İran’dan Avrupa’ya ‘tetik mekanizması’ tepkisi

İran, E3 ülkelerinin, tetik mekanizması için BMGK’ya başvurarak İran’a yönelik yaptırımların önünü açmasını sert bir dille eleştirdi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Avrupa’nın bu adımını “hukuki dayanağı olmayan haksız bir eylem” olarak nitelendirerek, bu karara uygun şekilde yanıt vereceklerini belirtti.

İngiltere, Fransa ve Almanya’dan oluşan E3 ülkeleri, Tahran yönetiminin, ABD’nin 2018’de tek taraflı olarak çekilmesiyle fiilen uygulanmayan 2015 tarihli nükleer anlaşmadaki taahhütlerini ihlal ettiği gerekçesiyle, Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi’ne başvurdu. Bu başvuru, İran’a karşı “tetik mekanizmasının” işletilmesiyle BM yaptırımlarının yeniden devreye girmesine yol açacak.

E3 ülkelerinin gerekçesi

E3 ülkeleri, İran’ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) denetimlerine engel olmaya devam ettiğini, ek protokolleri uygulamayı reddettiğini ve bu şekilde anlaşmayı ihlal ettiğini öne sürüyor.

İngiltere Dışişleri Bakanı David Lammy, Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot ve Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul’un imzasını taşıyan ortak açıklamada, İran’ın anlaşmadaki yükümlülüklerini yerine getirmediği belirtildi. E3 ülkeleri, İran’a karşı alınacak bu önlemin uluslararası barış için gerekli bir adım olduğunu savundu.

“Tetik mekanizması”, İran’ın nükleer anlaşmaya ciddi şekilde uymadığını düşünen herhangi bir devletin BM Güvenlik Konseyi’ne başvurmasını öngörüyor. Bu başvuru üzerine, 30 günlük bir süreç başlayacak. BM Güvenlik Konseyi, bu süre zarfında İran’a yönelik yaptırımların kaldırıldığı yönünde yeni bir karar almak zorunda.

Eğer yeni bir karar alınmazsa, 2015 yılında kaldırılan BM yaptırımları otomatik olarak yeniden uygulanacak. Bu yaptırımlar arasında İran’a silah ambargosu, nükleer başlık taşıyan füze geliştirilmesi yasağı ve çeşitli ekonomik ve seyahat kısıtlamaları yer alıyor.

İran’dan sert tepki

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, E3 ülkelerinin bu başvurusunu “hukuki dayanağı olmayan haksız bir eylem” olarak tanımladı. Arakçi, İran’ın bu “hukuka aykırı” karara uygun şekilde karşılık vereceğini belirterek, ülkesinin ulusal haklarını savunmaya devam edeceğini söyledi. Bakan, İran’ın diplomasiye bağlı kalarak sorumlu bir yaklaşım sergilediğini ancak Avrupalı ülkelerin “yanlış eylemini” düzeltmeleri gerektiğini ifade etti.

Arakçi, Avrupa ülkelerinin nükleer anlaşmanın temel yükümlülüklerini yerine getirmediği eleştirisini tekrar dile getirdi. İran, bu adımın uluslararası işbirliğini zayıflatacağını ve BM Güvenlik Konseyi’nin güvenilirliğine zarar vereceğini belirtti.

İran Dışişleri Bakanlığı da yaptığı açıklamada Avrupa’nın bu kararı almasının Tahran ile Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UAEK) arasındaki ilişkileri zayıflatacağı uyarısında bulundu: “Üç Avrupa ülkesinin kararı, İran ile Ajans arasındaki mevcut etkileşim ve işbirliği sürecini ciddi şekilde zayıflatacaktır.”

Açıklamada Avrupalı ülkelerin bu “provokatif” hamlesine karşılık vereceklerini de açıkça ifade etti.

ABD’den destek, AB’den çağrı

ABD, E3 ülkelerinin başvurusu sonrası bu adımı desteklediğini belirtti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’ın anlaşma yükümlülüklerini yerine getirmediğini vurgulayarak, bu sürecin BM Güvenlik Konseyi’nde daha da ilerlemesi için gerekli desteği vereceklerini açıkladı.

Avrupa Birliği ise, İran’a yönelik yaptırımların geri dönmesini engellemek için 30 günlük süreyi diplomatik çözüm arayışında kullanmayı planladıklarını açıkladı. AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, bu süreçte diplomatik yollarla çözüm bulunması gerektiğini belirterek, İran ile yapılan müzakerelere devam edilmesi gerektiğini vurguladı.