Diplomasi
İran’dan Avrupa’ya ‘tetik mekanizması’ tepkisi

İran, E3 ülkelerinin, tetik mekanizması için BMGK’ya başvurarak İran’a yönelik yaptırımların önünü açmasını sert bir dille eleştirdi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Avrupa’nın bu adımını “hukuki dayanağı olmayan haksız bir eylem” olarak nitelendirerek, bu karara uygun şekilde yanıt vereceklerini belirtti.
İngiltere, Fransa ve Almanya’dan oluşan E3 ülkeleri, Tahran yönetiminin, ABD’nin 2018’de tek taraflı olarak çekilmesiyle fiilen uygulanmayan 2015 tarihli nükleer anlaşmadaki taahhütlerini ihlal ettiği gerekçesiyle, Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi’ne başvurdu. Bu başvuru, İran’a karşı “tetik mekanizmasının” işletilmesiyle BM yaptırımlarının yeniden devreye girmesine yol açacak.
E3 ülkelerinin gerekçesi
E3 ülkeleri, İran’ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) denetimlerine engel olmaya devam ettiğini, ek protokolleri uygulamayı reddettiğini ve bu şekilde anlaşmayı ihlal ettiğini öne sürüyor.
İngiltere Dışişleri Bakanı David Lammy, Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot ve Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul’un imzasını taşıyan ortak açıklamada, İran’ın anlaşmadaki yükümlülüklerini yerine getirmediği belirtildi. E3 ülkeleri, İran’a karşı alınacak bu önlemin uluslararası barış için gerekli bir adım olduğunu savundu.
“Tetik mekanizması”, İran’ın nükleer anlaşmaya ciddi şekilde uymadığını düşünen herhangi bir devletin BM Güvenlik Konseyi’ne başvurmasını öngörüyor. Bu başvuru üzerine, 30 günlük bir süreç başlayacak. BM Güvenlik Konseyi, bu süre zarfında İran’a yönelik yaptırımların kaldırıldığı yönünde yeni bir karar almak zorunda.
Eğer yeni bir karar alınmazsa, 2015 yılında kaldırılan BM yaptırımları otomatik olarak yeniden uygulanacak. Bu yaptırımlar arasında İran’a silah ambargosu, nükleer başlık taşıyan füze geliştirilmesi yasağı ve çeşitli ekonomik ve seyahat kısıtlamaları yer alıyor.
İran’dan sert tepki
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, E3 ülkelerinin bu başvurusunu “hukuki dayanağı olmayan haksız bir eylem” olarak tanımladı. Arakçi, İran’ın bu “hukuka aykırı” karara uygun şekilde karşılık vereceğini belirterek, ülkesinin ulusal haklarını savunmaya devam edeceğini söyledi. Bakan, İran’ın diplomasiye bağlı kalarak sorumlu bir yaklaşım sergilediğini ancak Avrupalı ülkelerin “yanlış eylemini” düzeltmeleri gerektiğini ifade etti.
Arakçi, Avrupa ülkelerinin nükleer anlaşmanın temel yükümlülüklerini yerine getirmediği eleştirisini tekrar dile getirdi. İran, bu adımın uluslararası işbirliğini zayıflatacağını ve BM Güvenlik Konseyi’nin güvenilirliğine zarar vereceğini belirtti.
İran Dışişleri Bakanlığı da yaptığı açıklamada Avrupa’nın bu kararı almasının Tahran ile Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UAEK) arasındaki ilişkileri zayıflatacağı uyarısında bulundu: “Üç Avrupa ülkesinin kararı, İran ile Ajans arasındaki mevcut etkileşim ve işbirliği sürecini ciddi şekilde zayıflatacaktır.”
Açıklamada Avrupalı ülkelerin bu “provokatif” hamlesine karşılık vereceklerini de açıkça ifade etti.
ABD’den destek, AB’den çağrı
ABD, E3 ülkelerinin başvurusu sonrası bu adımı desteklediğini belirtti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’ın anlaşma yükümlülüklerini yerine getirmediğini vurgulayarak, bu sürecin BM Güvenlik Konseyi’nde daha da ilerlemesi için gerekli desteği vereceklerini açıkladı.
Avrupa Birliği ise, İran’a yönelik yaptırımların geri dönmesini engellemek için 30 günlük süreyi diplomatik çözüm arayışında kullanmayı planladıklarını açıkladı. AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, bu süreçte diplomatik yollarla çözüm bulunması gerektiğini belirterek, İran ile yapılan müzakerelere devam edilmesi gerektiğini vurguladı.
Diplomasi
UEFA, FIFA’nın özelleştirilmesi halinde Dünya Kupası’nı boykot edecek

Avrupa futbolunun yönetim organı olan UEFA, FIFA’nın ticari faaliyetlerinin bir kısmını özelleştirmeye yönelik öneriyi kabul etmesi halinde, oybirliğiyle Dünya Kupası’nı boykot etme kararı aldı.
FIFA salı günü, ticari faaliyetlerini özel bir kuruluşa devretmeyi öngören bir öneri yayınladı.
Bu öneride, ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner’ın kardeşi Josh Kushner’ın CEO’su olduğu Thrive Capital’in baş yatırımcı olarak adı geçti.
UEFA, yaptığı açıklamada, “Dünya Kupası bir yatırım ürünü olarak değerlendirilemez. Hiçbir kısmı asla özel yatırımcılara devredilmemelidir. Dünya Kupası satılık değildir,” demişti.
Teklifin kabul edilmesi için FIFA’nın 211 üye federasyonunun çoğunluğunun desteği gerekiyor.
Fakat teklif Avrupa genelinde yoğun eleştirilere maruz kaldı. UEFA, yalnızca 55 üye federasyondan oluşuyor.
Açıklamada, “FIFA Dünya Kupası futbola aittir. Her zaman da öyle kalacaktır. Avrupa’nın söz hakkı olduğu sürece, Dünya Kupası asla satılık olmayacaktır,” denildi.
Avrupa Birliği Spor Komiseri Glenn Micallef, X’te yaptığı açıklamada, “UEFA’nın bu açıklamasını memnuniyetle karşılıyorum ve tutumunu tam olarak destekliyorum,” dedi ve “Avrupa futbol federasyonlarının yönetişim konusunda öncülük etmesinden gurur duyduğunu” ekledi.
Çarşamba günü komisyon üyesi, “rekabet hukuku hususları” gerekçesiyle FIFA’nın önerisini soruşturma tehdidinde bulunmuştu.
Kadınlar U-20 Dünya Kupası eylül ayında düzenlenecek ve FIFA planlarından vazgeçmezse, bu turnuva Avrupa futbol federasyonlarının boykotu sonuna kadar sürdürme kararlılığının ilk sınavı olabilir.
Kadınlar ve erkekler U-17 Dünya Kupaları da 2026’nın ilerleyen aylarında düzenlenecek.
En son 2023’te İspanya’nın kazandığı tam kadro Kadınlar Dünya Kupası ise 2027’de Brezilya’da gerçekleştirilecek.
POLITICO Çarşamba günü yayınladığı haberde, Avrupa futbolunun yönetim organındaki bir dizi üst düzey yetkilinin, mevcut görev süresi gelecek yıl sona erecek olan FIFA Başkanı Gianni Infantino’ya karşı Katarlı Nasır el-Halifi’yi aday çıkarmayı planladığını bildirmişti.
Diplomasi
ABD, BAE destekli çip üreticisi GlobalFoundries’e fon sağlayacak

GlobalFoundries, ABD hükümetinin daha verimli yapay zeka veri merkezlerini desteklemek amacıyla silikon fotonik teknolojisinin araştırma ve geliştirme çalışmalarını güçlendirmek üzere çip üreticisine 300 milyon dolarlık bir hibe vereceğini duyurdu.
Bu hibe, Washington’un Çin ile arasındaki küresel rekabette konumunu güçlendirmeye çalıştığı bir dönemde, ABD Başkanı Donald Trump’ın CHIPS Yasası kapsamındaki araştırma fonlarını kritik yarı iletken teknolojilerine yöneltme çabasının bir parçası.
Yönetim daha önce yarı iletken üretim ekipmanları için 150 milyon dolar ve kuantum bilişim için 2 milyar dolar tahsis etmişti.
Silikon fotonik, çipler arasında veri aktarımı için elektrik sinyalleri yerine ışığı kullanır ve bu sayede yapay zeka sistemleri için daha yüksek bant genişliği ve daha düşük güç tüketimi sağlar.
ABD Ticaret Bakanlığı’ndan sağlanan bu fon, veri aktarım hızlarını ve enerji verimliliğini daha da artırmak amacıyla silikon fotoniği yapay zeka işlemcileriyle doğrudan entegre eden bir teknoloji olan “ortak paketlenmiş optik” alanındaki gelişmeleri desteklemeyi de amaçlıyor.
Silikon fotoniği ve gelişmiş optik paketleme tedarik zincirinin büyük bir kısmı şu anda ABD dışında yoğunlaşmış durumda.
Bu alandaki başlıca üreticiler arasında Tayvanlı TSMC ve İsrailli Tower Semiconductor yer alıyor.
Çarşamba günü açıklanan 300 milyon dolarlık fon, GlobalFoundries’e 2024 yılında Malta (New York) ve Burlington’da (Vermont) fabrikalar kurması için tahsis edilen 1,5 milyar dolarlık önceki fonu tamamlayacak.
Teknoloji Direktörü Gregg Bartlett, Reuters’a verdiği demeçte yeni fonun, GlobalFoundries’in halihazırda ürettiği çiplerin yanı sıra optik bileşenlerin üretimi ve paketlenmesi için bu tesislerde kullanılacak yeni malzemeler ve teknikler üzerine yapılacak araştırmalara destek olacağını söyledi.
Bartlett, “Çıplak silikon yonga plakasından başlayarak, ABD’de kalitesi kanıtlanmış ve test edilmiş bir optik modül sevk edebilme yeteneğine sahip, uçtan uca hizmet sunan tek bir şirketin olması, bizim için benzersiz bir yetkinlik olduğunu düşünüyoruz,” dedi.
GlobalFoundries, veri aktarım hızlarını saniyede 400 gigabite çıkarmayı ve mevcut nesil uygulamalara kıyasla enerji verimliliğini beş katına çıkarmayı hedeflediğini açıkladı.
Abu Dabi varlık fonu Mubadala, GlobalFoundries’in yaklaşık %73’üne sahip. ABD Ticaret Bakanlığı ise ayrı bir anlaşma kapsamında bu çip üreticisinin yaklaşık %1’lik hissesini alacak.
Diplomasi
Kiev’de vurulan İHA fabrikasının ABD’li şirkete ait olduğu bildirildi

Rusya’nın Kiev’de imha ettiğini açıkladığı insansız hava aracı fabrikasının ABD’nin Delaware eyaletinde kayıtlı bir şirkete ait olduğu bildirildi. The Guardian gazetesi, Terminal Autonomy adlı firmanın Rusya topraklarının derinliklerine saldırı düzenlemek amacıyla yüksek hassasiyetli İHA’lar ürettiğini aktardı. Şirket, yapay zeka kontrollü mühimmatların cephede aktif olarak kullanıldığını belirtiyor.
Rusya ordusunun Ukrayna’nın başkenti Kiev’de düzenlediği hava saldırılarında imha edilen insansız hava aracı (İHA) fabrikasının, ABD’nin Delaware eyaletinde kayıtlı bir Amerikan şirketine ait olduğu bildirildi.
The Guardian gazetesinin kaynaklara dayandırdığı haberine göre, Terminal Autonomy adlı şirket, yönlendirme sistemleri parazit ve sinyal kesicilere karşı korumalı olan ve Rusya topraklarının derinliklerine saldırı düzenlemek amacıyla tasarlanan yüksek hassasiyetli İHA’lar üretiyor.
ABD’de 2023 yılında tescil edilen Terminal Autonomy şirketinin internet sitesinde, firmanın yapay zeka ile kontrol edilen dolanan mühimmatlar ve yüksek hassasiyetli mühimmatlar kullandığı, bunların “ön cephede düşman kuvvetlerine karşı halihazırda aktif biçimde uygulandığı” bilgisi yer alıyor.
Rusya Savunma Bakanlığı tesisin hedef alındığını duyurmuştu
Rusya Savunma Bakanlığı, 26 Temmuz’a bağlanan gece Kiev’in güneybatısında İHA montaj ve depolama alanının vurulduğunu açıklamıştı. Bakanlık, Ukraynalı ve Amerikalı uzmanların katılımıyla bu tesiste aylık bin adede kadar İHA üretimi yapıldığını bildirdi.
Bakanlığın açıklamasında, bu tesiste AQ-400 Scythe (“Kosa”) ve AQ-100 Bayonet (“Ştık”) tipi saldırı İHA’ları ile RQ-100 Scout (“Skaut”) tipi keşif İHA’larının üretildiği kaydedildi.
Aynı gece Kiev’de İHA ve yedek parça üretimi yapan “Smart Intelligent Systems” (“Smart intellidjent sistem”) işletmesinin de vurulduğu aktarıldı. Rusya Savunma Bakanlığı, Ukrayna başkenti ile Odessa bölgesindeki Çernomorsk liman altyapı tesislerine grup saldırısı düzenlendiğini duyurdu.
Rusya Savunma Bakanlığı, saldırıların yalnızca Ukrayna’nın askeri ve enerji tesisleri ile bunlarla bağlantılı altyapıya yönelik gerçekleştirildiğini vurguluyor.
Öte yandan Financial Times gazetesi, Ukraynalı yetkililere dayandırdığı haberinde, ABD ve Fransa’nın Rusya topraklarına yönelik İHA saldırılarının planlanmasında Ukrayna’ya istihbarat sağladığını yazmıştı.
Dünya Basını6 gün önceGlazyev yazdı: Hibrit dünya savaşının devam etmesinin nedenleri üzerine – 1
Diplomasi3 gün öncePaşinyan’dan Moskova’ya demiryolu resti
Avrupa2 hafta önceBurnham resmen Birleşik Krallık Başbakanı oluyor
Dünya Basını5 gün önceGlazyev yazdı: Hibrit dünya savaşının devam etmesinin nedenleri üzerine – 2
Avrupa2 hafta önceAlmanya, silahlanmak için borçlanıyor
Dünya Basını6 gün önceEski NATO yetkilisi Kujat’tan nükleer kış uyarısı
Asya2 hafta önceDeepSeek kullanıcılarının özel sohbetleri Google’a sızdı
Dünya Basını1 hafta önceProf. Pape: İran savaş öncesinden daha güçlü











