“İran’ın komşuları, ABD’nin baskı politikalarına katılmaya gönüllü değil”

ABD’nin İran’ı iktisadi olarak boğma kampanyasına Irak, Pakistan ve Türkiye gibi komşuları dahil olmakta isteksiz.

ABD’nin ablukasının ilk adımı, İran’ın limanlarına uygulanan ve deniz yoluyla ticareti kesintiye uğratan bir deniz ablukası oldu.

Ardından, ülkenin hava taşımacılığı ağının büyük bir kısmını durma noktasına getiren bir dizi yeni yaptırım geldi.

Şimdi ise ABD, İran’ın son ekonomik damarını, yani kara yollarını hedef alıyor ama bu noktada Washington bir sorunla karşı karşıya kaldı.

New York Times’a (NYT) konuşan üç Iraklı yetkili ve bir ABD’li yetkiliye göre, ABD’li yetkililer haftalarca İran’ın komşu ülkelerine diplomatik baskı uygulayarak sınır geçişlerini kapatmalarını sağlamaya çalıştılar ama başarısız oldular.

Başta Türkiye, Irak ve Pakistan olmak üzere bu komşu ülkeler, kendilerine de Tahran kadar zarar verebileceğini söyledikleri ABD politikalarına karşı giderek daha temkinli ve hoşnutsuz hale geliyorlar.

Bu nedenle geçen cumartesi günü ABD ordusu da bu çabaya katılarak, “İran’ın kara sınırları ve Hazar Denizi üzerinden gelişmiş silah sistemlerinin, çift kullanımlı teknolojilerin, yaptırım kapsamındaki malzemelerin ve yasadışı gelir akışlarının hareketini önlemek” amacıyla kurulduğunu belirttiği Iron Gate (Demir Kapı) Görev Gücü’nü duyurdu.

Görev gücünün pratikte nasıl işleyeceği belirsiz ve Orta Doğu’daki askeri operasyonları denetleyen CENTCOM’un böylesi bir iktisadi ve güvenlik kampanyasını yürütmesi alışılmadık bir durum.

Eski ABD askeri yetkilileri ve analistler, bu hamlenin muhtemelen savaş sırasında zaten İran’a odaklanmış olan CENTCOM’un istihbarat yeteneklerinden ve kaynaklarından yararlanmayı amaçladığını söylüyor.

CENTCOM’un, kara yollarını kesintiye uğratmak amacıyla diplomatlar, kara para aklamayla mücadele birimleri ve istihbarat teşkilatları arasında daha önce koordinasyonsuz yürütülen çabaların odaklanmasını ve organizasyonunu daha da keskinleştirebileceğini belirttiler.

İran’ın en büyük sınır ötesi ticaret ortaklarından biri olan Irak için, ABD’nin bu son girişimi özellikle tehlikeli olabilir.

Iraklılar, tam olarak kontrol edemedikleri 1600 kilometreye yakın engebeli sınır boyunca kaçakçılık şebekeleri ve militanlar arasında karışıklık çıkmasından korkuyor.

CENTCOM yaptığı açıklamada, görev gücünün Florida’da konuşlanmış 20 sivil ve askeri personelden oluşacağını belirtti.

Operasyonel konuları tartışmak üzere isminin açıklanmaması koşuluyla konuşan bir Amerikan askeri yetkili, askeri operasyonlar yürütmeyeceklerini, bunun yerine komşu ülkeleri kendi ordularını kullanarak yasadışı veya yaptırım kapsamındaki ticareti durdurmaya zorlayabileceklerini söyledi.

Demir Kapı Görev Gücü’nün ne kadar etkili olacağı henüz belli değil ama Biden yönetimi döneminde Pentagon’un eski Orta Doğu sorumlusu Dana Stroul, bunun “her şeyi içeren” bir strateji olduğunu söyledi.

Stroul, bu stratejinin amacının “İran rejiminin yaptırımları ve deniz ablukasını aşmak için kullandığı tüm basınç tahliye vanalarını sıkıştırmak” olduğunu belirtti.

Komşu ülkelerle yürütülen görüşmelere aşina olan ABD’li yetkili, sınırın her iki tarafındaki işletmeler ve halk için hayati önem taşıyan kaçakçılık ve ticaret yollarını kesmeleri halinde “iç ayaklanma” yaşanacağına dair endişelerini dile getirenlerin çok olduğunu belirtti.

Yetkili, ABD’nin son dönemdeki çabalarının bölgesel müttefikleri arasında hoşnutsuzluk yarattığını ifade etti.

Bu ülkelerin birçoğu, Şubat ayında İsrail ile İran arasında bir savaş başlatılmaması yönündeki taleplerini görmezden gelen Washington’a karşı zaten öfkeliydi; zira bu çatışmada iktisadi kayıplara uğramış ve maddi tahribata maruz kalmışlardı.

“Iron Gate” operasyonunun duyurulmasından bu yana, yönetim yetkilileri, bu iktisadi ablukanın yeni saldırıları gereksiz kıldığını savunuyorlar.

Dışişleri Bakanı Marco Rubio, salı günü Paris’te düzenlenen G7 toplantısının ardından gazetecilere yaptığı açıklamada, “Şu anda İran’a uygulanan iktisadi baskı olağanüstü boyutta. Aynı hedefe iktisadi yollarla ulaşıyorsak, askeri saldırılar düzenlememize gerek yok,” dedi.

Analistler ve diplomatlar, Irak, Türkiye ve Pakistan’ın şu ana kadar ABD’nin çabalarının odak noktası olduğunu belirtiyorlar.

Türkiye’nin sınır politikalarını değiştirmeyi büyük ölçüde reddettiğini, Irak’ın ise her iki tarafı da yatıştırmak için çaba gösterdiği belirtiliyor.

Üç Iraklı yetkiliden ikisine göre, Irak yönetimi, özel temsilci Thomas Barrack da dahil olmak üzere ABD’li diplomatlarla haftalık görüşmeler düzenliyor.

Yetkililer, Irak’tan İran ile olan sınır geçişlerinin ikisi hariç hepsini kapatmasının istendiğini belirtti.

Bağdat şu ana kadar bunu reddetti ama ABD’nin taleplerine bir jest olarak bir veya iki sınır geçişini geçici olarak kapattı.

Iraklı yetkililer kamuoyuna yaptıkları açıklamalarda, sınırdaki kara para aklama ve silah kaçakçılığını önlemeye yardımcı olacak izleme ve güvenlik önlemlerini güçlendirmek amacıyla bu kapatmaların yapıldığını belirttiler.

Analistlere göre, İran ile yıllık resmi ticaret hacmi 3 milyar dolar olan Pakistan, son haftalarda İran ile olan bazı sınır geçişlerini açıp kapatarak Irak’a benzer bir yaklaşım benimsemiş olabilir.

Pakistanlı yetkililer, son dönemde sınır geçişlerinin kapatılmasının güvenlik sorunları ya da yeni elektronik ithalat süreçlerinin uygulanmasından kaynaklandığını belirtmişlerdi.

Fakat İranlı yetkililer, bu adımın ülkelerine yönelik ABD yaptırımlarıyla bağlantılı olduğunu söylüyor.

Tahran Ticaret Odası Ulaştırma Komisyonu Başkanı Peyman Sanandaji, İran’ın Mehr Haber Ajansı’na verdiği demeçte, “İran’la ilgili bankacılık kısıtlamalarının” “İran’ın Pakistan’a yaptığı ihracatı fiilen durdurma” riski taşıdığını belirtti.

İran şu anda bu ülkelere kendi baskısını uygulamak için hızlı adımlar atıyor ve onlara ABD’nin taleplerine boyun eğmemelerini söylüyor.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, geçen ay yaptığı ve ABD’nin ülkeleri ticareti durdurmaya zorlama çabalarını eleştirdiği bir konuşmada, “Biz de komşu ülkelerle çabalarımızı sürdürüyor ve onlarla görüşmelerimizi devam ettiriyoruz. Başarılı olacağımızı umuyoruz,” demişti.

İran hükümetinin lehine olan bir faktör, Çin ve Rusya gibi güçlü bölgesel aktörlerin varlığı ve bu ülkeler de İran ile işbirliği yapmaya hâlâ istekli.

Salı günü İran Dışişleri Bakan Yardımcısı, “ABD’nin tek taraflı eylemlerine ve sözde Demir Kapı planına nasıl karşı koyulacağını” görüşmek üzere İran’daki Rus büyükelçisiyle bir toplantı yaptığını duyurdu.

Avrupa Dış İlişkiler Konseyi’nde (ECFR) İran uzmanı olan Ellie Geranmayeh, İran’ın komşuları üzerinde iktisadi baskı uygulayabileceğini belirtti. Örneğin Pakistan, İran’dan yaptığı yakıt ithalatına, özellikle de sıvı petrol gazına büyük ölçüde bağımlı.

Öte yandan Irak, elektrik şebekesini beslemek için kullandığı gazın üçte birinden fazlasını İran’dan temin ediyor.

Tahran’ın son yıllarda (genellikle Bağdat’ın ödeme yapmasını engelleyen ABD yaptırımları nedeniyle) bu tedarikleri kesmesi, büyük çaplı elektrik kesintilerine ve sokak protestolarına yol açmıştı.

Geranmayeh, ABD ara seçim sonuçlarının İran’a karşı yürütülen savaşa o kadar sert bir tepki olarak algılandığını, bu nedenle bölge ülkelerinin ABD’nin taleplerini görmezden gelmeyi tercih edebileceklerini belirtti.

Geranmayeh, “ABD şu anda öngörülemez ve bazı durumlarda güvenilmez bir müttefik. İran onların komşusu olacak; İran’la ömür boyu başa çıkmak zorunda olduklarını biliyorlar,” dedi.