Pentagon’un ‘Çin usulü’ nadir toprak elementleri anlaşması sektörde tepki yarattı

ABD hükümetinin ülkenin tek nadir toprak elementi üreticisi şirkete yatırım yapma kararı sektörde tepki yarattı ve bu anlaşmanın Çin’de daha yaygın olan devlet müdahalelerini andırdı iddia edildi.

Pentagon geçen hafta, Kaliforniya’daki Mountain Pass tesisinin işletmecisi MP Materials’ın en büyük hissedarı olduğunu açıkladı. Bu haber sektörde şok dalgası yarattı ve şirketin hisseleri rekor seviyelere çıktı.

ABD hükümeti, Las Vegas merkezli şirkete 400 milyon dolarlık doğrudan yatırım taahhüdünde bulundu ve üretimine mevcut piyasa fiyatının neredeyse iki katı olan on yıllık bir fiyat tabanı garantisi verdi. Kurucusu James Litinsky tarafından yönetilen MP, aynı zamanda yurt içinde bir mıknatıs üretim tesisi inşa ediyor.

Anlaşma, Beyaz Saray’ın kritik minerallerdeki Çin hakimiyetini kırma ve yurt içi tedarik zincirini güçlendirme çabalarının bir parçası. Hükümetin işletmelere doğrudan yatırım yapması nadir bir durum ve eleştirenler bu anlaşmanın çok ileri gittiğini savunuyor.

Sektör liderleri ve eski yetkililer, anlaşmanın MP’ye haksız bir avantaj sağlayarak rakiplerini alt etmesine ve piyasayı bozmasına yol açacağından endişe ediyor. Rakip bir şirketin yöneticisi, “yüksek maliyetli” operasyonun devlet destekli endüstrinin “Çin modelini” kopyalama riski taşıdığını söyledi.

MP, Pentagon ile yapılan anlaşmayı, ABD’nin yerli nadir toprak endüstrisi geliştirme ve Pekin’e olan küresel bağımlılığı kırma çabalarında önemli bir adım olarak nitelendirdi.

Apple, iPhone’larda ve bilgisayarlarda kullanılacak MP’nin mıknatıslarını satın almak için 200 milyon dolar ön ödeme yapacağını açıkladı.

Nadir toprak elementleri, modern imalat ve elektrikli otomobillerden savaş uçaklarına kadar yüksek teknoloji endüstrilerinde kullanılan mıknatıslar için hayati öneme sahip.

Benchmark Mineral Intelligence, geçen yıl yaptığı açıklamada, düşük piyasa fiyatlarının batıdaki nadir toprak projeleri hayata geçirilmesini engellediğini belirtti.

Boise State Üniversitesinde öğretim üyesi ve eski Beyaz Saray yetkilisi David Abraham, MP anlaşmasının birkaç “tuhaflık” içerdiğini, özellikle de ABD hükümetinin bir gecede nadir toprak elementi neodimyum-praseodimyum (NdPr oksit) pazarında baskın “etki” haline gelmesinin dikkat çekici olduğunu söyledi.

Mıknatıslarda kullanılan NdPr’ın taban fiyatı, kilogram başına 110 dolar olarak belirlendi. Bu rakam, mevcut piyasa fiyatı olan yaklaşık 60 doların neredeyse iki katı. Garanti, MP’nin 10 yıl boyunca üreteceği tüm NdPr’ı kapsıyor.

Abraham, ABD hükümeti hakkında, “Çok fazla malzeme stoklayacaklar,” dedi ve NdPr pazarının küçük olduğunu ekledi.

Eski bir savunma bakanlığı yetkilisi, garantinin MP’nin “ticari ihalelerde düşük teklif vermesine ve tüm marjını hükümetin karşılamasına güvenmesine” olanak tanıyacağını söyledi.

MP yorum yapmaktan kaçındı, ancak anlaşma gereği satış fiyatlarını en üst düzeye çıkarmak için “ticari olarak makul çabayı” gösterme yükümlülüğü bulunuyor.

Şirket, geçen yıl gelirlerinin çoğunu oluşturan kısmen devlet sermayeli Çinli şirket Shenghe’ye satışlarını da durduracak ama Shenghe hissedar olarak kalmaya devam edecek.

MP şu anda ticari ölçekte mıknatıs üretmiyor, fakat ABD, şirketin henüz inşa edilmemiş tesisinde kendi NdPr’ını kullanarak üreteceği yaklaşık 7.000 ton mıknatısı on yıl boyunca satın alacağını garanti etti. Sektörün deneyimli isimleri, bu miktarın ABD’nin savunma talebini çok aştığını söylüyor.

Sektördeki tedirginliğe rağmen, nadir toprak elementleri anlaşması Washington’da iki partinin desteğini aldı. Eski donanma müsteşarı ve şu anda danışmanlık şirketi Beacon Global Strategies’de çalışan Erik Raven, bunun “iş dünyası geçmişi ağır basan Pentagon liderlerinin işleri farklı şekilde yapacağının sinyali” olduğunu söyledi.

Bir ABD savunma yetkilisi, Pentagon’un “kritik nadir toprak mıknatıslarının üretimini kurma ve sürdürmedeki zorlukları hesaba katmak için bu anlaşmaya benzersiz bir yaklaşım seçtiğini” söyledi.

Ona göre anlaşma, “kritik savunma yeteneklerine erişimi sağlarken, ticari olarak domine edilmiş bir pazar alanının doğasında var olan riski de paylaşacak.”

Eski bir üst düzey ABD savunma yetkilisi, Pentagon söz konusu olduğunda, şirketlerin “hak ettiklerini düşündükleri bir şeyi alamadıklarında şikayet etmelerinin” tipik bir davranış olduğunu söyledi.

Bu yıl Çin’in belirli nadir toprak elementleri ve mıknatıslara ihracat kısıtlamaları getirmesiyle sorun aciliyet kazandı ve kıtlık endişeleri arttı ve Batılı üreticiler arasında bir yarış başladı.