Masadaki ana dosya: Gazze için 21 maddelik plan

Trump ile Netanyahu’nun bugün Beyaz Saray’da yapacağı görüşmede Gazze için önerilen 21 maddelik plan ele alınacak. Planın birçok kritik ayrıntısı ise hâlâ muğlak.

Beyaz Saray programına göre ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu bugün öğle yemeğinde buluşacak, ardından ikili görüşme yapacak ve ortak basın toplantısı düzenleyecek. Program TSİ 18.00’de karşılama ile başlayacak; basın toplantısının 20.15’te yapılması planlanıyor. Ocak ayında göreve yeniden başlamasından bu yana gerçekleşecek dördüncü Washington ziyaretinde Netanyahu, artan uluslararası izolasyon karşısında ülkesinin en kritik ittifakını tahkim etmeyi hedefliyor.

Görüşmede, Gazze savaşını sonlandırmayı, savaş sonrası yönetim mekanizmasını kurmayı ve rehinelerin iadesini amaçlayan 21 maddelik bir çerçevenin ele alınması bekleniyor. Washington Post’un ulaştığı ve yönetim tarafından bilgilendirilen iki hükümet yetkilisince doğrulanan 21 maddelik plan; güvenlik, idare, yeniden inşa ve esir takasına ilişkin birbirine bağlı başlıklardan oluşuyor:

1. İsrail’in Gazze’deki tüm askeri operasyonları derhal duracak ve “cephe hatları” dondurulacak.
2. İsrail’in kabulünden itibaren 48 saat içinde hayatta olan tüm esirler serbest bırakılacak ve rehinelerin naaşları iade edilecek.
3. İsrail, müebbet hapis cezası alan 250 mahkûmu ve 7 Ekim 2023’ten beri tutulan 1.700 Gazzeliyi serbest bırakacak.
4. Naaşı iade edilen her bir İsrailli esir karşılığında, İsrail Gazze’den 15 Filistinlinin naaşını iade edecek.
5. Anlaşmanın imzalanmasıyla birlikte Gazze’ye tam kapsamlı insani yardım akışı başlayacak; altyapı (su, elektrik, kanalizasyon), hastaneler, fırınlar ve moloz temizliği rehabilite edilecek.
6. Yardımın dağıtımı BM ve diğer tarafsız uluslararası kuruluşlar tarafından, İsrail ya da Hamas’ın müdahalesi olmaksızın yürütülecek.
7. Filistinli teknokratlar ve uluslararası uzmanlardan oluşan geçici bir yönetişim yapısı, Gazze’de günlük kamu hizmetlerini yönetecek.
8. Bu yönetişim, ABD’nin ortaklarıyla birlikte kuracağı yeni bir uluslararası yapı tarafından denetlenecek.
9. Filistin Yönetimi, iç reformlarını tamamladıktan sonra kontrolü devralacak.
10. Hamas’ın saldırı amaçlı silahları imha edilecek; barışçıl birlikte yaşama taahhüdü veren militanlara af teklif edilecek.
11. Gazze’den ayrılmayı tercih eden Hamas mensupları için güvenli geçiş sağlanacak.
12. Gazze ekonomik olarak yeniden kalkındırılacak; özel bölgeler ve düşük tarifeler uygulanacak.
13. Hiç kimse Gazze’yi terk etmeye zorlanmayacak; ayrılanların geri dönmesine izin verilecek.
14. Hamas’ın Gazze yönetiminde hiçbir rolü olmayacak; tüm tüneller ve saldırı altyapısı yok edilecek.
15. Bölgesel ortaklar güvenlik garantileri sağlayacak ve planın uygulanmasında işbirliği yapacak.
16. Gazze’ye geçici bir uluslararası istikrar gücü konuşlandırılacak; Filistin güvenlik gücünün eğitimi yürütülecek.
17. İsrail, kontrol ettiği bölgeleri kademeli olarak istikrar gücüne devrederek çekilecek ve yalnızca sınır hattında varlığını sürdürecek.
18. İsrail, gelecekte Katar’a yönelik saldırılardan kaçınmayı kabul edecek ve önceki görüşmelerde Katar’ın arabuluculuk rolünü tanıyacak.
19. “Radikalleşmeyi azaltma” programı başlatılacak; dinler arası diyalog ve söylem değişimi de programda yer alacak.
20. Yeniden kalkınma ve Filistin Yönetimi’ndeki reformların ardından, Filistin’in “devletleşmesine” giden inandırıcı bir yolun oluşmasına imkân tanınabilecek.
21. ABD, İsrail ile Filistinliler arasında barışçıl birlikte yaşam için bir “siyasi ufuk” tanımlamak üzere diyalog başlatacak.

Habere göre, 21 maddenin çoğu Hamas’a henüz sunulmadı ve “geniş çerçeve” niteliğinde; yönetişim, güvenlik, yeniden inşa ve rehabilitasyonun nasıl uygulanacağı gibi kritik ayrıntılar tanımlanmış değil. Plan, ilk ateşkes ve esir takası dışındaki çok sayıda birbirine bağlı adımın sıralamasını netleştirmiyor. Yeniden inşayı kimin finanse edeceği, silahsızlandırmayı kimin ve nasıl dayatacağı, yardımın pratikte nasıl dağıtılacağı ve yeniden inşa sürerken yerinden edilmiş Filistinlilerin nerede yaşayacağı gibi temel sorular hâlâ yanıtsız.

Perde arkasında temaslar: Witkoff ve Kushner’ın girişimleri

ABD’nin özel temsilcisi Steve Witkoff’un plana ikna için pazar günü Netanyahu ile otelde yaklaşık iki saat süren bir toplantı yaptığı belirtiliyor. Görüşmede Başkan’ın damadı ve eski kıdemli danışmanı Jared Kushner da hazır bulundu. Sürece yakın kaynaklar, Netanyahu’nun Hamas’ın silahsızlandırılması ile savaş sonrası Gazze’de Filistin Yönetimi’nin rolüne dair çekincelerine karşın plan üzerinde ilerleme zemini arandığını aktarıyor. İbranice basına göre toplantı “olumlu” geçti; Netanyahu’nun Beyaz Saray’da plana destek verebileceği konuşuluyor.

İyimserlik söylemi ama temkinli notlar

İsrail basınındaki bazı haberlerin yanı sıra Axios muhabiri Barak Ravid’in X’te ismini vermediği kıdemli bir ABD’li yetkiliye dayandırdığı paylaşımına göre ABD ile İsrail plan üzerinde “çok çok yakın” bir anlaşmaya varmış durumda; ancak planın ilerlemesi için Hamas’ın onayı gerekiyor. Reuters ise bu iddiaları kendi kaynaklarıyla bağımsız olarak doğrulayamadığını not etti.

Trump, hafta sonu yaptığı açıklamalarda Ortadoğu’da “tarihi bir anlaşma” fırsatına işaret etti; hedefin yalnız Gazze’de ateşkes değil, daha geniş bir bölgesel barış olduğunu söyledi. Pazartesi günkü görüşmede Netanyahu’dan plan için mutabakat almayı umduğunu da dile getirdi.

Tartışmalı başlıklar

Ancak Washington’daki müzakerelerin arka planında kayda değer görüş ayrılıkları bulunuyor. Israel Hayom’a göre Katar, anlaşmanın erken safhasında tam çekilmeyi savunurken; Suudi Arabistan ve BAE, kendi katkılarını Hamas’ın silahsızlandırılması şartına bağlıyor. İsrail ise Philadelphi Koridoru’nda uzun süreli varlık ve bir güvenlik tamponu arayışında. Geçiş dönemi yönetiminde Filistin Yönetimi’ne verilecek rol, İsrail’in sınırlı, Körfez ülkelerinin ise “kapsamlı reform” şerhli desteğine tabi. Pakette ayrıca Batı Şeria’daki mülteci kamplarının rehabilitasyonu, UNRWA’nın sonlandırılması, Filistin Yönetimi’nde yapısal reform ve eğitimde radikalizmden arınma gibi başlıklar da yer alıyor.

Katar dosyası: Etkiyi sınırlama arayışı ve ara formül

Öte yandan İsrail, bozulan ilişkiler ve Doha’nın uluslararası kampanyaları nedeniyle “ertesi gün” senaryosunda Katar’ın etkisini sınırlamak istiyor. Washington ise bu tutuma mesafeli. Müzakereciler pazar itibarıyla Katar’ın yeniden inşa ve idaredeki payına dair bir ara formül üzerinde çalışıyordu. Ayrıca İsrail, Hamas’ın yeniden silahlanması halinde Gazze’den gelebilecek tehditleri bertaraf etmek üzere İsrail ordusunun eylem serbestisinin metne açık şekilde yazılmasını talep ediyor; arabulucular ise bunun Hamas’ı masadan kaldırabileceği uyarısını yapıyor.