Meksika’da Adidas isyanı

Meksika yetkilileri, Adidas şirketinin güney Meksika’daki zanaatkarlardan “intihal” yapmakla suçluyor ve yeni bir sandalet tasarımının “huaraches” olarak bilinen geleneksel yerli ayakkabılara çarpıcı bir şekilde benzediğini iddia ediyor.

Tartışma, ayakkabı markasının “kültürel gasp” yaptığı yönündeki suçlamaları alevlendirdi ve yetkililer, geleneksel Meksika el sanatlarının kopyalanmasının ilk kez yaşanmadığını söyledi.

Bu endişeleri gerekçe göstererek, yerel yetkililer Adidas’tan ayakkabı modelini piyasadan çekmesini istedi.

Meksika Cumhurbaşkanı Claudia Sheinbaum cuma günü yaptığı açıklamada, Adidas’ın Meksika’nın güneyindeki Oaxaca eyaletindeki yetkililerle “intihal mağduru kişilere tazminat” ödenmesi için görüşmelerde bulunduğunu ve hükümetinin Meksika el sanatlarının kopyalanmasını önlemek için yasal reformlar hazırladığını söyledi.

Tartışmanın merkezinde yer alan tasarım, ABD’li tasarımcı Willy Chavarría’nın Adidas Originals için tasarladığı “Oaxaca Slip-On” adlı sandalet.

Sandaletler, geleneksel Meksika “huaraches” sandaletlerine çok benzeyen bir tarzda örülmüş ince deri kayışlara sahip. Düz deri taban yerine, Adidas ayakkabılar daha kalın, spor ayakkabı tabanına sahip.

Meksika yetkililerine göre, Adidas’ın tasarımı, Oaxaca’daki Zapotek yerli topluluklarının, özellikle Villa Hidalgo de Yalálag kasabasının kültürel mirasının bir parçası olan unsurlar içeriyor.

El sanatları, Meksika’da yaklaşık yarım milyon kişiye istihdam sağlayan, ülkenin önemli bir gelir kaynağı. Bu sektör, Oaxaca, Jalisco, Michoacán ve Guerrero gibi eyaletlerin gayri safi yurtiçi hasılasının yaklaşık %10’unu oluşturmaktadır.

Oaxaca’nın başkentinde huaraches tasarımcısı ve satıcısı olan Viridiana Jarquín García için Adidas ayakkabılar, Meksikalı sanatçıların zaman ve özenle ürettikleri eserlerin “ucuz bir kopyası.” García, “Sanat kayboluyor. Geleneğimizi kaybediyoruz,” diyor.

Oaxaca yetkilileri, “Oaxaca Slip-On”un piyasadan çekilmesini ve Adidas’tan kamuoyuna özür dilenmesini talep etti. Yetkililer, bu tasarımı Meksika yasalarını ihlal edebilecek “kültürel gasp” olarak nitelendirdi.

Oaxaca eyalet valisi Salomón Jara Cruz, Adidas yönetimine açık bir mektupta, şirketin tasarımını eleştirerek, “yaratıcı ilham”ın “topluluklara kimlik kazandıran” kültürel ifadeleri kullanmak için geçerli bir gerekçe olmadığını söyledi ve “Kültür satılmaz, saygı duyulur,” diye ekledi.

Adidas cuma öğleden sonra yayınladığı mektupta, şirketin “Meksika’nın yerli halkının kültürel zenginliğine derin değer verdiğini ve eleştirilerin önemini kabul ettiğini” belirtti.

Şirket, yerel yetkililerle bir araya gelerek yerli halklara “verilen zararı nasıl telafi edebileceklerini” görüşmek istedi.

Bu tartışma, Meksika hükümeti ve zanaatkârların, geleneksel tasarımları kopyaladığını iddia ettikleri büyük küresel giyim markalarına karşı yıllardır sürdürdükleri çabaların ardından geldi.

2021 yılında federal hükümet, Zara, Anthropologie ve Patowl gibi üreticilerden, Oaxaca’nın yerli topluluklarının giysi tasarımlarını kopyalayıp mağazalarında satma nedenlerini kamuoyuna açıklamalarını istedi.

Şimdi Meksika yetkilileri, sanatçıları korumak için daha sıkı düzenlemeler üzerinde çalıştıklarını söylüyor. 

Fakat Meksika Kültür Geliştirme Müsteşarı Marina Núñez, sanatçıları “çok geniş ticari erişime sahip bu şirketlerin birçoğuyla ticaret yapma veya işbirliği yapma fırsatından” mahrum bırakmamak için de kurallar belirlemek istediklerini belirtti.