Kazakistan’da yeni anayasa taslağı yayımlandı

Kazakistan Anayasa Reformu Komisyonu, devletin yönetim mimarisini temelden değiştirmeyi hedefleyen yeni anayasa taslağını kamuoyuna sundu. Mevcut maddelerin yüzde 84’ünde değişiklik öngören taslak, tek kamaralı parlamento sistemine geçişi, başkan yardımcılığı makamının kurulmasını ve devletin “insan odaklı” bir yapıya bürünmesini hedefliyor.

Kazakistan Anayasa Reformu Komisyonu, cumhuriyetin yeni anayasa taslağını tamamlayarak kamuoyuna sundu.

Anayasa Mahkemesinin internet sitesinde yayımlanan taslak, vatandaşlardan, siyasi partilerden ve uzmanlardan gelen 2 binden fazla öneri doğrultusunda hazırlandı.

Mevcut anayasanın 101 maddesinden 77’sini etkileyen değişikliklerin kapsamı nedeniyle, mevcut metni güncellemek yerine yeni bir temel yasanın oluşturulması kararlaştırıldı.

Ekim ayında oluşturulan çalışma grubunun ardından 21 Ocak 2026 tarihinde kurulan 130 kişilik Anayasa Komisyonu, tüm bölgeleri ve sosyal grupları temsil eden bir yapıyla çalışmalarını yürüttü.

Anayasa Mahkemesi Başkanı Elvira Azimova liderliğindeki komisyon, devletin “insan odaklı” bir nitelik kazanmasını temel amaç olarak belirledi. Yeni taslak; bir başlangıç bölümü, 11 kısım ve 95 maddeden oluşuyor.

Parlamenter yapıda köklü değişim: Tek kamaralı sistem ve Kurultay

Reformun en dikkat çekici maddelerinden biri, Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in 8 Eylül 2025 tarihli ulusa sesleniş konuşmasında dile getirdiği tek kamaralı parlamento sistemine geçiş oldu.

Mevcut düzende Senato ve Meclis olarak iki kanattan oluşan yapı, yerini “Kurultay” adı verilen tek bir yasama organına bırakacak.

Taslağa göre Kurultay, beş yıl süreliğine seçilen 145 milletvekilinden oluşacak. Ayrıca yasama sürecine dahil olması planlanan “Kazakistan Halk Konseyi” adlı bir ulusal diyalog platformu kurulacak ve bu yapıya yasama girişimi hakkı tanınacak.

Devlet yönetiminde yeni bir makam olarak başkan yardımcılığı müessesesi ihdas edilirken, cumhurbaşkanına kendi isteğiyle görevinden istifa etme hakkı verilecek.

Yeni anayasa taslağında temel hak ve özgürlükler, devletin en öncelikli stratejik hedefi ve merkezi unsuru olarak tanımlandı.

Metinde, din ve devlet işlerinin birbirinden kesin çizgilerle ayrıldığı vurgulanırken, eğitim ve öğretim sisteminin laik karakteri anayasal güvence altına alındı. Aile yapısına ilişkin maddede ise evlilik, “erkek ve kadın arasında gönüllü ve eşit haklara dayalı bir birlik” olarak tanımlandı.

Dijital ortamda vatandaşların haklarının korunması, eğitim, bilim, kültür ve inovasyon gibi başlıklar anayasanın temel fikirleri arasında yer aldı. Ayrıca, hukuk sisteminin güçlendirilmesi amacıyla avukatlık mesleğine dair müstakil bir madde taslağa eklendi.

Meclis Başkan Yardımcısı Dania Espayeva, söz konusu çalışmanın 1995 anayasasının güncellenmesinden ziyade, devlet mimarisinin ve hukuki güvence mekanizmalarının yeniden gözden geçirilmesi olduğunu belirtti.

Bu dönüşüm, Tokayev tarafından ilan edilen “güçlü cumhurbaşkanı – nüfuzlu parlamento – hesap verebilir hükümet” formülüyle desteklenen “Adaletli Kazakistan” inşa sürecinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Reform sürecinin arka planında, Ocak 2022’de yaşanan kitlesel protestolar ve sonrasında başlayan siyasi dönüşüm yer alıyor.

200’den fazla kişinin hayatını kaybettiği olayların ardından hız kazanan reformlar, devlet yönetiminde şeffaflığı artırmayı hedefliyor.

Görev süresi 2029’da dolacak olan Cumhurbaşkanı Tokayev, mevcut yasalar gereği yeniden aday olamayacak. Hazırlanan yeni anayasa taslağının nihai içeriği hakkında son karar halk oylaması (referandum) ile verilecek.