Kushner’in Gazze’yi ikiye bölme planı masada

ABD ve İsrail, Gazze’yi İsrail kontrolündeki ‘güvenli bölge’ ve Hamas kontrolündeki alan olarak ikiye ayırmayı öngören geçici bir planı değerlendiriyor. ABD Başkanı Trump’ın damadı Jared Kushner’in hazırladığı plana göre, yeniden inşa çalışmaları yalnızca İsrail denetimindeki bölgede başlayacak.

Wall Street Journal (WSJ) gazetesinin haberine göre, ABD ve İsrail, Gazze’nin geçici olarak ikiye bölünmesini öngören bir planı değerlendiriyor.

Plan, Gazze’nin İsrail ve Hamas tarafından kontrol edilen iki ayrı bölgeye ayrılmasını ve Hamas silahsızlandırılıp iktidardan uzaklaştırılana kadar yeniden inşa çalışmalarının yalnızca İsrail’in kontrol ettiği tarafta başlatılmasını içeriyor.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile Başkan Donald Trump’ın damadı Jared Kushner, salı günü İsrail’de düzenledikleri basın toplantısında planın çerçevesini özetledi. İkili, tarafları mevcut ateşkese uymaya teşvik etmek için bölgeye geldiklerini belirtti.

Mevcut ateşkes kapsamında İsrail ordusu geri çekilerek Gazze’nin yaklaşık yüzde 53’ünü kontrol altına almıştı.

Güvenli bölge genişletilecek

JD Vance, Gazze’de “biri nispeten güvenli, diğeri son derece tehlikeli” iki bölge bulunduğunu belirterek hedefin güvenli bölgeyi coğrafi olarak genişletmek olduğunu söyledi.

Jared Kushner ise Hamas’ın kontrolündeki alanlara yeniden inşa fonu aktarılmayacağını ve odak noktasının “güvenli tarafı” geliştirmek olacağını kaydetti.

Kushner, İsrail ordusunu kastederek, “Ordunun kontrol ettiği ve güvenliğinin sağlanabildiği alanlarda yeni bir Gazze inşasına başlamak yönünde değerlendirmeler var; böylece Gazze’de yaşayan Filistinlilere gidecekleri, iş bulacakları ve yaşayacakları bir yer sağlanabilir” diye konuştu.

Arap ülkeleri plandan endişeli

WSJ, Arap arabulucuların, ABD ve İsrail’in barış görüşmelerinde gündeme getirdiği bu plan karşısında endişeli olduğunu bildirdi.

Arap hükümetleri, Gazze’nin bölünmesi fikrine karşı çıkıyor ve bunun, bölge içinde İsrail’in kalıcı kontrolüne tabi bir alanın oluşmasına yol açabileceğini savunuyor. Bu şartlar altında Arap ülkelerinin bölgeyi denetlemek için asker gönderme olasılığının düşük olduğu belirtiliyor.

ABD yönetiminden üst düzey bir yetkili, planın henüz ön aşamada olduğunu ve önümüzdeki günlerde güncellemeler yapılacağını bildirdi.

Planın arkasındaki gerekçeler

Gazze’yi ikiye ayırma fikrinin temelinde, Hamas’ı silahsızlandırma ve bölgenin kontrolünü sağlayacak alternatif bir hükümet kurmanın zorluğu yatıyor.

Alternatif bir yönetim, yeniden inşa için gerekli milyarlarca dolarlık yatırımın güvenli hale getirilmesi için de “kritik” görülüyor.

Trump’ın barış planı, Gazze’nin teknokratlardan oluşan bir kurul tarafından yönetilmesini ve güvenliğin uluslararası bir güç tarafından sağlanmasını öngörüyor ancak ayrıntılar henüz net değil.

Birçok Arap hükümeti, denetimin Batı Şeria’nın büyük bölümünü yöneten Filistin Yönetimi’nde olması gerektiğini savunurken, İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu bu role karşı çıkıyor.

Plan Trump’tan destek aldı

Beyaz Saray yetkilileri, bölünmüş yeniden inşa planının mimarının Jared Kushner olduğunu ve bu planı özel temsilci Steve Witkoff ile birlikte tasarladığını söyledi. Kushner’in planı Trump ve Vance’e anlattığı ve onların da desteğini aldığı aktarıldı.

Bununla birlikte bazı yetkililere göre, planın uygulanabilir hale gelmesi için hâlâ önemli soruların yanıtlanması gerekiyor.

İsrail’in kontrolündeki kısımda yaşayacak Filistinlilere günlük hizmetlerin nasıl verileceği ve insanların oraya taşınmaya ne ölçüde istekli olacağı bu sorular arasında yer alıyor.

Yetkililer, ateşkes sağlanmadan önce dahi Hamas’ın kontrol etmediği alanların yeniden inşasının gündeme geldiğini belirtti.

Bu adımla Filistinlilerin yaşam koşullarının iyileştirilmesi ve “Hamas sonrası Gazze” için sembolik bir başlangıç oluşturulmasının umulduğu ifade edildi.

İsrail tarafına geçişlerde Hamas mensuplarının sızmasını engelleme konusu da tartışılıyor. Bu noktada bazı ABD’li yetkililer, İsrail makamlarının yürüteceği bir güvenlik soruşturması programı öneriyor.

Washington zaman kazanmaya çalışıyor

Bazı arabulucular, ABD’nin savaş sonrası yönetimin çetrefilli meselelerini çözerken zaman kazanmayı hedeflediği görüşünü taşıyor.

Washington’ın önceliği, Gazze’deki bazı rehine cenazelerinin iadesine ilişkin anlaşmazlıklar ve ateşkesin sürdürülmesi olarak öne çıkıyor. Bu çerçevede Vance, Kushner, Witkoff ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio İsrail’e gönderildi.

Diğer taraftan Hamas, silahsızlanmayı kabul etmiş değil. İsrail ordusuna göre örgüt, İsrail’in kontrol alanı dışında kalan nüfus üzerinde hâkimiyetini yeniden tesis etmek için muhaliflere baskıyı artırdı ve zaman zaman İsrail askerlerine ateş açtı.

İsrailli analistler ne diyor?

İsrail’de bazı analistler, bölünmüş yeniden inşa yaklaşımını Hamas’ı zayıflatma fırsatı olarak görüyor.

Tel Aviv merkezli Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsünden kıdemli araştırmacı Ofer Guterman, İsrail’in kontrol ettiği bölgeleri güçlendirmenin Hamas’ı siyasi olarak zedeleyebileceğini savundu. Guterman, bu durumun aynı zamanda ordunun örgütün savaş kabiliyetini aşındıracak operasyonlarını kolaylaştırabileceğini belirtti.

Guterman’a göre İsrail, zamanla Hamas’ın kontrol ettiği alanı daraltırken sınırın İsrail kasabaları yakınında daha güçlü bir güvenlik tamponu da oluşturabilir. Guterman, plan için “Yapılabilir ve en iyi seçenek” değerlendirmesinde bulundu.

Emekli kıdemli savunma yetkilisi Amir Avivi ise amacın Gazze’yi kalıcı olarak bölmek değil, Hamas üzerinde silahsızlanma baskısı oluşturmak olduğunu söyledi.

Avivi, Hamas geri çekilmezse İsrail’in kontrol alanını genişletmeye çalışmasının şaşırtıcı olmayacağını ifade etti.

“Filistinliler ciddi direnç gösterecek”

Avrupa Dış İlişkiler Konseyinden araştırmacı Tahani Mustafa ise planın Filistinlilerden ciddi direnç göreceğini belirtiyor.

Mustafa, savaşın başından bu yana Filistinlilerin, İsrail’in Gazze’de de Batı Şeria’daki modele benzer şekilde tam güvenlik kontrolü kurmasından endişe ettiğini hatırlattı.

Mustafa, bu modelin Gazzelileri küçük ve kopuk yönetim alanlarına sıkıştıracağını vurgulayarak, “Gazze, Filistin devleti için tek parçalı toprak bütünlüğünün kaldığı yegâne yerdi. Bu tür bir plan, korkulan sonucu doğurabilir” dedi.

Mustafa’ya göre, Trump planının somut bir barış süreci güvencesi olmaksızın Hamas’ın silahsızlanmasını talep etmesi temel sorunu oluşturuyor. Mustafa, “Son kertede ortaya çıkacak tablo çıkmaz olacaktır” değerlendirmesini yaptı.