İngiltere, gizli bir “Afgan göçü” planı hazırlamış

İngiltere hükümeti, veri sızıntısı nedeniyle Taliban’ın misillemesine maruz kalma riskiyle karşı karşıya kalan binlerce Afganı İngiltere’ye yerleştirmek için milyarlarca sterlinlik gizli bir plan hazırladı ve medyayı “süper yasaklama kararı” ile susturdu.

Financial Times’ın (FT) haberine göre Taliban’ın iktidarı ele geçirmesinden önce Birleşik Krallık ile yakın işbirliği içinde çalışan yaklaşık 25.000 Afganistanlı ve bazı aile üyelerinin isimleri, iletişim bilgileri ve diğer kişisel bilgileri, Şubat 2022’de bir İngiliz asker tarafından e-postalarda “yanlışlıkla” ifşa edildi.

Bu çok büyük ve son derece hassas veri tabanının sızdırılması, Ağustos 2023’te bir Facebook grubunda bahsedilene kadar fark edilmedi. İhlalle ilgili önemli bilgiler, mahkeme kararı nedeniyle hâlâ yayınlanamıyor.

Buna karşılık, Rishi Sunak’ın eski Muhafazakar hükümetindeki bakanlar, Afganları Birleşik Krallık’a getirmek için gizli bir plan hazırladı.

Keir Starmer’ın mevcut İşçi Partisi hükümetinin de benimsediği plana göre, hükümetin tahminlerine göre 7 milyar sterlinlik bir maliyetle 25.000 kişi yerleştirilecekti.

Son haftalarda, Londra Yüksek Mahkemesi bu olayı aydınlatmak için adımlar atarken, hükümet programı kısa sürede sonlandırdı.

İngiliz istihbaratı, bu ihlalin Afganları Taliban tarafından öldürülme, işkence, taciz ve sindirme riskine maruz bıraktığını değerlendirmişti. Savunma Bakanlığı bu ay, Afganistan’daki tehditlerin yeniden değerlendirilmesi sonucunda, ülkede kalan Afganların riskinin daha önce düşünülenden daha az olduğu sonucuna varıldığını açıkladı.

Mahkeme işlemlerinde açıklanan 7 milyar sterlinlik tahmine rağmen, Savunma Bakanlığı yetkilileri bu hafta, sızıntının doğrudan maliyetinin sadece 2 milyar sterlin civarında olduğunu ve uygun Afganların sayısının azalması nedeniyle gizli tahliyelerin maliyetinin artık çok daha düşük olacağını söyledi.

Yüksek Mahkeme’ye, geçen yaz sağcı ayaklanmalardan bir yıl sonra ortaya çıkan gizli yer değiştirme planı haberlerine tepki olarak kamu görevlilerinin “kamu düzeninin bozulması” riski konusunda uyarıda bulunduğu bildirildi.

Bugüne kadar, İngiltere hükümeti veri ihlalinden etkilenen yaklaşık 18.500 Afganistanlıyı İngiltere’ye nakletti. Savunma Bakanlığı, bunların çoğunun mevcut bir program kapsamında zaten hak sahibi olduğunu söyledi.

Yetkililer, ihlal nedeniyle sadece 5.500 kişinin doğrudan nakledildiğini, en az 2.400 kişinin daha nakledileceğini belirtti.

Savunma Bakanı John Healey’in salı günü (15 Temmuz) Avam Kamarasında yapacağı açıklamada, Afganistan Müdahale Rotası olarak bilinen gizli planın yeni başvurulara kapatıldığını duyurması bekleniyor.

Bu ayın başlarında hükümet, Afganistan Yerleştirme ve Yardım Politikası (ARAP) ve Afgan Vatandaşları Yeniden Yerleştirme Planı olarak bilinen kamu planlarını da aniden kapatmıştı.

Bu olaylar, Yüksek Mahkeme’nin salı günü Eylül 2023’ten beri basını susturan benzeri görülmemiş bir yayın yasağını kaldırmasının ardından ilk kez haber yapılabildi. Bu süper ihtiyati tedbir, İngiliz hükümeti tarafından ilk kez alınmıştı.

Ne var ki, Yüksek Mahkeme’nin en azından önümüzdeki haftaya kadar geçerli olacak yeni bir ihtiyati tedbir kararı, olayın ciddiyetini açıklayan önemli ayrıntıların şu anda bile yayınlanamayacağı anlamına geliyor.

Veritabanı, Taliban’ın iktidarı yeniden ele geçirmesinden önce Birleşik Krallık için veya Birleşik Krallık ile birlikte çalışmış ve misilleme riski altında olan kişilere Birleşik Krallık’a yerleştirme imkanı sunan ARAP programı kapsamında başvuruda bulunan kişilerin ayrıntılı kayıtlarını içeriyordu.

Birleşik Krallık’ın Afganistan’daki savaş operasyonları 13 yıl süren bir sürecin ardından 2014 yılında sona erdi, ancak İngiliz askerleri 2021 yılında Taliban’ın geri dönüşüne yol açan çekilmeye kadar ülkede kaldı.

İngiltere hükümeti, Ağustos 2023’te isimsiz bir kişi Facebook’ta tablonun ekran görüntülerini paylaşıp tüm veritabanını ifşa etmekle tehdit edene kadar sızıntıyı fark etmedi.

Sızıntıya aşina olan kişilerden biri, veritabanının en az bir kez beş haneli bir meblağ karşılığında satıldığını söyledi.

Afgan alıcılardan birinin, veritabanına sahip olmasını koz olarak kullanarak hükümeti kendisinin ve 14 aile üyesinin İngiltere’ye yerleştirilmesi için baskı yaptığını iddia ettiler.

Askerin kimliği veya hakkında yaptırım uygulanıp uygulanmadığı Savunma Bakanlığı tarafından açıklanmadı. Bakanlık sızıntıyı başarıyla engelleyemedi ve Taliban’ın listeye ulaşıp ulaşmadığı bilinmiyor.

665’ten fazla Afgan, veri ihlali nedeniyle Savunma Bakanlığına karşı toplu dava açtı ve her biri en az 50.000 sterlin tazminat talep ediyor. Olayı ve potansiyel risklerini öğrenen binlerce kişi daha davaya katılabilir.