İstanbul görüşmeleri öncesinde Ukrayna’nın ateşkes memorandumu basına sızdı

Reuters haber ajansı, Ukrayna’nın bugün İstanbul’da yapılması planlanan müzakerelerde sunacağı ateşkes memorandumunun tam metnini yayımladı. Memorandumda, en az 30 gün sürecek tam ateşkes, esir takası, Rusya’ya yönelik yaptırımların aşamalı kaldırılması ve dondurulan Rus varlıklarının Ukrayna’nın yeniden inşası için kullanılması gibi maddeler yer alıyor. Rusya Dışişleri Bakanlığı, kendi memorandumlarının doğrudan İstanbul’da sunulacağını açıklamıştı.

Reuters haber ajansı, Ukrayna’nın bugün (2 Haziran) İstanbul’da gerçekleştirilecek müzakerelerde masaya yatırmayı planladığı ateşkes memorandumunun tam içeriğini kamuoyuna duyurdu.

Rusya Dışişleri Bakanlığı ise daha önce yaptığı açıklamada, Rusya’nın kendi memorandumunu doğrudan İstanbul’da sunacağını belirtmişti. Ukrayna’nın sunduğu belge, barış görüşmelerinin temelini oluşturacak beş ana bölümden oluşuyor.

Ukrayna’nın müzakere ilkeleri netleşti

Ukrayna tarafından hazırlanan memorandumun ilk bölümü, “anlaşmanın ve müzakere sürecinin temel ilkeleri” başlığını taşıyor.

Bu bölümde, barış müzakerelerinin ön koşulu olarak “havada, karada ve denizde tam ve koşulsuz ateşkes” vurgulanıyor.

Ateşkes rejiminin en az 30 gün süreyle kurulması ve uzatma olasılığıyla birlikte, denetimin “ABD liderliğinde üçüncü ülkelerin katılımıyla” gerçekleştirilmesi öneriliyor.

Memorandumda öne çıkan diğer ilkeler arasında “güven artırıcı önlemler” kapsamında “tüm esirlerin birbiriyle” değiştirilmesi, “kalıcı barış ve güvenlik için daimi bir zemin” oluşturularak “yeniden saldırganlığın önlenmesi” ve Ukrayna için “güvenlik garantileri” ile uluslararası toplumun (Avrupa ve ABD’nin katılımıyla) müzakerelere dahil olması bulunuyor.

Tarafsızlıktan vazgeçiş ve toprak bütünlüğü vurgusu

Kiev yönetiminin tarafsızlık statüsünü korumayı reddettiği belirtilen belgede, Avrupa Birliği’ne katılım olasılığına ve NATO üyeliğinin “ittifak içindeki mutabakata bağlı” olduğuna işaret ediliyor.

Memorandumda, “Ukrayna Silahlı Kuvvetleri’nin sayısına, konuşlanmasına veya diğer parametrelerine ve dost yabancı devletlerin askerlerinin Ukrayna topraklarında konuşlandırılmasına herhangi bir kısıtlama getirilemez,” ifadeleri yer alıyor.

Uluslararası toplumun, Rusya’nın Şubat 2014’ten bu yana kaybettiği Ukrayna toprakları üzerindeki kontrolünü tanımayacağı vurgulanan metinde, “Temas hattı müzakereler için başlangıç noktasıdır. Toprak sorunları ancak tam ve koşulsuz ateşkesin ardından tartışılır,” deniliyor.

Ayrıca, Rusya’ya yönelik yaptırımların kısmen ve aşamalı olarak kaldırılması ile bunların yeniden uygulanma olasılığı da metinde yer alırken, “Rusya’nın dondurulan egemen varlıkları yeniden inşa için kullanılır veya tazminat ödenene kadar dondurulmuş olarak kalır,” maddesi dikkat çekiyor.

Liderler zirvesinin gündemi

Memorandumun “Liderler görüşmesi” başlıklı bölümünde, iki ülke liderlerinin bir araya gelmesinin “nihai barış çözümünün kilit yönlerini uzlaştırmak” için gerekli olduğu belirtiliyor. Bu kapsamda ele alınacak konular şunlar olarak sıralanıyor:

— Çatışmaların kalıcı olarak durdurulması, ateşkesin izlenmesi ve ihlaline yönelik yaptırımlar

— Güvenlik garantileri

— Toprak sorunları

— Ekonomi, tazminatlar, yeniden yapılanma

— Anlaşmaların ihlalinden doğan sorumluluk

— Nihai barış anlaşmasının imzalanması

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un daha önce belirttiği üzere, Rusya’nın Ukrayna ile diyalogda gündeme getireceği konular arasında Ukrayna’nın tarafsız, blok dışı ve nükleer silahsız statüsü ile Rus dilinin kullanımına ilişkin ayrımcı yasaların kaldırılması yer alıyor.

Moskova’nın daha önce dile getirdiği diğer talepler arasında ise Ukrayna güçlerinin Donetsk ve Lugansk halk cumhuriyetleri, Herson ve Zaporojye oblastlarından çekilmesi; bu bölgelerin yanı sıra Kırım ve Sivastopol’un uluslararası düzeyde Rus toprağı olarak tanınması; yaptırımların kaldırılması; Ukrayna’nın silahsızlandırılması ve Nazilerden arındırılması bulunuyor.

Bu koşullar, Vladimir Putin tarafından geçen yıl yaz aylarında açıklanmıştı.

Moskova, Batı’da dondurulan Rus varlıklarıyla ilgili her türlü eylemi “hırsızlık” olarak nitelendiriyor.

Rusya’nın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Vasiliy Nebenzya, 30 Mayıs’ta yaptığı açıklamada, Rusya’nın Ukrayna’da ateşkesi görüşmeye hazır olduğunu ancak Kiev’in Batılı ülkelerden askeri yardım almayı durdurması da dahil olmak üzere karşılıklı adımlar atması gerektiğini söylemişti.

Rus heyetinin 1 Haziran’da müzakereler için İstanbul’a hareket ettiği bildirildi.