IRA içindeki MI5 ajanının korunması İngilizlerin gündeminde

İngiliz iç istihbarat örgütü MI5 görevlilerinin, İrlanda Cumhuriyet Ordusu’na (IRA) sızan en üst düzey casusu 50 yıl boyunca koruduğu ve yüzbinlerce sterlin ödediği, aynı zamanda onun “adam kaçırma ve cinayetlere” karışmasına göz yumduğu ortaya çıktı.

“Terörist cinayetler” nedeniyle sorgulanmak üzere arandığı iki vakada, ajan “Stakeknife” Kuzey İrlanda’dan gizlice çıkarılmış ve vergi mükelleflerinin parasıyla tatile götürülmüştü.

Stakeknife’ın suçları ve onun yöneticilerinin suç ortaklığı hakkında dokuz yıl süren soruşturma olan “Operasyon Kenova”nın nihai raporu salı günü yayınlandı ve MI5 ile askeri istihbarata şiddetli eleştiriler yöneltti.

Raporda şöyle deniyor:

“MI5, Stakeknife’ın tüm istihbarat bilgilerine otomatik olarak erişebiliyordu ve bu nedenle onun ciddi suçlara karıştığının farkındaydı… MI5, Stakeknife’ın işe alınışından başından beri haberdardı ve onun kimliğini, IRA ve IRA’in iç güvenlik birimindeki rolünü ve daha sonra öldürülen şüpheli ajanların kaçırılması ve sorgulanmasına karıştığını biliyordu.”

Rapora göre istihbarat görevlileri, “Stakeknife’a karşı açık bir sadakat duygusu” nedeniyle ajanları yönetme kurallarını görmezden geldi. Bu belirsiz sınırlar, onun hiçbir zaman adalete teslim edilmediği “ciddi suçlar işlemesine” olanak sağladı.

Kenova raporu, Kuzey İrlanda Bakanı Hilary Benn’in, Stakeknife’ın gerçek kimliğini resmi olarak tanıma kararını engellemesini de sorguladı. MI5 ajanının, IRA’in önde gelen üyesi ve şüpheli muhbirleri arayıp öldüren acımasız iç güvenlik biriminin üyesi “Freddie Scappaticci” olduğu öne sürülüyor.

Benn, bu yılın ağustos ayında Kenova ekibine, hükümetin “ajanların varlığını ne doğrulayan ne de yalanlayan [NCND] uzun süredir devam eden politikasının şu anda da geçerli olduğunu” söylemişti.

Fakat rapor, Scappaticci’nin Surrey’de saklanırken onu ziyaret eden eşine ve “kadın bir arkadaşına” Stakeknife olduğunu itiraf ettiğini ortaya koyuyor.

Kenova ekibinin başkanı Sir Iain Livingstone, polislik ve istihbarat faaliyetlerinde NCND’nin (neither confirming nor denying) kullanılmasını desteklediğini, fakat “grotesk ciddi suçlar işleyen ajanları korumak için kullanılamayacağını” söyledi.

Livingstone, “Birleşik Krallık hükümetinin, ajan Stakeknife’ın kimliği konusunda NCND politikasından sapmasının etik açıdan zorlayıcı bir gerekçesi olduğuna inanıyoruz. Stakeknife’ın kimliğinin açıklanması kamu yararına olacaktır,” diye ekledi.

Ajan, 1970’lerin sonunda kuruma alındı ve 1990’lara kadar IRA, Sinn Fein ve İrlanda cumhuriyetçi liderlerini gözetledi. Raporda, ordunun, MI5’ın ve polis özel birimlerinin memurları tarafından incelenen 3.517 istihbarat raporu sağlayan “üretken” bir ajan olduğu belirtiliyor.

Onu idare etmek için ordunun Kuvvet Araştırma Birimi’nden özel bir ekip oluşturuldu. Bu ekip, Kuzey İrlanda’daki askeri karargah içinde “Rat Hole” (“Fare Deliği”) olarak bilinen güvenli binalardan faaliyet gösteriyordu.

Stakeknife’ın gece gündüz her saat arayabileceği özel bir telefon hattı kuruldu. Soruşturma sırasında ele geçirilen belgeler, Scappaticci’nin kendisini “özel bir vaka” olarak gördüğünü ve kendisine belirli görevlilerin atanmasını talep ettiğini gösteriyor.

Kenova, Stakeknife’dan gelen ve IRA tarafından öldürülmek üzere olan insanların hayatlarını kurtarabilecek değerli istihbaratın genellikle göz ardı edildiği sonucuna vardı. Raporlar “aşağıya yayılmayacak” veya “eylem alınmayacak” olarak işaretlendi.

Rapora göre, “Tekrar tekrar, ajanı korumak, kurbanın hayatını korumaktan veya ailelerinin sevdiklerine karşı işlenen suçların adalete teslim edilmesi hakkını korumaktan daha önemli görünüyordu.”

Stakeknife’ın amirleri ona o kadar hayran kalmışlardı ki, 1990’larda onu Kuzey İrlanda’dan çıkarma gerekliliği ilk kez tartışıldığında, bir “veda yemeği” düzenlemeyi tartıştılar ve konuk listesi hazırladılar.

Scappaticci, medya raporları onu Stakeknife olarak ifşa ettikten sonra, 2003 yılında nihayet başka bir yere nakledildi. Tehlikeye atılmış ajanları koruyan MI5’ın merkezi yeniden yerleştirme biriminin koruması altına alındı.

MI5, Scappaticci’nin tutuklanması durumunda ona bağımsız bir avukat tutmaya hazırdı ve “Stakeknife’a sessiz kalma hakkını kullanmasını tavsiye edeceğini” değerlendiriyordu.

Raporda, 2023 yılında 77 yaşında ölen ve vasiyeti Yüksek Mahkeme tarafından 70 yıl süreyle mühürlenen Scappaticci’nin devlet tarafından “mali açıdan çok iyi ödüllendirildiği” ortaya çıkarıldı.

Ajana, “ortalama bir maaşın eşdeğeri ile on binlerce sterlinlik toplu ödemeler arasında değişen mali teşvikler… mülk satın alımına yardımcı olmak da dahil olmak üzere” teklif edilmiş.

Yeniden yerleştirilmesi tartışılırken, “gayrimenkul satın alması için para teklif edildi ve emekli maaşı veya yıllık maaşı karşılamak için beş ve altı haneli mali teşvikler düşünüldü.”

Raporda, Scappaticci nihayet Surrey’deki bir dizi adrese taşındığında, müstakil bir evi ve arabası olduğu ve iş bulmaya ihtiyacı olmadığı da ekleniyor.

Geçen yıl Kenova’nın ara raporunun yayınlanmasının ardından MI5, “ajan olarak çalıştığı süre boyunca Stakeknife’ın faaliyetleri hakkında önceden düşünülenden çok daha fazla bilgiye sahip olduğunu ve bu faaliyetlere daha fazla dahil olduğunu” ortaya koyan altı grup belge bulup açıklamıştı.