İsrail’e yönelik silah ambargoları ne kadar işe yarıyor?

Gazze’deki operasyonlar nedeniyle en az yirmi ülke İsrail’e silah satışını sınırladı ancak bu adımlar İsrail’in askeri kapasitesini zayıflatmıyor. İsrail’in en büyük konvansiyonel silah ithalatının yüzde 99’unu karşılayan ABD ve Almanya’nın tam kapsamlı bir ambargo uygulamaması, diğer ülkelerin getirdiği kısıtlamaların etkisini sınırlı kılıyor.

Gazze’deki soykırım harekatı nedeniyle en az yirmi ülke İsrail’e yönelik silah satışlarına kısıtlama getirdi.

İsrail’in operasyonlarına karşı küresel tepki büyüdükçe, bu kısıtlamaların sayısı da yıl boyunca istikrarlı bir şekilde arttı.

Mevcut ateşkes yürürlüğe girdiğinde altı ülke silah sevkiyatını tamamen yasaklamıştı.

Son olarak İspanya, İsrail’e silah, askeri teçhizat ve ilgili teknolojilerin satışını yasaklayarak kapsamlı bir ambargo uygulayan ülke oldu.

Diğer bazı hükümetler ise doğrudan ambargo yerine, yalnızca Gazze’deki operasyonlarla bağlantılı ihracatları sınırlamayı tercih etti.

Bazı liderler, bu ihracat kısıtlamalarını İsrail’in Gazze’de soykırım işlediği yönündeki suçlamalarla ilişkilendirdi.

Bağımsız bir BM komisyonu, soykırım araştırmacılarından oluşan bir dernek ve çeşitli İsrailli ile uluslararası insan hakları örgütleri de bu sonuca varmıştı.

Buna karşılık İsrail Dışişleri Bakanlığı, geçen ay yayımlanan BM komisyonu raporunu “yalanlara dayanan sahte bir rapor” olarak niteleyerek bulguları reddetti.

Yasakların etkisi neden sınırlı kalıyor?

Ancak artan diplomatik baskıya rağmen kısıtlamaların İsrail’in askeri kapasitesini zayıflatması beklenmiyor.

The Washington Post gazetesinin araştırması da bu yasakların etkisinin sınırlı kalacağını ortaya koyuyor.

Silah sevkiyatlarını izleyen Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI), İsrail’in “büyük konvansiyonel silah” ithalatının yüzde 99’unun ABD ve Almanya’dan geldiğini bildiriyor.

İtalya ise bu iki ülkenin çok gerisinde üçüncü sırada yer alıyor. Bu yoğunlaşma, genellikle küçük tedarikçilerden gelen yeni yasakların İsrail’in ağır silah kaynaklarını kayda değer biçimde etkilemediği anlamına geliyor.

Almanya ve İtalya kısmi kısıtlamalar uygularken, Politico dergisine göre bazı üst düzey Alman yetkililer ateşkesin yürürlüğe girmesiyle bu önlemlerin geri çekilmesi çağrısında bulundu.

ABD ise İsrail’e silah satışlarını kısıtlamaya yönelik hiçbir işaret vermedi.

SIPRI verilerinin kapsamadığı silahlar

SIPRI’nin verileri askeri uçaklar, zırhlı araçlar, savaş gemileri, güdümlü füzeler, torpidolar, güdümlü bombalar gibi büyük mühimmatlar, hava radarları, hava savunma sistemleri ve 100 milimetre üzeri topçu sistemlerini kapsıyor.

Veritabanı, bu sistemlerin devletler, silahlı örgütler ve uluslararası kuruluşlar arasındaki yasal satış veya hibe işlemlerini kaydediyor.

Bununla birlikte küçük konvansiyonel silahlar, makineli tüfekler, hafif silah mühimmatı ve bazı mühimmat türleri bu verilerin dışında tutuluyor.

Ayrıca İsrail ordusunun Gazze ve işgal altındaki Batı Şeria’da yoğun biçimde kullandığı insansız hava araçları da kapsam dışı bırakılıyor.

Bu eksiklik, İHA’ların son operasyonlardaki merkezi rolü düşünüldüğünde önem taşıyor.

İsrail savunma sanayii, 7 Ekim 2023’ten sonra rekor düzeyde ihracat geliri elde etti. İsrail Savunöa Bakanlığı, geçen yıl savunma ihracatının 14,8 milyar dolara ulaştığını ve bu miktarın yarısından fazlasının Avrupalı alıcılara gittiğini açıkladı.

Ülkelerin attığı adımlar

Belçika: 2009’dan bu yana İsrail’e silah ihracatını yasaklayan Belçika, temmuz ayında bu yasağın kapsamını genişletti. Brüksel mahkemesi, İsrail’e giden askeri teçhizatın Belçika limanlarından geçişini de yasakladı. Hükümet, kuralı ihlal eden taşıyıcılara konteyner başına 50 bin avro ceza uygulayacak.

Birleşik Krallık: Londra, Gazze’de kullanılan uçak, helikopter ve İHA parçalarının uluslararası hukuku ağır şekilde ihlal etme riski taşıdığı gerekçesiyle İsrail ordusuna tedarik sağlayan 30 firmanın ihracat lisansını askıya aldı. Askıya alınan lisanslar, Birleşik Krallık’ın İsrail’e verdiği izinlerin yaklaşık yüzde 8’ini oluşturuyor. Yasak, doğrudan İsrail’e gönderilmedikçe F-35 savaş uçakları için üretilen parçalara otomatik olarak uygulanmıyor. Öte yandan İskoçya, İsrail’e silah sağlayan şirketlere kamu fonu desteğini durdurdu. İskoçya Başbakanı John Swinney, “Savaş sürerken ve soykırım iddiası geçerliliğini korurken, Birleşik Krallık hükümeti İsrail’le askeri işbirliğini sonlandırmalı” diye konuştu.

Kanada: Kanada hükümeti, Ocak 2024’te İsrail’e tüm silah sevkiyatlarını durdurduğunu açıkladı. Arms Embargo Now adlı bir sivil toplum grubu ise Ekim 2023 ile Temmuz 2025 arasında ticari sevkiyat kayıtlarında olası transferler tespit ettiğini bildirdi. Ottawa yönetimi, Gazze’de kullanılabilecek hiçbir yeni iznin verilmediğini ve ihracat kurallarını ihlal edenlere “ağır hukuki yaptırımlar” uygulanacağını belirtti.

Almanya: İsrail’in ikinci büyük silah tedarikçisi olan Almanya, Gazze kentine planlanan saldırı öncesinde ağustos ayında silah transferlerini “Gazze’de açıkça kullanılabilecek” teçhizatla sınırlayarak kısmen durdurdu. Parlamento belgelerine göre Almanya, fiilen silah sevkiyatını büyük ölçüde durdurdu. SIPRI verileri, 1 Ocak 2024 ile 26 Haziran 2025 arasında Almanya’nın İsrail’e yaklaşık 292 milyon dolarlık silah transferine onay verdiğini gösteriyor. Almanya geçmişte savaş gemileri ve Merkava tankları için motor parçaları tedarik etmişti.

Lahey Grubu: Güney Afrika, ocak ayında sekiz ülkeyi bir araya getirerek İsrail’e ihracat kısıtlaması taahhüdü veren Lahey Grubu’nu kurdu. O tarihten bu yana Türkiye, Irak, Libya, Umman ile Saint Vincent ve Grenadinler de gruba katıldı. Yaz aylarında ise 32 ülkenin lideri, Bogota’da düzenlenen toplantıda savaşın durdurulmasına yönelik yeni adımları görüştü.

İrlanda: 7 Ekim 2023 öncesinde de ihracatı sınırlayan İrlanda, Ağustos 2024’te İsrail’le silah alımını ve silah transferini yasaklayan kararı açıkladı. Bu kararla İrlanda, Avrupa Birliği’nde bu yönde adım atan ilk ülke oldu.

İtalya: İtalya, 7 Ekim 2023’ten sonra silah sevkiyatlarını durdurduğunu duyurmuştu. Ancak Roma, savaş öncesinde imzalanan bazı sözleşmeleri yerine getirmek için sınırlı sayıda sevkiyata izin verdi. Önceki teslimatlar arasında deniz topu sistemleri ve AW119 Koala helikopterleri bulunuyor. SIPRI, 2022-2023 döneminde kısmi teslimatlar kaydetti. Başbakan Giorgia Meloni üzerindeki iç baskı artarken ülke genelinde kitlesel protestolar düzenlendi ve Ravenna limanında işçiler İsrail’e gönderilen yükleri yüklemeyi reddetti. İtalya yasaları, savaş halindeki veya uluslararası insani hukuku ihlal eden ülkelere silah ihracatını yasaklıyor.

Hollanda: Hollanda, 7 Ekim 2023’ten sonra silah ihracatını durdurdu ancak İsrail’in F-35 programı için parça tedarik etmeyi sürdürüyor. Ayrıca İsrailli firmalar, kasım ayında yapılacak ülkenin en büyük askeri fuarına katılamayacak.

Slovenya: Slovenya, 7 Ekim’den sonra tam ambargo uygulayan ilk AB ülkesi oldu. Ancak SIPRI verileri, ülkenin son dönemde İsrail’e tedarikçi olmadığını gösteriyor.

İspanya: İspanya, geçen hafta İsrail’e yönelik tam kapsamlı silah ambargosunu yürürlüğe koydu. Başbakan Pedro Sanchez, kararı “Gazze’deki soykırımı durdurma girişimi” olarak niteledi. Yasak yalnızca silahları değil, askeri uçaklarda kullanılan havacılık yakıtının transitini ve Batı Şeria’daki yerleşimlerden yapılan ithalatı da kapsıyor. Sanchez, “Bu, meşru müdafaa değil. Hatta saldırı da değil. Bu, savunmasız bir halkın yok edilmesi. İnsanî hukuk kurallarının tümünü çiğniyor” dedi.

Ambargo siyasetinin sınırları

Tüm bu önlemler, Gazze’deki askeri harekâta karşı artan uluslararası tecridi ve ahlaki kınamayı ortaya koyuyor.

Ancak en ağır ve gelişmiş silah sistemlerinin tedariki birkaç ülkenin elinde yoğunlaştığı için, bu adımların fiili etkisi sınırlı kalıyor.

ABD veya Almanya daha sert önlemler almadıkça, İsrail’in ana cephaneliği büyük ölçüde etkilenmeyecek.

Bu arada İsrail’in silah ihracatçıları yeni pazarlar bulmayı sürdürüyor.

SIPRI gibi veri kaynaklarında İHA’ların ve küçük çaplı silahların dışlanması ise askeri ticaretin ve sahadaki operasyonel sonuçlarının tam olarak anlaşılmasını güçleştiriyor.