Litvanya, Belarus sınırını neden kapattı?

Vilnius yönetimi, artan sınır ihlalleri ve yasa dışı geçişleri gerekçe göstererek Belarus ile olan kara sınırını süresiz olarak kapatacağını duyurdu. Litvanya hükümeti, kararı 29 Ekim’de yapılacak Bakanlar Kurulu toplantısında resmileştirecek.

Başbakan Ingrida Šimonytė, ülkenin bu adımı güvenlik gerekçesiyle atmak zorunda kaldığını belirtti. Šimonytė, 27 Ekim’de düzenlenen Ulusal Güvenlik Komisyonu toplantısının ardından, “Belarus’a açık bir mesaj gönderiyoruz: Hibrit saldırılara izin vermeyeceğiz. Bu tür girişimleri durdurmak için en sert tedbirleri alacağız” diye konuştu.

Yetkililer, sınır geçiş yasağının diplomatik personel, diplomatik kargo, Litvanya vatandaşları ve Avrupa Birliği ülkelerinde ikamet eden kişiler için geçerli olmayacağını bildirdi.

Gerekçe: Hava balonlarıyla sigara kaçakçılığı

Son haftalarda Belarus sınırında yaşanan olaylar, Litvanya’da güvenlik tartışmalarını yeniden gündeme getirdi. 26 Ekim gecesi Medininkai ve “Šalčininkai sınır kapılarında trafiğin geçici olarak durdurulması, sınırda uzun kuyruklar oluşturdu.

Belarus Devlet Gümrük Komitesi, Litvanya makamlarını “önceden uyarı yapmadan geçişleri kapatarak sürücüleri zor durumda bırakmakla” suçladı.

Aynı dönemde Vilnius Havalimanı da üç gün üst üste kapatıldı. Gerekçe olarak, Belarus’tan ülkeye kaçak sigara taşıyan hava balonlarının tespit edilmesi gösterildi. Yetkililer, bu yöntemle yapılan ilk kaçakçılığın Eylül 2024’te ortaya çıktığını ve o tarihten bu yana 500’e yakın balonun Litvanya hava sahasını ihlal ettiğini açıkladı.

İçişleri Bakanı Vladislav Kondratovičius, Baltija.eu‘ya yaptığı açıklamada, Belarus’un bu olayları engellemek için hiçbir adım atmadığını söyledi.

Kondratovičius, “Belarus makamlarının doğrudan dahil olduklarını söylemiyoruz ama önlem almak gibi bir çabaları da yok” dedi.

Vilnius’tan Minsk’e protesto notası

Litvanya Dışişleri Bakanlığı, 22 Ekim’de Belarus’un Vilnius’taki maslahatgüzarını çağırarak protesto notası verdi.

Bakanlıktan yapılan açıklamada, “Litvanya hava sahasının tekrar tekrar ihlal edilmesinin kabul edilemez olduğu” vurgulandı ve Minsk yönetiminden hava sahası güvenliğini sağlaması istendi.

Vilnius yönetimi, ayrıca ihlallerin sürmesi halinde “karşılık verme hakkını saklı tuttuğunu” bildirdi.

Başbakan Šimonytė, yaşanan gelişmelerin ardından NATO’nun 4. maddesi kapsamında istişare başlatılabileceğini söyledi. Bu madde, bir üye ülke toprak bütünlüğünün veya siyasi bağımsızlığının tehdit altında olduğunu düşündüğünde ittifakın ortak danışma sürecini devreye sokmasına olanak tanıyor.

NATO tarihinde bu madde yalnızca dokuz kez işletildi. Son örneklerden biri, bu yılın eylül ayında Polonya ve Estonya hava sahasında tespit edilen “yönünü şaşırmış” dronların ardından yaşanmıştı.

Minsk’ten tepki: ‘Absürt ve ayrımcı’

Belarus Dışişleri Bakanlığı ise Litvanya’nın kararlarını “absürt ve ayrımcı” olarak nitelendirdi. Bakanlık, 11 Eylül’de yayımladığı açıklamada, “Bu önlemler, bahane edilen tehditlerle hiçbir ilgisi olmayan siyasi adımlardır” ifadelerini kullandı.

Bakanlık Sözcüsü Anatoliy Glaz, Telegram hesabında yaptığı paylaşımda, “Litvanya sınırı, insanların sabrının sınandığı bir laboratuvara dönüştü. Masum insanlar aç, susuz ve çaresiz bırakılıyor. Buna karşın hava balonları ‘varoluşsal tehdit’ ilan ediliyor” dedi.

Glaz, Litvanya’yı sınırı “baskı aracı” olarak kullanmakla suçladı ve “Biz çalışmalarımıza normal şekilde devam ediyoruz. İşbirliği teklifimiz hâlâ geçerli” diye ekledi.

Kaliningrad transit geçişi yeniden masada

Öte yandan Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nausėda, 26 Ekim’de yaptığı açıklamada, Belarus sınırının kapatılmasına ek olarak Rusya’nın Kaliningrad bölgesine yapılan transit geçişlerin de kısıtlanmasını önerdi.

Litvanya, 2022 yılında Avrupa Birliği yaptırımları kapsamında Kaliningrad’a bazı malların demiryoluyla taşınmasını yasaklamış, Moskova ise bu kararı “uluslararası anlaşmalara aykırı” olarak nitelemişti. AB, 2002’de imzaladığı deklarasyonla Kaliningrad’ın “Rusya Federasyonu’nun ayrılmaz bir parçası” olduğunu kabul etmiş ve bölgeye geçişi güvence altına almıştı.

Buna rağmen Brüksel, 2025 bütçesinde Litvanya’ya ayrılan fonu artırarak, “Kaliningrad yönündeki tren trafiğini denetleme kapasitesinin güçlendirilmesini” hedefledi.

Litvanya hükümeti geçen yıl Rusya ile ticari deniz taşımacılığı anlaşmasını, 22 Ekim’de ise iki ülke vatandaşlarının karşılıklı seyahatini kolaylaştıran 2002 tarihli anlaşmayı feshetmişti.

Uzmanlar Kaliningrad konusunda temkinli

Eski Dışişleri Bakanı Antanas Valionis, LRT‘ye yaptığı açıklamada, “Belarus sınırının kapatılması anlaşılabilir ama Kaliningrad transitini sınırlamak mantıksız olur. Bu, Belarus’tan gelen saldırılarla ilgisiz” dedi.

Meclis Başkanı Saulius Skvernelis de Kaliningrad geçişinin AB-Rusya anlaşmalarıyla güvence altına alındığını hatırlatarak, “Şu anda Rusya’nın doğrudan bir rolü olduğuna dair elimizde veri yok” değerlendirmesinde bulundu.

Rus RBK gazetesine konuşan Avrupa Bilgi Merkezi Direktörü Nikolay Topornin ise Litvanya’nın transit hattı tamamen kapatma imkânının bulunmadığını belirtti.

Topornin, “Kaliningrad zaten büyük ölçüde deniz yoluyla besleniyor. Ancak hava balonlarıyla yapılan kaçakçılık sorunu sınır kapatılarak çözülemez. Bu tür olayların çözümü için Belarus’la doğrudan diyalog gerekir ama mevcut siyasi iklimde bu pek mümkün görünmüyor” diye konuştu.

Litvanya Dışişleri Bakanlığı, 27 Ekim akşamı yaptığı açıklamada, Kaliningrad transitine dair herhangi bir yeni karar alınmadığını bildirdi.

Bakanlık Sözcüsü Giedrius Mišutis, “Bu istisna sadece geçerli belgeye sahip Rus vatandaşları için uygulanıyor” diyerek, Belarus’tan Kaliningrad’a geçen Rus vatandaşlarının “basitleştirilmiş transit belgesi” ile geçiş yapabileceğini belirtti.

Sınır hattındaki durum

Belarus ile Litvanya arasındaki 678,8 kilometrelik sınır hattında altı karayolu ve iki demiryolu geçiş noktası bulunuyor. 27 Ekim itibarıyla tüm karayolu kapıları kapatılmış durumda.

– Loša-Šumskas ve Vidzy-Tverečius kapıları 2023’ten beri kapalı.

– Kotlovka-Lavoriškės ve Privalka-Raigardas kapıları Mart 2024’te kapatıldı.

– Kamenny Log-Medininkai ve Benyakoni-Šalčininkai kapılarından 26 Ekim 2025 gecesinden bu yana yalnızca diplomatlar, Litvanyalılar ve AB vatandaşları geçebiliyor.

– Benyakoni-Stasilos ve Gudogai-Kena demiryolu hatları ise kargo trafiğiyle sınırlı olarak çalışıyor.