The Economist dergisinin haberine göre yapılan son anketler, İran ile yürütülen savaşın anket kayıtlarının tutulmaya başlandığı dönemden bu yana ABD tarihindeki en popülerlikten uzak çatışma olduğunu ortaya koyuyor. Ateşkesin bozulmasıyla birlikte seçmenlerin büyük çoğunluğu savaşın uzun süreceğini öngörürken, tırmanan akaryakıt fiyatları ve net bir çıkış stratejisinin bulunmaması iktidardaki Cumhuriyetçi Partiyi yaklaşan ara seçimlerde ciddi bir yenilgi riskiyle karşı karşıya bırakıyor.

ABD’de, İran ile aeşkes sürecinin bozulmasıyla birlikte Amerikan seçmenlerinin savaşa olan inancı hızla tükeniyor.

Reuters/Ipsos tarafından gerçekleştirilen araştırmaya göre, katılımcıların beş de dördü çatışmaların uzun bir süre daha devam edeceğini öngörüyor.

The Economist/YouGov anketine katılanların yaklaşık yarısı ise savaşın bir yıl veya daha uzun süreceğini tahmin ediyor. Kamuoyunda bu sürece verilen destek hızla erirken, Trump’ın İran’a saldırma kararına yönelik net onay oranı eksi yüzde 30 seviyesine kadar geriledi.

Vietnam Savaşı’nın kamuoyunda bu derece tepki toplaması altı yıl sürmüşken, İran savaşının altı ay içinde aynı seviyede reddedilmesi dikkati çekiyor.

The Economist dergisine konuşan Virginia Üniversitesinden Larry Sabato, savaşın gördüğü tepkinin derinliğinden ziyade bu tepkinin ne kadar hızlı oluştuğuna işaret ediyor.

Sabato, İran savaşının anketlerin yapılmaya başlandığı tarihten bu yana Amerikan halkı nezdinde en az destek bulan çatışma olduğunu ve bu durumun ilk günden itibaren geçerliliğini koruduğunu vurguluyor. Sürecin uzamasının maliyetleri artıracağını belirten Sabato, bu durumun Trump ve Cumhuriyetçi Partiye ara seçimlerde siyasi bir fatura olarak döneceğini öngörüyor.

Geçmişteki askeri müdahalelerde ilk dönemlerde yüksek olan kamuoyu desteği zamanla erime gösteriyordu. Örneğin, ABD’nin 2001 yılında Afganistan’da Taliban’a yönelik başlattığı operasyon ilk başta halkın yaklaşık yüzde 90’ının desteğini almıştı.

Dönemin Başkanı George W. Bush, 11 Eylül saldırılarını gerçekleştiren teröristleri barındırdığı gerekçesiyle Taliban’a karşı net bir gerekçe sunmuştu.

Gallup verilerine göre, 2 binden fazla ABD askerinin öldüğü ve 20 bin askerin yaralandığı bu işgale verilen desteğin yüzde 50’nin altına düşmesi 13 yıl sürmüştü.

Ekonomik etkiler seçmenin cebini doğrudan vuruyor

Trump’ın İran savaşında şimdiye kadar 17 ABD askeri hayatını kaybetti. Bu sayı askeri açıdan düşük görünse de savaşın ekonomik yansımaları seçmenlerin günlük yaşamını doğrudan ve hızlı bir şekilde etkiledi.

Operasyonlar öncesinde açık olan Hürmüz Boğazı’nın kapanması akaryakıt fiyatlarını tırmandırdı. Trump, bölgedeki askeri ablukayı kırmak adına ordu gücü sayesinde petrol akışının her zamankinden daha yoğun olduğunu ileri sürse de somut veriler bu iddiayı desteklemiyor.

Brent petrolün varil fiyatı temmuz başından bu yana 72 dolardan 88 dolara kadar tırmandı. ABD’de savaş öncesinde 3 dolar olan galon başına benzin fiyatı da yaklaşık 4 dolar seviyesine ulaştı.

Gallup verilerine göre, geçmişte yoğun Amerikan kara birliklerinin katıldığı Vietnam Savaşı seçmenler tarafından ülkenin en önemli sorunu olarak görülüyordu.

İran savaşı için doğrudan bu tanımlama yapılmasa da seçmenler anketlerde en büyük endişelerinin yüksek yaşam maliyeti ve yetersiz liderlik olduğunu belirtiyor. Bu durum, görece az can kaybı yaşanmasına rağmen İran savaşının Cumhuriyetçiler için büyük bir seçim problemine dönüşebileceğini gösteriyor.

Savaşa yönelik destek siyasi eğilimlere göre de keskin bir şekilde ayrışıyor. Demokrat seçmenler arasında savaşı onaylama oranı net eksi yüzde 84, bağımsızlar arasında ise eksi yüzde 52 seviyesinde seyrediyor.

Girişimi destekleyen tek büyük grup olan ve Trump’ı destekleyen “MAGA” Cumhuriyetçileri arasında onay oranı yüzde 72 olsa da bu grupta da kırılmalar yaşanıyor.

Washington Post/Ipsos anketine göre, Trump destekçilerinin yarıdan fazlası ilk kez onun çalışma performansını “güçlü” yerine sadece “kısmen” onayladığını belirtiyor.

Kendini bu grubun dışında tanımlayan Cumhuriyetçiler arasında ise savaşa destek nisan ayındaki artı yüzde 26 seviyesinden net eksi yüzde 25’e geriledi.

Kongre’de bütçe tartışmaları

Demokrat siyasetçiler, yaşanan bu gelişmeler üzerine muhalefet tonunu sertleştiriyor. Pentagon’un bütçesini denetlemek üzere aday gösterilen Jules Hurst’ün 14 Temmuz’daki onay oturumunda Demokrat senatörler, hükümeti savaşın maliyetini düşük göstermekle suçladı.

Pentagon savaşın maliyetini, büyük kısmı harcanan mühimmat ve yakıt masraflarından oluşan 30 milyar dolar civarında açıklıyor.

Michigan Senatörü Elissa Slotkin ise Amerikan üslerinin onarım maliyetleri ve tüketicilerin uğradığı zararlar eklendiğinde gerçek maliyetin bu rakamın altı katından fazla olduğunu tahmin ettiğini belirtti. Slotkin ayrıca, Pentagon’un Trump’ın oğullarının çıkarlarının bulunduğu şirketlerle olan ticari ilişkilerini de eleştirdi.

New York’taki çekişmeli bir bölgeden seçilen ve koltuğunu korumaya çalışan Cumhuriyetçi Kongre Üyesi Mike Lawler ise muhalefetin eleştirilerini “saçmalık” olarak nitelendiriyor.

Lawler, Trump’ın İran’ın nükleer programı ve terör gruplarına verdiği desteğin oluşturduğu tehdidi ortadan kaldırmak için zor ama gerekli bir karar aldığını savunuyor.

Sürecin ne kadar süreceğini bilmediğini söyleyen Lawler, İran rejiminin güvenilmez olduğunu ve sadece askeri güçten anlayacağını ileri sürüyor. Lawler’ın seçimlerdeki Demokrat rakibi olan eski asker Cait Conley ise Trump’ın ABD’yi net askeri hedefleri ve çıkış stratejisi olmayan bir çatışmanın içine sürüklediğini ifade ediyor.

The Economist dergisinin ara seçim tahmin modeline göre, Lawler’ın kasım ayındaki seçimlerde koltuğunu kaybetme olasılığı yüzde 68 olarak hesaplanıyor.

Aynı model, Demokratların Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu ele geçirme ihtimalini yüzde 82, Senato’yu kontrol etme şansını ise yüzde 45 olarak öngörüyor.

Carnegie Vakfından Aaron David Miller, Trump’ın İran’dan çıkış konusunda yaşadığı zorlukların, eski ABD Başkanı Lyndon Johnson’ın Vietnam Savaşı için sarf ettiği “Kendimi Teksas otoyolunda dolu fırtınasına yakalanmış bir otostopçu gibi hissediyorum. Kaçamıyorum, saklanamıyorum ve bunu durduramıyorum” sözlerini anımsattığını belirtiyor.

ABD Senatosunda haziran ayındaki ön seçimleri kaybeden veya emeklilik kararı alan Cumhuriyetçi senatörlerin oluşturduğu “YOLO grubu” (Yalnızca Bir Kez Yaşarsın), önümüzdeki haftalarda Trump yönetiminin üst düzey adaylarının kaderini belirleyecek. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri Direktörlüğüne aday gösterilen Erica Schwartz ile Adalet Bakanı adayı Todd Blanche, komisyon oturumlarında kendi partilerinden senatörlerin sert sorularıyla karşılaştı.

ABD’de Donald Trump yönetiminin en çok tartışılan bazı adayları, önümüzdeki haftalarda Senato komisyonlarında yapılacak kritik oylamalarda görev sürelerinin sonuna gelen Cumhuriyetçi senatörlerin bağımsızlık ve denetim iradesini test edecek.

Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) direktör adayı Erica Schwartz ile Adalet Bakanı adayı Todd Blanche, geride kalan hafta düzenlenen onay oturumlarında soğuk bir kabulle karşılaştı.

Bu direnç, kendi partilerinde gayriresmi olarak “YOLO (Yalnızca bir kez yaşarsın) grubu” diye adlandırılan senatörlerden geldi.

Grubun üyeleri arasında haziran ayındaki ön seçimlerde Başkan Trump’ın desteklediği rakiplerine kaybeden Cumhuriyetçi Senatörler John Cornyn ve Bill Cassidy ile geçen yıl emekli olacağını duyuran Senatör Thom Tillis yer alıyor.

Komisyonlardaki dengeler açısından kritik öneme sahip bu isimlerden Cassidy, Schwartz’ın adaylığını inceleyen komisyonun başkanlığını yürütürken; Cornyn ve Tillis ise Blanche’ın adaylığını karara bağlayacak komisyonda kararsız oyları elinde tutuyor.

Kabine düzeyindeki diğer iki aday olan Çalışma Bakanı adayı Keith Sonderling ve Ulusal İstihbarat Direktörü adayı Jay Clayton da geçen hafta komisyonların önüne çıktı. Bu isimlerin adaylıklarının da önümüzdeki günlerde oylanması bekleniyor.

Seçim yenilgileri ve emeklilik kararları sonrası daha özgürce konuşmaya başlayan senatörler, Trump ile Senato Cumhuriyetçileri arasında yaz başında tırmanan gerilimin ardından ilk kez bu kadar çok sayıda önemli adayı sorguluyor.

Cassidy, Cornyn ve Tillis; Trump’ın tartışmalı adımlarına karşı bir barikat oluşturan ılımlı Cumhuriyetçi Senatörler Lisa Murkowski ve Susan Collins ile ortak hareket ediyor.

“Sadece emir alan bir direktör istemiyoruz”

Geçmişte yönetimin sağlık politikalarına eleştiriler yönelten ancak geçen yıl aşı karşıtı söylemlerine yönelik endişelerine rağmen Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr.’ın onaylanması yönünde oy veren Senatör Cassidy, tıp doktoru kimliğiyle bu kez daha seçici davranıyor.

Eski bir cerrah yardımcısı ve hekim olan Schwartz, CDC liderliği için ana akım bir isim olarak görülse de Cassidy’nin, adayın aşı güvenliği konusunda Trump veya Kennedy’ye boyun eğmeyip bağımsız kalacağına dair verdiği yanıtlardan tatmin olmadığı görüldü.

Oturum esnasında tepkisini dile getiren Cassidy, “CDC direktörü olup sadece emirleri yerine getirebilirsiniz. Ancak bizim, aşılara olan inancı sarsan çılgınca ve aptalca iddialara karşı gerçekten dik duracak bir CDC direktörüne ihtiyacımız var” ifadelerini kullandı.

Demokratların tamamının beklendiği gibi aşı kararına karşı oy kullanması durumunda, komisyondan tek bir Cumhuriyetçi üyenin “hayır” oyu vermesi Schwartz’ın adaylığının genel kurula sunulmasını engellemeye yetiyor. Cassidy ise oyunun yönüne dair henüz renk vermedi.

Benzer şekilde, Adalet Bakanı adayı Todd Blanche için Yargı Komisyonunda düzenlenen iki günlük oturumlar da Cornyn ve Tillis’i ikna etmekte yetersiz kaldı. Blanche’ın adaylığının komisyonda bloke edilmesi için de yine tek bir Cumhuriyetçi üyenin ret oyu yeterli bulunuyor.

“Mağdur fonu” tartışması

Trump’ın eski kişisel avukatı olan Blanche, Demokratların sert muhalefetinin yanı sıra kendi partisinden de ciddi çekincelerle karşı karşıya.

Cornyn ve Tillis, Blanche’ın vekil adalet bakanı olarak son aylardaki bazı uygulamalarından rahatsızlık duyduklarını belirtti. İki senatör, Blanche’a verecekleri desteğin, devlet mekanizmalarının kendilerine karşı “silah olarak kullanıldığını” iddia eden kişilere yönelik kurulması planlanan yasal savunma fonunun tamamen iptal edilmesine bağlı olduğunu vurguluyor.

Cumhuriyetçiler ve Demokratlar arasında büyük tartışma yaratan bu fon projesi, mayıs ayında göçmenlik yasası fon paketinin geçmesini de engellemişti.

Blanche, söz konusu fon projesinin “bittiğini” ve yeniden canlandırılamayacağını söylese de bu güvenceyi henüz yazılı olarak sunmadı. Senatör Cornyn, Blanche’ın bu konudaki sözlü açıklamalarının ikna edici olmadığını belirterek çarşamba günü oturum çıkışında gazetecilere, “Argüman bu fonun öldüğü yönündeydi ancak kendisi aslında ölmediğini doğrulamış oldu” dedi ve oyuna dair kararını henüz vermediğini ekledi.

Blanche’ın adaylığına genel olarak olumlu bakan Tillis ise duruşmayı, Adalet Bakanlığının Jeffrey Epstein dosyalarını ele alış biçimini sorgulamak için kullandı.

Tillis, Blanche’ın bakanlıktan randevu talep eden ancak yanıt alamayan bazı Epstein kurbanlarıyla görüşmemesi halinde adaylığına onay vermeyeceğini beyan etti.

Bu uyarının ardından Blanche, perşembe öğleden sonra kurbanlarla bir araya gelse de görüşme mağdurları memnun etmedi. Kurbanlardan Annie Farmer, yaptığı açıklamada Blanche’ı “hırpalayıcı, tepeden bakan ve kasıtlı olarak net yanıtlar vermekten kaçınan” biri olarak tanımladı.

Blanche ise mağdurlara, kamuoyu önünde yaptığı gibi adalet arayışları için FBI’a başvurmalarını tavsiye ettiğini söyledi.

Tillis, Blanche’a bu görüşmeyi gerçekleştirdiği için teşekkür etmekle birlikte, iki hafta içinde yapılması planlanan oylamadaki tavrını açıklamadı.

Seçim güvenliği çıkmazı

Ulusal İstihbarat Direktörü adayı Jay Clayton’ın önünde ise daha az engelli bir yol uzanıyor. Ancak ABD istihbarat servislerinin yabancı tehditleri yurt dışında izlemesine olanak tanıyan gözetleme yasasının (FISA) Clayton yönetiminde yeniden yürürlüğe girip girmeyeceği belirsizliğini koruyor.

Geçen ay süresi dolan yasanın uzatılması çabaları, Trump’ın istihbarat topluluğunun başına geçici olarak Bill Pulte’u atamasıyla Senatoda kesintiye uğramıştı.

Pulte, Federal Konut Finansmanı Ajansı direktörüyken Trump’ın siyasi rakiplerini soruşturmak için konut kredisi kayıtlarını kullandığı iddiaları nedeniyle hem Demokratlar hem de bazı Cumhuriyetçiler arasında tartışmalı bir figür olarak görülüyor.

Senatörler, New York’ta eski Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro gibi profili yüksek sanıkları ve terör zanlılarını yargılamış olan Clayton’a karşı daha sıcak yaklaşıyor.

Ancak Trump yönetiminin seçim güvenliği odaklı ajandası, Clayton’ın varlığına rağmen FISA yasasının yenilenmesini zorlaştırabilir.

Oturumda Demokrat senatörler, Clayton’ı 2020 başkanlık seçimlerini Trump’ın değil Joe Biden’ın kazandığını açıkça kabul etmediği için eleştirdi. Eski Ulusal İstihbarat Direktörü Tulsi Gabbard’ın, Georgia eyaletinin Fulton ilçesindeki seçim ofislerine düzenlenen FBI baskınlarında yer alması da tartışma konusu oldu.

Clayton bu baskınlar hakkında detaylı bilgisi olmadığını iddia edince Senato İstihbarat Komisyonunun kıdemli Demokrat üyesi Mark Warner duruma tepki göstererek, “Size güveniyorum ve sizi tanıyorum; fakat Direktör Gabbard’ın Fulton’daki yerel seçim faaliyetlerine müdahalesinden ve bunun yarattığı büyük endişeden haberiniz olmadığını düşünmek inandırıcılık sınırlarını zorluyor” dedi.

İstihbarat Komisyonu, pazartesi akşamı Clayton’ın adaylığını oylayacak. FISA konusu oturumda doğrudan gündeme gelmemiş olsa da senatörler, Pulte’un yerine Clayton’ın getirilmesinin yasanın uzatılması sürecini yeniden başlatabileceğine dair umut taşıyor.

ABD’deki en büyük beş banka, yapay zeka patlaması ve İran ile savaşın yol açtığı piyasa dalgalanmaları sayesinde rekor kâr rakamları açıkladı.

JPMorgan, Bank of America, Goldman Sachs, Wells Fargo ve Citigroup geçen hafta açıklanan verilere göre ikinci çeyrekte toplam 49 milyar dolarlık kâr elde ettiler.

SpaceX’in 85 milyar dolarlık halka arzı, iyimser perakende yatırımcıları akın akın çekti ve işin içinde olan bankalara yaklaşık 500 milyon dolar kazandırdı.

Hürmüz Boğazı’nın tekrar tekrar açılıp kapanması etrafındaki piyasa dalgalanmaları ve yapay zekanın ya daha parlak bir geleceği ya da dünyanın sonunu temsil ettiği yönündeki tartışmalar da bankaların gelirlerini artırdı.

Birleşme ve satın almaların yoğun olduğu dönemlerde yatırım bankacılığından elde edilen çok daha yüksek ücretler ile altyapılarını geliştiren yapay zeka şirketleriyle yapılan anlaşmalardan gelen gelirler de arttı.

Öte yandan JPMorgan Chase CEO’su Jamie Dimon, bankanın kazanç açıklamasında heyecanı biraz dizginledi.

Dimon, ABD ekonomisinin “dayanıklılığını” överek iş koşullarının neredeyse “olabileceği en iyi durumda” olduğunu belirtse de, aynı zamanda uyarıda bulundu:

“Jeopolitik gerilimler ve savaşlar, inatçı enflasyon, büyük küresel mali açıklar ve yüksek varlık fiyatları dahil olmak üzere birçok risk, tektonik plakalar gibi yüzeyin altında kayıyor.”

Dimon, “Bu güçlerin nihayetinde nasıl sonuçlanacağını öngöremiyoruz,” diye ekledi.

Goldman Sachs’ın kazanç açıklamasında ise CEO David Solomon, yapay zeka altyapı yatırımları nedeniyle bankacılık sektörünün “yapay zeka sermaye harcamaları süper döngüsünün ortasında” olduğunu belirtti.

Ayrıca yakında gerçekleşecek yapay zeka halka arzları da var: Anthropic’in halka arzı Goldman ve Morgan Stanley tarafından yönetilecek; OpenAI ise hangi bankaların sürece dahil olacağına henüz karar vermiş değil.