başına düşen maliyetin yaklaşık 2 bin dolar olduğunu ve ülke genelindeki toplam ekonomik kaybın 265 milyar dolara vardığını kaydetti.

Söz konusu tahmin, Savaş Bakanı Pete Hegseth’in Kongre’ye bildirdiği ve saldırıların başladığı 28 Şubat ile temmuz sonu arasındaki dönemi içeren doğrudan askeri harcama rakamının yedi katına işaret ediyor.

Hegseth’in sunduğu resmi veriler yalnızca doğrudan askeri operasyonları kapsarken, çatışmaların küresel piyasalar ile petrol fiyatları üzerindeki etkisi enflasyonu ve günlük harcamaları tırmandırarak hane bütçelerindeki fiili yükü derinleştiriyor.

Akaryakıt ve ısınma harcamaları bütçeleri zorluyor

Amerikan hanelerinin karşılaştığı ilave harcamaların en büyük kısmını enerji kalemleri oluşturuyor. Akaryakıt, evlerin ısınması ve ulaşım giderlerindeki yükseliş, aile başına yaklaşık 1.100 dolarlık ek fatura çıkardı.

Savaş öncesinde 3 doların hemen altında seyreden normal benzinin galon fiyatının 4,37 dolara çıktığını aktaran Zandi, dizelin 6 doları aştığını, jet yakıtının ise neredeyse iki katına ulaştığını belirtti.

Kış ayları yaklaşırken konutlarda tüketilen ısınma yakıtındaki belirgin artışın harcamaları tırmandırdığına işaret eden Zandi, mevcut fiyat düzeyinin aile bütçelerine her hafta yaklaşık 50 dolar ek yük getirmeyi sürdürdüğünü ifade etti.

Brown Üniversitesine bağlı Watson Uluslararası ve Kamu İşleri Okulu araştırmacıları da akaryakıt fiyatlarındaki artışın tüketicilere yansımasını takip ediyor.

Kurumun verilerine göre ABD’li tüketiciler, 28 Şubat’tan bu yana akaryakıt ürünleri için 133,3 milyar dolar fazladan ödeme yaptı.

Bu süreçte benzin fiyatlarında yüzde 46’yı, dizelde ise yüzde 70’i aşan artış kaydedildi. Tüketicilerin sırtlandığı bu ek yükün 73,5 milyar doları benzinden, 59,8 milyar doları ise dizelden kaynaklandı. Söz konusu hesaplama, ülke genelinde hane başına 1.017,76 dolarlık ek maliyet anlamına geliyor.

Kredi faizleri ve operasyonel giderler faturayı kabartıyor

Ekonomik tablodaki bir diğer belirleyici kalem ise faizlerdeki yükseliş oldu.

Zandi, tırmanan faiz oranlarının hane başına yaklaşık 540 dolar maliyet yarattığını bildirdi.

Savaş öncesinde yüzde 6’nın altında bulunan sabit faizli konut kredisi oranlarının yaklaşık yüzde 7,5 düzeyine tırmandığını aktaran Zandi, uzun vadeli faizlerin de ciddi ölçüde yükseldiğini kaydetti.

Öte yandan doğrudan askeri operasyonlar, Pentagon verileri temel alındığında hane başına 360 dolarlık maliyet oluşturuyor.

Fakat uzmanlar; onarım, bakım ve ekipman yenileme giderlerinin açıklanan sayılara dahil edilmediğine, dolayısıyla sahadaki gerçek askeri harcamanın Pentagon tahminlerinin üzerine çıkabileceğine dikkati çekiyor.

Harvard Kennedy School bünyesinde kamu politikası dersleri veren savaş bütçesi uzmanı Linda Bilmes, çatışmaların faturasının 1 trilyon dolara ulaşacağından emin olduğunu belirterek, “Belki de bu tutara şimdiden ulaştık” değerlendirmesinde bulundu.

Kamuoyu desteği düşerken Trump harcamaları savundu

Ekonomik yükün ağırlaşması, askeri harekata ve ABD Başkanı Donald Trump’ın süreci yönetme tarzına yönelik tepkileri artırıyor.

Pew Araştırma Merkezinin 28 Eylül-4 Ekim tarihlerinde 5 bin 62 yetişkinin katılımıyla düzenlediği anket, Amerikalıların yüzde 65’inin Trump’ın İran saldırılarını yürütme biçimini onaylamadığını ortaya koydu.

Askeri güç kullanımını doğru bulanların oranı da marta kıyasla dört puan gerileyerek yüzde 34 seviyesine indi.

Zandi, toplam maliyetin ortalama bir Amerikan hanesinin son sekiz aydaki gelir artışının yaklaşık yarısını götürdüğünü vurgulayarak, savaşa verilen kamuoyu desteğinin bu denli düşük kalmasının doğal olduğunu ifade etti.

Kamuoyu araştırmacısı Nate Silver’ın paylaştığı verilere göre ise Trump’ın net onay oranı eksi 23,5 puanla bugüne kadarki en düşük düzeyine geriledi.

İran’a yönelik askeri müdahaleyi savunan Trump ise maliyetleri “Dünyayı ve ülkemizi güvende tutmak için ödenen küçük bir bedel” sözleriyle niteledi.

Tırmanan hayat pahalılığı kasım ayındaki ara seçimler öncesinde Cumhuriyetçiler üzerinde baskı oluştururken, Trump geçen ay yaptığı açıklamada partisinin Kongre’nin her iki kanadında da çoğunluğu koruması durumunda ülkedeki tüm yetişkinlere 5 bin dolar nakit ödeme yapmayı vaat etti.