Nepal Başbakanı Oli, yolsuzluğa karşı protestoların tırmanması üzerine istifa etti

Nepal Başbakanı K.P. Sharma Oli, ülkede yayılan şiddetli protestolarda 19 kişinin hayatını kaybetmesinin ardından salı günü istifa etti.

Oli’nin istifası, pazartesi günü İçişleri Bakanı Ramesh Lekhak’ın istifasının ardından geldi. Nepal medyasına göre, salı günü iki bakan daha istifa etti.

Oli hükümetinin, sosyal medya yasağı sonrası protestoların şiddetlenmesi üzerine, hükümet pazartesi günü yasağı kaldırdı. Polis, parlamentoyu basmaya çalışan protestoculara göz yaşartıcı gaz ve plastik mermiyle müdahale etti. Çatışmalarda 19 kişi öldü, 100’den fazla kişi yaralandı.

Ancak salı günü protestolar dinmedi, bu da Oli’yi istifaya zorladı.

Bu çatışmalar, siyasi istikrarsızlık ve ekonomik belirsizlikle boğuşan yoksul Himalaya ülkesinde son on yılların en kötüsü.

Oli, Cumhurbaşkanı Ramchandra Paudel’e yazdığı istifa mektubunda, “Ülkedeki olumsuz durum göz önüne alındığında, sorunun çözümünü kolaylaştırmak ve anayasaya uygun olarak siyasi olarak çözülmesine yardımcı olmak için bugün itibariyle istifa ettim” dedi.

Paudel’in bir yardımcısı Reuters’a, istifanın kabul edildiğini ve cumhurbaşkanının “yeni bir lider için süreç ve görüşmeler” başlattığını söyledi.

Ayrı bir açıklamada, Nepal Ordusu halkı korumaya kararlı olduğunu belirterek, herhangi bir tırmanışın önlenmesi için ulusal birliği çağrısında bulundu.

BAŞBAKANIN EVİ YAĞMALANDI,
HAVAALANI KAPATILDI

73 yaşındaki Oli, monarşinin yıkıldığı 2006’dan bu yana ülkenin 14. başbakanı olarak geçen yıl Temmuz ayında dördüncü dönemine yemin etmişti.

Kabine arkadaşlarından ikisi pazartesi günü geç saatlerde, ahlaki nedenlerle görevlerine devam etmek istemediklerini belirterek istifa etti.

Salı günü erken saatlerde Oli, tüm siyasi partileri bir toplantıya çağırarak şiddetin ulusun çıkarına olmadığını ve “herhangi bir soruna çözüm bulmak için barışçıl diyaloga başvurmamız gerektiğini” söyledi.

Protestocuların yolsuzlukla ilgili şikayetlerine doğrudan yanıt vermedi.

Ancak, protestocular süresiz sokağa çıkma yasağına rağmen başkent Katmandu’da parlamento ve diğer yerlerin önünde toplanarak hükümete karşı öfkelerini göstermeye devam ettiler.

Görgü tanıkları, protestocuların Katmandu’daki bazı politikacıların evlerini ateşe verdiğini söyledi. Yerel basında ise bazı bakanların askeri helikopterlerle güvenli bir yere götürüldüğü bildirildi.

Oli’nin bir yardımcısı, Reuters’a, görevden ayrılan başbakanın özel konutunun da ateşe verildiğini söyledi.

Televizyon görüntülerinde protestocuların binaya girip mülkü yağmaladıkları ardından binayı ateşe verdikleri görüldü.

Görgü tanıkları, Başbakanlık Ofisi ve diğer bakanlıkların yanı sıra Parlamento Binası’nın da bulunduğu Singha Durbar bölgesinin ateşe verildiğini söyledi.

Nepal Sivil Havacılık Otoritesi, yangınlardan çıkan dumanın uçakların güvenliğini tehlikeye atabileceği gerekçesiyle, Nepal’in ana uluslararası havaalanı olan Katmandu havaalanının derhal kapatıldığını duyurdu.

Protestoların, gençlerin, hükümetin yolsuzlukla mücadele ve ekonomik fırsatları artırma konusunda harekete geçmediğine dair yaygın hayal kırıklığından kaynaklandığı ifade edildi. Genç protestocular kendilerini sosyal medyada “Z kuşağı” olarak tanıttı.

SOSYAL MEDYA KISITLAMASI

Nepal’de Facebook, Instagram, WhatsApp, YouTube, X, Reddit ve LinkedIn platformları, verilen süre aralığında Nepal İletişim ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığına kayıt için başvurulmadığı gerekçesiyle 4 Eylül’de erişime kapatılmıştı.

Bakanlık, gerekli izinleri alan platformların aynı gün erişime yeniden açılacağını bildirmişti.

Bunun üzerine çoğunluğu gençlerden oluşan göstericiler, yolsuzluk iddialarını ve hükümetin sosyal medyayı kapatma kararını protesto etmek için dün parlamento binasına doğru yürüyüşe geçmişti.

Yetkililer, şiddet olaylarının artırmasının ardından parlamento çevresindeki önemli bölgelerde yerel saatle 22.00’ye kadar sokağa çıkma yasağı ilan etmişti.

Polisin protestoculara karşı tazyikli su, göz yaşartıcı gaz ve gerçek mühimmat kullandığı müdahale sırasında 19 kişinin hayatını kaybettiği aktarılmıştı.

İŞSİZLİK VE YOKSULLUK

30 milyon nüfuslu ülkede, hükümet istatistiklerine göre, 15 ila 40 yaş arası insanlar nüfusun yaklaşık yüzde 43’ünü oluştururken, Dünya Bankası’na göre işsizlik oranı yüzde 10 civarında seyrediyor ve kişi başına gayri safi yurtiçi hasıla sadece 1.447 ABD doları.

Ülkede fırsat bulamayan yüzlerce genç erkek ve kadın, her gün ülkeyi terk ederek, petrol zengini Körfez ülkeleri ve Malezya’da uzun vadeli sözleşmelerle çalışmaya gidiyor. On binlerce kişi Hindistan’da mevsimlik göçmen işçi olarak çalışıyor. Hükümet verilerine göre, geçen yıl 741.000’den fazla kişi, çoğunlukla inşaat veya tarım alanında iş bulmak için ülkeyi terk etti.

Nepal’in geri kalanı, yurtdışında çalışan ve sayıları 2 milyon olduğu tahmin edilen işçilerin eve gönderdikleri havalelere büyük ölçüde bağımlı. 2024 yılında, bu işçilerin gönderdiği 11 milyar dolar, ülke ekonomisinin yüzde 26’sından fazlasını oluşturdu. Bu parayla Nepal’de gıda ve ilaç satın alınmakta ve çocuklar okula gönderilmektedir.

Bu derin yoksulluğun sebeplerinden biri de iktidardaki yolsuzluk ve yozlaşma olarak görülüyor.

BÜYÜKELÇİLİKLERDEN İTİDAL ÇAĞRISI

Avustralya, Finlandiya, Fransa, Japonya, Güney Kore, İngiltere ve ABD’nin Katmandu Büyükelçiliklerinden ülkedeki toplumsal olaylara ilişkin ortak açıklama yapıldı.

Şiddet olayları ve can kayıplarından üzüntü duyulduğu belirtilen açıklamada, hayatını kaybedenlerin ailelerine başsağlığı mesajı verildi.

Açıklamada, “Tüm tarafları azami itidal göstermeye, daha fazla gerilimden kaçınmaya ve temel hakların korunmasını sağlamaya çağırıyoruz” ifadesi kullanıldı.

Hindistan Dışişleri Bakanlığından yapılan ayrı bir açıklamada da olayların yakından takip edildiği ve barışçıl şekilde çözülmesinin umulduğu kaydedildi.