“Genesis Misyonu” AI şirketleri için kurtarma paketi mi?

ABD Başkanı Donald Trump, dün yayınladığı başkanlık emri ile “Genesis Misyonu”nu başlatarak, Enerji Bakanlığı ile tüm bilimsel kurumların yapay zeka (AI) yarışını hızlandırmalarını istemişti.

Başkanlık emrinde, ABD’nin kuruluşundan bu yana, bilimsel keşifler ve teknolojik yeniliklerin “Amerika’nın ilerlemesini ve refahını sağladığı” savunulurken, “Bugün Amerika, bilimsel keşif ve ekonomik büyümenin önemli bir cephesi olan yapay zeka (AI) geliştirme alanında küresel teknoloji hakimiyeti için bir yarış içindedir,” tespiti yapılıyordu.

Trump, “Manhattan Projesi’nin aciliyeti ve iddialı hedefleriyle karşılaştırılabilecek tarihi bir ulusal çaba”ya gerek duydularını savunarak, Enerji Bakanlığını “federal laboratuvarları ve endüstri ortaklarını” bir araya getiren girişimi yönetmekle görevlendirdi.

Emirde şunlar söyleniyor:

“Bu emrin verildiği tarihten itibaren 90 gün içinde, Bakan, görevi desteklemek için kullanılabilecek federal bilgi işlem, depolama ve ağ kaynaklarını belirleyecektir. Bu kaynaklar arasında DOE’nin [Enerji Bakanlığı] tesislerinde bulunan ve bulut tabanlı yüksek performanslı bilgi işlem sistemleri ile endüstri ortakları aracılığıyla kullanılabilen kaynaklar yer almaktadır. Bakan ayrıca, Platformun bilgi işlem altyapısını destekleyebilecek ek ortaklıklar veya altyapı iyileştirmelerini de belirleyecektir.”

Bu emrin, Amerikan ekonomisinin sürükleyici gücü haline gelen AI yatırımlarının ve şirketlerinin federal hükümet tarafından “kurtarılması” anlamına geldiğini düşünenler var.

Örneğin Moon of Alabama (MoA) blogu, Trump’ın “AI ve kripto çarı” David Sacks’in yalnızca birkaç hafta içinde değişen pozisyonuna dikkat çekiyor. Kasım ayının başında, “AI için federal kurtarma paketi olmayacak. ABD’de en az 5 büyük öncü model şirket var. Biri başarısız olursa, diğerleri onun yerini alacak,” diyen Sacks, iki gün önce Wall Street Journal’ın (WSJ) karamsar AI haberini paylaşarak, “Bugünün WSJ gazetesine göre, AI ile ilgili yatırımlar GSYİH büyümesinin yarısını oluşturuyor. Bunun tersine dönmesi resesyon riskini beraberinde getirir. Geriye dönmeyi göze alamayız,” diye yazdı.

Öte yandan Sacks, salı günü yapay zeka sektöründeki şirketlere yönelik herhangi bir kurtarma paketine karşı olduğu yönündeki tezine geri döndü.

Paylaştığı WSJ haberine atıf yapan Sacks, “Bu yazıyı kurtarma paketini destekleyen bir yazı olarak yorumlayabilenlerin şaşkınlığını anlıyorum. Ben zaten buna karşı çıktım. Ayrıca böyle bir şeye ihtiyaç olduğunu da düşünmüyorum,” dedi.

Fakat ilgili WSJ haberinde, Amerikan ekonomisinin yapay zekaya bağımlılığının riskleri de beraberinde getirdiğine dikkat çekiliyor:

“Hisse senedi fiyatı/kazanç oranları rekor seviyelere yakın. Yüksek kâr tahminleri yanlış çıkarsa, hisse senedi fiyatları düşebilir ve yatırımlar yavaşlayabilir. S&P 500, cuma günü %1 artış kaydetmesine rağmen, balon endişeleri nedeniyle geçen hafta yaklaşık %2 düştü.

(…)

Hisse senetlerinin düşmesi ters bir servet etkisi yaratabilir: Amerikalılar daha az tüketim yapar, bu da satışları, kârları ve potansiyel olarak istihdamı düşürür.”

Üstelik birkaç hafta önce yayınlanan bir başka WSJ haberinde, Amerikan vergi mükelleflerinin halihazırda AI şirketlerini kurtarmaya başlamış olabileceğine işaret ediliyordu.

Haberde, piyasa “ılımlı” sinyaller verse de, Beyaz Saray’ın bu sektöre “batamayacak kadar büyük” (“too big to fail”) bir sektörmüş gibi davrandığı yazıyor.

WSJ, AI endüstrisindeki oyuncuların, 2008’deki kriz türünden bir “düzeltme”nin gelmediğini savunduklarını, ama federal hükümetin, özel sektörün geri çekilmesi durumunda şirketleri koruyacak regülasyon değişiklikleri ve kamu fonları ile AI sektörünü “şimdiden kurtarmaya başladığını” vurguluyordu.

Zaten bu konuda açık sözlü bir açıklama, OpenAI’ın finans direktörü Sarah Friar’dan gelmişti. Wall Street Journal’da düzenlenen bir etkinlikte Friar, şirketin özel finansmanı çekecek bir “garanti” ile AI çip satın alımları için kredileri “desteklemek” üzere hükümetlere başvurduğunu söylemişti.

WSJ şöyle yazıyordu:

“Friar, ABD’nin yapay zeka alanındaki liderliğini, Amerikan ulusal güvenliği ve ekonomik büyümesinin bağlı olduğu bir hedef olarak sunarak, yatırımcıları tereddüt ettiren temel endişeyi ortadan kaldırdı: Bu kadar büyük ölçekte yapay zeka geliştirmek, finansal riske değer mi?”

Friar daha sonra sözlerinden geri adım atsa da cin şişeden çıktı. Bu şirketler için performans baskısı benzeri görülmemiş bir hale geliyor ve kanıtlar, onların başarılı olamayacaklarını gösteriyor. Bu yaz yapılan bir MIT araştırması, kendi üretken AI (GenAI) araçlarını satın alan veya geliştiren yaklaşık 300 kuruluşun %95’inin yatırımlarından sıfır getiri elde ettiğini ortaya koydu.

Nüfus Sayımı Bürosu anketlerine göre, büyük şirketlerde AI’ın benimsenmesi azaldı. Bazı gözlemciler, telekom sektöründeki çöküşün bir özelliği olan “döngüsel anlaşma yapma” gibi görünen bir duruma da dikkat çekti.

Nvidia, milyonlarca Nvidia çipi satın almayı planlayan OpenAI’a 100 milyar dolar yatırım yapıyor. Bu tür bir finansman döngüsü, piyasa soğuduğunda tehlikeli hale gelebilir.

Öte yandan MoA, başkanlık emrindeki AI faaliyetlerinin merkezileştirilmesi hamlesine de dikkat çekerek “kurtarma paketi”nin başka bir boyutunun altını çiziyor. 

Başkanlık emrinde, Genesis’in “hükümetin bilgi işlem modelleri ile özel sektör modelleri arasında köprü görevi göreceği” ve “Washington’un hangi şirketlerin öncü konumda olacağı ve hangi yeteneklerin öncelikli olacağına etki etmesine olanak tanıyacağı” söyleniyor.

Emir, “Gerçek bilimsel atılımları hızlandıracak, ancak aynı zamanda yapay zeka yarışının kurallarını, kimlerin katılacağı, kimlerin erişim sağlayacağı ve en güçlü sistemlerin nasıl yönlendirileceği konusunda sessizce belirleyecektir,” diyor. Dolayısıyla, “özel sektörün yönlendirdiği yatırım” tezi bir hayli yara almış görünüyor.

MoA, Trump’ın devasa federal harcamalar yoluyla aşırı genişlemiş yapay zeka şirketlerinin kurtarılmasına izin vererek, Cumhuriyetçilerin Temsilciler Meclisi’ndeki çoğunluğunu kaybetmesine neden olacak bir borsa çöküşünü de önlemeye çalıştığını savunuyor.