FT yazarı uyardı: Küresel pazarda yeni bir Çin şoku yaşanabilir

Financial Times yazarı Ryan Avent, Çin’in hızla artan ticaret fazlasının gelişmiş ülkeler için yeni bir ekonomik şok yaratabileceğini savundu. İç talepteki daralma ve Pekin’in sanayi yatırımları üretimi körüklerken, süreç Çin’deki fabrikalarda otomasyonu ve işten çıkarmaları hızlandırıyor.

Financial Times yazarı Ryan Avent, Çin’in dış ticaret fazlasındaki yeni ve hızlı artışın yeni bir “Çin şoku” dalgasına işaret edebileceğini yazdı.

İktisatçılar, Çin’in küresel pazarlara yönelik ihracatındaki sıçramanın gelişmiş ülkelerdeki üreticiler açısından rekabeti sertleştirmesini ve bazı sektörlerde istihdamı daraltmasını “Çin şoku” olarak tanımlıyor.

Bu terim, Çin’in 2001 yılında Dünya Ticaret Örgütüne girmesiyle ABD ve diğer ülkelere ucuz Çin mallarının akışının hızlanması sonucu yaygınlık kazandı.

İlk şok dalgasından en ağır etkilenen ülke ABD oldu. Ülkedeki üreticilerin rekabete dayanamaması sebebiyle 1999 ile 2011 yılları arasında 2 milyondan fazla istihdam kaybı yaşandı.

Avent, dünyanın beklediği dengelenmeyi Çin’in gerçekleştirmemesi nedeniyle ilk dalganın etkilerinin Amerikan ekonomisinde halen hissedildiğini savundu.

Çin’in gayrisafi yurt içi hasılası içinde net ihracatın payı 2007-2019 döneminde geriledi ve Batılı ülkeler bu sayede ulusal güvenlik ve diğer meselelere odaklanabildi.

Avent, bugün ise dış ticaret fazlasının yeniden hızla tırmandığını ve zengin ülkelerin ekonomileri için tehdit oluşturduğunu aktardı.

Yazar, bu fazlalığın nedenlerinden biri olarak emlak piyasasında altı yıl önce yaşanan çöküşün ardından iç talebin duraklamasını gösterdi. Bir diğer olası gerekçe ise Pekin yönetiminin kendi kendine yetebilmek adına sanayiye devasa kaynaklar aktarması olarak öne çıkıyor.

Değer kaybeden yuanın rolüne de dikkat çekildi. Para biriminin değer kazanması, Çin’in kur müdahalelerini değiştirmesini, yabancı para ile varlık alımını azaltmasını ve bu varlıkları satmasını gerektirebilir. Bu senaryo, diğer ülkelerde yerel para birimlerinin zayıflamasına ve faiz oranlarının yükselmesine yol açabilir.

Wall Street Journal gazetesi de 2024 ilkbaharında iktisatçıların olası bir ikinci dalgaya ilişkin endişelerini aktarmıştı.

Uzmanlar, Çin’in ekonomik sıkıntıları aşmak amacıyla iç talebin çok üzerinde mal ürettiğini belirterek küresel pazarın yeniden ucuz ürün akınına uğrayacağı tahmininde bulundu.

Üstelik Çin’in artık otomobil, bilgisayar çipleri ve karmaşık makine sanayisi gibi yüksek teknoloji alanlarında rekabet ettiği vurgulandı.

Öte yandan Moskova Yüksek Ekonomi Okulu (VŞE) Üniversitesi Kapsamlı Avrupa ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi Direktörü Vasiliy Kaşin, Rus medya kuruluşu RBK’ya verdiği demeçte, ABD’nin ilk şok döneminden bu yana Çin ekonomisine yaptırımlar uyguladığını ve yeni bir ihracat dalgasında bu önlemlerin büyük olasılıkla sertleşeceğini kaydetti.

Financial Times gazetesinin aktardığı değerlendirmelere göre yeni süreç Çin’in kendi ekonomisini de sarsabilir. Üretimdeki artışla beraber ülke genelinde giriş seviyesinde imalat yapan fabrikalar otomasyona yöneliyor ve personel azaltıyor.

Bu yönelim, emek yoğun üretimden sancılı bir kopuşu beraberinde getirerek milyonlarca insanı işsiz bırakabilir. Geçmişte ucuz iş gücü avantajını kullanan Çin’deki üretim faaliyetleri ise Güneydoğu Asya’nın diğer ülkelerine kayıyor.

Pekin yönetimi, sanayileşme adımlarının diğer ülkeler için risk teşkil ettiği yönündeki suçlamaları geri çevirdi. Şinhua ajansının aktardığına göre Çin Ticaret Bakanlığı, “Çin şoku 2.0” iddialarının temelsiz olduğunu vurguladı. Bakanlık açıklamasında şu ifadelere yer verildi:

“ABD ve diğer Batılı ülkeler, Çin’in sanayi gelişiminin Batı tekelini sarstığını ve Küresel Güney ülkelerinin büyüme alanını daralttığını öne sürerek sözde ‘Çin şoku 2.0’ söylemini dolaşıma soktu. Bu iddia somut verilere dayanmıyor ve tümüyle asılsızdır.”