Norveç, Gazze’de Hamas ile görüşmüş

Norveç hükümeti tarafından kurulan, finanse edilen ve atamaları yapılan bir vakıf, beş yıl önce Gazze’deki üst düzey Hamas yetkilileriyle, örgüt ile AB arasındaki ilişkileri geliştirmenin yollarını değerlendirmek üzere gizli toplantılar düzenledi.

Times of Israel’in elde ettiği Hamas’ın iç belgelerine göre, Norveç Çatışma Çözüm Merkezi (NOREF) üst düzey yetkilileri, 15 Mayıs 2021 tarihinde Hamas’ın Gazze’deki Dış İlişkiler Ofisi Başkanı Bessam Naim ve aynı departmandan Abdullah Velid ile bir araya geldi.

Naim, aynı zamanda Hamas’ın karar alma organı olan Siyasi Büro’nun da bir üyesi.

Örgütün siyasi bürosuna sunulan Temmuz 2021 tarihli bir Hamas raporuna göre, toplantının gündeminin en üst sırasını “Hamas ile Avrupa Birliği arasındaki ilişkilerde arabuluculuk yapmak” oluşturuyordu. Norveç, AB üyesi değil.

Toplantıda NOREF, başkan yardımcısı Marte Heian-Engdal ve Orta Doğu Departmanı başkanı Frida Nome tarafından temsil edildi.

Resmi Filistin belgeleri, NOREF ile Hamas arasındaki iletişimin sonraki yıl boyunca da devam ettiğini ortaya koydu.

Gazze Savaşı sırasında ele geçirilen ve İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) tarafından gizlilik derecesi kaldırılan Hamas belgeleri, İsrail yanlısı izleme kuruluşu NGO Monitor tarafından Times of Israel’e sunuldu.

Hamas’ın Mayıs 2021 tarihli toplantıya ilişkin özetine göre, Naim Norveçli misafirlerine Hamas’ın “en önemli görevlerinden” birinin “uluslararası toplumla iletişim kanalları açmak” olduğunu söyledi.

Rapora göre Nome, Hamas ile AB arasında mevcut iletişim kanallarının neler olduğunu sordu ve NOREF’in bu diyaloga nasıl katkıda bulunabileceğini sordu.

Naim, “Hamas ile temas halinde olan birkaç Avrupa ülkesi var ve bu ülkeler bu temasları gizli ve açıkça beyan edilmemiş tutmaya çalışıyorlar,” dedi.

Ayrıca, Hamas’ın Norveç ile olan ilişkisinin “büyük ve tarihi bir ilişki olduğunu ve iki halk arasında karşılıklı saygı bulunduğunu” vurguladı.

Naim, Hamas’ın 2006 Filistin seçimlerinde galip gelmesinin ardından dönemin Hamas başbakanı İsmail Haniye ile görüşen tek Avrupalı yetkilinin, 2007 yılında Hamas lideriyle bir araya gelen Norveç Dışişleri Bakan Yardımcısı Raymond Johansen olduğunu belirtti.

Gazzeli NOREF danışmanı Ziyad Ebu Mustafa ise, “Avrupa’nın tutumunu değiştirmeye yönelik baskı oluşturmak için Filistin topraklarındaki olumsuz gerçeklikten yararlanılması” önerisinde bulundu.

Naim, İsrail’in Doha’daki Hamas liderlerini hedef alan ve başarısızlıkla sonuçlanan 2025 saldırısının hedeflerinden biriydi.

NOREF ile yapılan görüşme, 2021 yılında Gazze’de yaşanan 11 günlük çatışma sırasında gerçekleşti.

3 Ağustos 2022 tarihli Filistin Yönetimi İçişleri Bakanlığı belgesine göre, Hamas, 18 Ağustos 2022 tarihinde Gazze Şeridini ziyaret edecek bir NOREF heyetine hazırlık yapıyordu.

Belgede, ziyaretin, “bölgesel hedeflerinin bir parçası olarak [Filistinli gruplar arasında] siyasi ve sosyal uzlaşmayı sağlamayı öncelikli amaç edinen” ama ayrıntıları açıklanmayan bir NOREF projesini tanıtmak amacıyla gerçekleştirileceği belirtildi.

Belgede, NOREF girişiminin, El Fetih, Hamas, İslami Cihad, Filistin Kurtuluş Halk Cephesi ve Filistin Kurtuluş Demokratik Cephesi dahil olmak üzere Filistinli siyasi grupların tüm yelpazesinden 30 Gazze sakinini kapsadığı belirtildi.

Proje, o yılın eylül ayında düzenlenen bir kapanış atölyesi de dahil olmak üzere, çatışma çözümü ve diplomasi konulu 10 haftalık bir dizi görüşmeyi içeriyordu.

Filistin Yönetimi belgesinde, “Yukarıda bahsedilen kurumun yürüttüğü tüm program ve faaliyetler medyada duyurulmamaktadır,” denildi.

Belgeye göre, NOREF, Naim tarafından Gazze’de bir ofis açmaya davet edildi fakat bu teklifi reddetti.

Naim, 2022 ziyaretinde NOREF’in ana irtibat kişisi olarak belirlendi.

Belgelerde toplantının planlandığı gibi gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediğine dair herhangi bir ipucu yoktu ve NOREF bu konuda yorum yapmadı.

NGO Monitor’un kurucusu ve başkanı Gerald Steinberg, “Norveç, Avrupa ve diğer demokratik hükümetlerin aksine, Hamas’ı terör örgütü olarak tanımlamayı reddederek uzun süredir kanıtları görmezden gelmeyi tercih etmiştir. Norveç’in STK sektörü, geç de olsa Avrupa’daki genel görüşe katılmalı ve terör örgütüyle özel ya da kamusal, doğrudan ya da aracılar vasıtasıyla her türlü koordinasyonu sonlandırmalıdır,” dedi.

NOREF, 2008 yılında Norveç hükümeti tarafından kuruldu. Kuruluş, bağımsız bir yönetim kuruluna sahip olduğunu iddia etse de, kurul üyeleri Norveç Dışişleri Bakanlığı tarafından atanıyor.

NOREF, devletten finansman alıyor ve Norveç hükümetinin barış çabalarını destekliyor.

Kuruluş, Times of Israel’e yaptığı açıklamada bu toplantıları yalanlamadı:

“NOREF, Norveç Dışişleri Bakanlığı tarafından finanse edilen bağımsız bir vakıftır ve görevi, çatışmaların çözümünü desteklemek ve gayri resmi diyalog girişimlerini kolaylaştırmaktır. Diyalog çalışmaları, farklı çatışma taraflarıyla temas kurmayı gerektirir ve bu tür temaslar, herhangi bir tarafı veya onun tutumlarını desteklediği anlamına gelmez. Diyalog çalışmaları genellikle gizliliğe dayandığından, NOREF, iddia edilen belirli toplantılar, belgeler veya temaslar hakkında yorum yapmamaktadır.”

Norveç, 1993 Oslo Anlaşmalarına yol açan İsrail ile Filistinliler arasındaki gizli görüşmelere aracılık etmiş olması nedeniyle, iki devletli bir çözümün sağlanmasına yönelik çabalarla ilgili uluslararası diplomasi alanında önemli bir rol oynadı.

Ayrıca, Filistinlilere yönelik kalkınma yardımlarını koordine eden Geçici İrtibat Komitesi’nin başkanlığını da yürütüyor.

Bununla birlikte, Norveç’in tutumları son yıllarda İsrail’i kızdırmıştır. Norveç’in 2024 yılında Filistin devletini tanımasının ardından İsrail, Norveç’in Filistin Temsilcilik Ofisi’nde görev yapan Norveçli diplomatların akreditasyonunu iptal etmişti.

Norveç, 7 Ekim 2023’te İsrail’e yönelik Aksa Tufanı operasyonunu kınadı ama Hamas’ı “terör örgütü” olarak tanımamasıyla Avrupa’da bir istisna olmaya devam ediyor.