Norveç, varlık fonunun İsrail şirketlerine yaptığı yatırımları gözden geçirecek

Norveç, İsrail’in Gazze işgaline yardım eden şirketlere finansman sağladığına dair ısrarlı şikayetler üzerine, 2 trilyon dolarlık dev varlık fonuna İsrail şirketlerindeki yatırımlarını gözden geçirmesi talimatını verdi.

Norveç Maliye Bakanı Jens Stoltenberg, salı günü ülkenin merkez bankası ve petrol fonunun etik konseyine, Gazze ve işgal altındaki Batı Şeria’daki “kötüleşen durum” nedeniyle İsrail şirketlerindeki hisselerini incelemelerini emretti.

Dünyanın en büyük varlık fonu, birçok siyasi parti, sendika ve aktivistin, petrol fonunu İsrail’in Filistin topraklarını işgaline ve Gazze’deki saldırılarına yardım eden şirketlere yatırım yapmakla suçlamasıyla eleştirilerin hedefi haline geldi.

Son tepkiler, Norveç gazetesi Aftenposten’in bu hafta, fonun son iki yılda İsrail’in Gazze’yi bombalamak için kullandığı uçakların bakımını yaptığı iddia edilen Bet Shemesh Engines’e yatırımını artırdığını yazmasının ardından geldi.

Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre salı günü yaptığı açıklamada, haberlerden “çok endişeli” olduğunu ve Stoltenberg’den petrol fonunu yöneten ülke merkez bankası Norges Bank ile temasa geçerek “tatmin edici cevaplar” almasını istediğini söyledi.

Stoltenberg, “Gazze’deki savaş uluslararası hukuka aykırı ve korkunç acılara neden oluyor, bu nedenle fonun Bet Shemesh Engines’e yaptığı yatırımlarla ilgili soruların gündeme gelmesi anlaşılabilir,” dedi.

Norveç’in merkez sol hükümeti, şu anda sonuçlarının çok belirsiz olduğu 8 Eylül’deki parlamento seçimlerine birkaç hafta kala muhalefetin bu konuyla ilgili artan baskısı altında.

Fonun sahip olduğu verilere göre, 2024 sonu itibarıyla Bet Shemesh Engines’te 15 milyon dolarlık hissesi vardı ve bu hisseler fonun %2,1’ini oluşturuyordu.

Hisselerin değeri, 7 Ekim Aksa Tufanı operasyonundan kısa bir süre sonrasında, 2023 sonu itibarıyla dört katından fazlaydı.

Norveç varlık fonunun 2 trilyon dolarlık varlığının sadece %0,1’i 2024 sonu itibarıyla İsrail’deydi ve toplam 22 milyar Norveç kronu (2,1 milyar dolar) tutarında 65 İsrail şirketine yatırım yapmıştı.

Petrol fonunun portföyünden hangi şirketlerin çıkarılması gerektiği konusunda tavsiyelerde bulunan bağımsız etik konseyi, 2009 yılından bu yana dokuz İsrail şirketinin çıkarılmasını önerdi.

Bunlardan ikisi geçen yıl, “Batı Şeria’nın işgali ve Gazze’deki savaşla bağlantıları” nedeniyle toplam 20 İsrail şirketi hakkında soruşturma açıldığında geldi.

Petrol fonunun genel müdürü Nicolai Tangen salı günü gazetecilere yaptığı açıklamada, Bet Shemesh Engines’e yapılan yatırımın harici bir fon yöneticisi aracılığıyla gerçekleştirildiğini ve İsrail şirketinin etik konseyi, BM veya diğer kuruluşların herhangi bir yasak listesinde yer almadığını söyledi. Tangen, fonun şimdi “yeni bilgileri” inceleyeceğini belirtti.

Bu açıklamalara gelen sert tepkileri anlayıp anlamadığının sorulması üzerine, “Elbette. Sizin gördüğünüz görüntüleri ben de görüyorum, izlemesi çok korkunç,” yanıtını verdi.

Varlık fonundaki bazı yetkililer, etik konseyinin tavsiyelerinin yavaş ilerlemesinden şikayetçi, özellikle de Norveçli protestocuların öfkesi birkaç kez Oslo’daki merkezinde bulunan Norges Bank’a yöneldiğinden.

Ne var ki varlık fonu, İsrail’in Gazze’deki saldırısına yönelik kamuoyunun öfkesini dengelemekle, fonun çok fazla İsrail şirketinden yatırımlarını çekmesi halinde İsrail’de ve özellikle ABD’de siyasi bir fırtınaya kapılmamasını arasında ince bir ipte yürümek zorunda.