İran savaşı çip tedarik zincirini zorlarken Çin’den helyum ihracatına geçici yasak

Yarı iletkenler ve diğer sektörler açısından kritik bir ham madde olan helyum ihracatına getirilen yasak, Orta Doğu’daki çatışmaların stokları baskıladığı bir dönemde geldi.

Çin Ticaret Bakanlığı ile Gümrükler Genel İdaresi, cuma günü yaptıkları açıklamada, ülkenin helyum ihracatını geçici olarak yasakladığını ve kısıtlamaların derhal yürürlüğe girdiğini duyurdu.

Açıklamada, söz konusu tedbirin Dış Ticaret Yasası kapsamında alındığı belirtildi. Ancak herhangi bir hedef ülke ya da muafiyet belirtilmemesi, yasağın yurt dışına yapılan tüm sevkiyatları kapsadığına işaret etti.

Sıvılaştırılmış doğal gaz üretiminin yan ürünlerinden biri olan helyum; yarı iletkenler, tıbbi cihazlar ve havacılık-uzay sanayisi dahil çok sayıda sektör için kritik önem taşıyor.

ABD ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşın Katar’daki büyük bir üretim tesisinin kapanmasına yol açması ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz taşımacılığını etkilemesi nedeniyle, küresel helyum tedariki son aylarda ciddi kesintilerle karşı karşıya kaldı.

Çinli emtia veri sağlayıcısı SCI99’a göre Çin, helyum ihtiyacında büyük ölçüde ithalata bağımlı ve ülkenin helyum arzının yüzde 80’den fazlası yurt dışından karşılanıyor.

Economist Intelligence Unit’in kıdemli ekonomisti Xu Tianchen, İran savaşında son dönemde gerilim azalmış olsa da helyum arzının hâlâ “son derece kısıtlı” olmasının ihracat yasağını tetiklemiş olabileceğini söyledi.

South China Morning Post‘a konuşan Xu, Çin’in en büyük DRAM bellek üreticisi ChangXin Memory Technologies’a atıfta bulunarak, “Bu, Çin’in küresel bellek çipi talebindeki büyük artışla baş etmeye çalışan CXMT gibi yerli çip üreticilerinin üretiminin kesintisiz sürmesini sağlamak istediğinin bir işareti olabilir,” dedi.

Yapay zekâ şirketlerinin sunucu ve veri merkezleri kurma yarışına girmesiyle birlikte çiplere yönelik küresel talep hızla artıyor. Shenzhen’deki Çinli tüccarlar, bazı bellek ürünlerinin fiyatlarının geçen yıl içinde beş katına çıktığını bildiriyor.

Bu durum, helyuma yönelik talebin de artmasına katkıda bulundu. S&P Global’in kasım ayında yayımladığı bir rapora göre yarı iletkenler, elektronik ve fiber optik gibi sektörlerin helyum talebi özellikle Çin, Hindistan ve Güney Kore gibi Asya ülkelerinde yükseliyor.

ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumunun verilerine göre helyum üretimi yalnızca birkaç ülkede yoğunlaşmış durumda. ABD, 2025 yılında küresel üretimin yüzde 42,6’sını karşılarken Katar’ın payı yaklaşık yüzde 33,2 oldu.