Rusya, AGİT’in seçim gözlem misyonuna kapıyı gösterebilir

Devlet Başkanı Vladimir Putin, Rusya’nın AGİT’in seçim gözlem misyonlarını yürüten kilit kurumundan ayrılabileceğinin sinyalini verdi. Moskova, kurumun Batı’nın çıkarlarına hizmet ettiğini ve Rusya’ya karşı “önyargılı” davrandığını savunuyor.

Rusya, Avrupa’da seçim güvenliği ve insan hakları alanında faaliyet gösteren en önemli kurumlardan biriyle bağlarını koparma hazırlığı yapıyor.

Devlet Başkanı Vladimir Putin, ülkesinin Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatına (AGİT) bağlı Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Bürosundan (ODIHR) çekilmeyi değerlendireceğini açıkladı.

Tartışma, Putin’in Merkezi Seçim Komisyonu Başkanı Ella Pamfilova ile 26 Eylül’de yaptığı görüşmede gündeme geldi.

“İtibarlarını tamamen kaybettiler”

Pamfilova, ODIHR’ın Rusya’nın çıkarlarını korumadığını belirterek kuruma yönelik sert eleştiriler yöneltti. Moldova’daki seçimlere gönderilmek istenen 16 kişilik Rus gözlemci heyetine izin verilmemesini ve ODIHR’ın bu duruma sessiz kalmasını örnek gösterdi.

Pamfilova, “Bu örgüt tamamen kapalı, demokratik değil. Raporları, onların üstündeki efendilerinin talimatlarıyla şekilleniyor ve bizim gözlemcilerimizin değerlendirmeleriyle hiçbir şekilde uyuşmuyor,” ifadelerini kullandı.

Komisyon Başkanı, bu gerekçelerle kurumun “tamamen itibar kaybettiğini” savundu.

Putin, Pamfilova’nın eleştirilerine katıldığını açıkça belli etti. “Siz haklısınız, biz her türlü imkânı sağlıyoruz, karşılığında hiçbir şey olmuyor. Neyse, bununla ilgili ayrıca ne yapılacağına bakarız,” diye karşılık verdi.

Putin, konuyu Dışişleri Bakanlığı ve parlamentonun iki kanadıyla istişare edeceğini de ekledi.

Görüşmenin ardından Rusya’dan eleştiriler yükselmeye devam etti. Dışişleri Bakanlığı, Moldova’nın Rus gözlemcileri kabul etmeme kararını “siyasi saikli” olarak niteledi.

Bakanlık Sözcüsü Mariya Zaharova, Moldova’nın AGİT yükümlülüklerini ihlal ettiğini ve ODIHR’ın bu duruma gerekli tepkiyi vermesi gerektiğini vurguladı.

Vedomosti gazetesine konuşan İnsan Hakları Konseyi üyesi Aleksandr Brod, ODIHR’ın uzun süredir kolektif Batı dışındaki ülkelere karşı “aşırı önyargılı” davrandığını öne sürdü.

Devlet Duması Uluslararası İlişkiler Komisyonu Başkanı Leonid Slutskiy de kurumun, Batı’nın seçim anlayışını yaymak için bir araç haline geldiğini savundu.

Slutskiy, Rusya’da 2021’deki parlamento ve 2024’teki devlet başkanlığı seçimlerinde ODIHR heyetinin bulunmadığını, bunun uluslararası gözlem kalitesini etkilemediğini hatırlattı.

Rusya Federal Meclisi delegasyonu, 2024 yazında AGİT Parlamenterler Asamblesindeki faaliyetini de askıya almıştı.

Çıkış ne anlama geliyor?

1991’de kurulan ODIHR, AGİT üyesi 57 ülkenin demokratik kurumlarını güçlendirmeyi ve insan haklarını korumayı amaçlıyor.

Fakat Moskova ile kurum arasındaki ilişkiler uzun süredir gergindi. ODIHR, 2021’deki parlamento seçimleri için yaklaşık 500 gözlemci göndermek istemiş, Moskova ise bu sayıyı 60 kişiyle sınırlayınca kurum heyet göndermekten vazgeçmişti. 2024’teki devlet başkanlığı seçimleri için ise Rusya kuruma davet göndermedi.

Hukukçulara göre olası bir ayrılık, Rusya’yı ODIHR gözlemcilerini davet etme yükümlülüğünden kurtaracak ve seçimlerin ülke içindeki meşruiyetini güçlendirmesini kolaylaştıracak.

Hukukçu Aleksandr Surdin, bu durumun aynı zamanda Rusya’nın elinden önemli bir diplomatik aracı alacağına dikkat çekti:

“Moskova, içeriden eleştirirken aynı zamanda ODIHR’ın söylemini Batı ülkelerindeki seçimleri sorgulamak için kullanabiliyordu. Çıkış halinde bu imkan da kaybolacak.”