Avrupa
Romanya, neden Çavuşesku günlerini arıyor?
Antikomünist enstitünün anketi, ‘Romanya’da komünizm ve Çavuşesku özleminin’ arttığını ortaya çıkardı: Peki nasıl?
Romanya merkezli INSCOP Research tarafından 2025 Haziran-Temmuz döneminde bir anket düzenlendi. 1100 kişiyle ve telefon üzerinden yapılan anket, halkın Romanya’nın ‘komünist dönemine duyulan nostaljinin’ giderek arttığını ortaya koydu.
Anketi sipariş eden kurum ise, devlet destekli Institutul de Investigare a Crimelor Comunismului și Memoria Exilului Românesc (IICCMER), yani Komünizm Suçlarını Araştırma ve Romanya Sürgün Belleği Enstitüsü…
Yapılan araştırma sonucunda, Nikolay Çavuşesku’nun liderliğindeki sosyalist Romanya’ya duyulan nostaljinin giderek arttığı ortaya çıkarıldı.
Ankete katılanların geniş bir kesimi, sağlık hizmetlerinden eğitime, toplumsal dayanışmadan kamu güvenliğine kadar birçok alanda geçmişi daha olumlu bir şekilde hatırlıyor.
“Komünist rejimde yaşam bugünden daha iyi”
Ankete katılanlar yaklaşık yüzde 48’i, komünist rejim döneminde yaşamın bugünden daha iyi olduğunu düşünüyor. Buna karşın yüzde 35’i o dönemde yaşamın daha kötü olduğunu, yüzde 13’ü ise iki dönemin birbirine benzediğini ifade ediyor. Kamu güvenliği açısından bakıldığındaysa, halkın yüzde 75’i 1989 öncesinde daha güvenli bir ülkede yaşadıklarını dile getiriyor. Bugün güvenliğin daha iyi olduğunu düşünenlerin oranı ise yalnızca yüzde 12 civarında.
Sağlık hizmetlerine erişimde de benzer bir tablo dikkat çekiyor. Katılımcıların neredeyse yarısı, komünist rejim döneminde sağlık hizmetlerinin daha kolay erişilebilir olduğunu belirtirken, bunun aksini savunanların oranı ise 4’te 1 düzeyinde. Eğitimde de benzer görüşler öne çıkıyor: Katılımcıların yüzde 50’ye yakını, kaliteli eğitime ulaşmanın geçmişte daha kolay olduğunu düşünürken, yüzde 33’ü bunun daha zor olduğunu belirtiyor.
Yüzde 85’ten fazlası “Gıda daha sağlıklıydı” diyor
Ankete katılanların büyük bölümü, o dönemde gıdaların daha sağlıklı olduğunu düşünüyor. Bu görüşe katılanların oranı yüzde 85’i aşarken, yalnızca yüzde 6’lık bir kesim bugünkü gıda kalitesini daha iyi buluyor. Aynı şekilde, devletin vatandaşa daha çok sahip çıktığını düşünenlerin oranı da yüzde 66’yı buluyor. Devlet kurumlarının daha etkin çalıştığına inananlar yüzde 59, üretimin daha yüksek olduğuna inananlarsa yüzde 69 seviyesinde.
Yüzde 80, “Geçmişte dayanışma vardı” görüşünde
Toplumsal değerler açısından bakıldığında da benzer bir eğilim göze çarpıyor. Katılımcıların yaklaşık yüzde 80’i, geçmişte insanlar arasında daha fazla dayanışma olduğunu düşünüyor. Ahlaki değerlerin daha fazla teşvik edildiğine inananların oranı ise yüzde 48 olarak ölçülmüş. Yine yüzde 73’lük bir kesim, 1989 öncesinde Romanya’nın uluslararası arenada daha fazla saygı gördüğünü dile getiriyor.
Aynı şekilde, sosyalist Romanya döneminde müzik, sinema gibi kültürel alanlarda da katılımcıların ağırlıklı kısmı geçmişi daha olumlu buluyor.
Çavuşesku hakkında dikkat çekici sonuçlar
Anketin en önemli bulgularından biri ise, sosyalist Romanya lideri Nikolay Çavuşesku konusunda ortaya çıktı.
Ankete katılanların yüzde 66’sı Çavuşesku’nun Romanya için iyi bir lider olduğunu söylerken, yüzde 24’lük bir kesim onu kötü bir lider olarak tanımlıyor.
Katılımcıların yüzde 71’i ayrıca, son yıllarda Romanya’nın kültürel kimliğini kaybettiği hissine sahip olduğunu söylüyor.
Anketi yapanlar sonuçlara ne diyor?
INSCOP direktörü Remus Ștefureac’a göre, ortaya çıkan bu sonuçlar geçmişin gerçek bir yansımasından çok, bugünkü ekonomik eşitsizlikler, sosyal istikrarsızlık ve gelecekten duyulan umutsuzluk karşısında bir kaçış ve telafi mekanizması olarak çalışıyor.
IICCMER Başkanı Prof. Daniel Șandru ise, Romanya’nın sosyalist dönemine yönelik artan ilgiyi “Komünist rejime nostalji, artık sadece bir kültürel zafiyet değil, ulusal güvenlik meselesidir” ifadeleriyle yorumluyor.
INSCOP da, Şandrtu’nun uyarısını “Bu uyarı, özellikle Rusya gibi dış aktörlerin Doğu Avrupa’da hibrit savaş ve dezenformasyon yoluyla siyasi kutuplaşma yaratma stratejileri düşünüldüğünde oldukça yerinde” ifadeleriyle gerekçelendiriyor.
Anketin gösterdikleri
Antikomünist bir organizasyonun sipariş ettiği bu anketin ‘şaşırtıcı’ sonuçları olsa da, yukarıdakiler ve benzeri çok sayıda konu başlığı üzerinden ölçüm yapılan bu anketin sonuçları, Romanya toplumundaki sosyolojik bölünmeyi de gösterir nitelikte.
Çünkü, sosyalist Romanya ve Çavuşesku dönemine ilişkin konularda olumlu görüş beyan edenler arasında kırsal bölgelerde yaşayan, düşük eğitim düzeyine sahip 60 yaş üzeri bireyler dikkat çekiyor. Bu kesimler, sağlık, eğitim, güvenlik, gıda kalitesi ve devletin ilgisi gibi alanlarda geçmişi bugünden üstün görüyor. Aynı zamanda bu grup içinde Çavuşesku’ya olumlu bakanların oranı da oldukça yüksek.
Sosyalist Romanya’yı olumsuz değerlendirenler ise daha çok büyükşehirlerde yaşayan, üniversite mezunu ve yüksek gelirli 30 yaş altı bireylerden oluşuyor. Özellikle bu kesim, özgürlük eksikliği, yolsuzluk ve sansür gibi konularda eleştirel görüş belirtiyor. Çavuşesku’ya karşı olanların büyük bölümü de yine bu grupta yer alıyor.
Aynı şekilde, Romanya’nın mevcut gidişatı konusunda özellikle iyimser olanların 30 yaş altı gençler, yüksek öğrenim görmüş kişiler, Bükreş ve büyük kentsel alanlarda yaşayanlar, yüksek gelirliler, devlet memurlarından oluştuğu görülürken, kötümser olanlar ankette ‘ilkokul mezunları, kırsal kesimde yaşayanlar, düşük gelirliler ve TikTok kullanıcıları’ olarak tanımlanıyor.
Kaba bir genellemeyle, genç, yüksek gelirli ve şehirli kesim, Romanya’da medya eliyle inşa edilen antikomünist anlatıyı yüksek oranda sahiplenirken, ‘Avrupalı Romanya’dan dışlanan kesimler, ‘güçlü, güvenli devlet’ özlemini ifade ediyor.
Dolayısıyla, Çavuşesku ve komünizm tartışması, ülkede yalnızca bir tarih tartışması değil; aynı zamanda bugünün sosyal adalet, eşitsizlik ve kimlik meselelerinin bir yansıması.
‘Daha çok NATO, daha çok Avrupa’ sloganı ile ‘geleneksele/geçmişe özlem’ arasında savrulan bir eski sosyalist ülke olarak Romanya’da, ekonomi ve siyaset alanında yaşanan git geller, günden güne daha fazla kişinin ‘kaybedilenleri’ aramasıyla sonuçlanıyor.
Eski sosyalist devletlerde ‘geçmişe yönelik’ anketlerin neredeyse tamamında eski düzenin ve liderlerin her seferinde daha olumlu bir şekilde hatırlanması, öncelikle halkların güvenlik ve istikrar arayışından kaynaklanıyor. Bu arayışın sivri ucunu ise, Romanya örneğinde olduğu gibi, sistemden dışlanan kesimler oluşturuyor.
Sosyalizm, günümüzde Romanya’da düzeni değiştirecek düzeyde bir siyasi güce sahip değil. Aynı şekilde, sosyalist Romanya’ya özlem duyanların önemi bir kısmının da komünist olmadığını bu güce bakarak anlayabiliyoruz. Yine de, sosyalizmin bir zamanlar Romanya halkına sağladıkları, günden güne daha fazla hatırlanıyor.
Kaynaklar: