Savaş, deniz taşımacılığı maliyetlerini artırmaya başladı

ABD-İsrail saldırısı ve İran’ın misillemeleri ile birlikte, başta Hürmüz Boğazı olmak üzere, bölgedeki deniz taşımacılığının maliyetleri hızla artıyor.

Bloomberg’de yer alan habere göre, gemi sahipleri ve brokerlar, Atlantik Havzasındaki sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) tankerleri için günde 200.000 dolardan fazla talep ediyorlar.

Bu rakam, bir gün öncesine göre yaklaşık iki kat artış anlamına geliyor.

Gemi ücretlerindeki bu artış, İran ile çatışmanın daha geniş bir bölgeye yayılmaya başlamasıyla Katar’ın LNG üretimini durdurmasının ardından geldi.

Bilgi gizli olduğu için kimlikleri açıklanmayan kaynaklar, son teklif fiyatlarından herhangi bir işlem yapılmadığını belirtti.

Bu teklif seviyeleri, nakliye şirketi Spark Commodities’in pazartesi günü erken saatlerde belirlediği 61.500 dolarlık son LNG tanker fiyatının en az üç katıydı.

Precision LNG Consulting danışmanı Richard Pratt, Katar ve Abu Dabi gibi yerlerde üretim kesintileri uzamadıkça, işlem gören nakliye oranlarının (gemileri kiralamak için yapılan gerçek anlaşmalar) yükselmesinin olası olmadığını söyledi.

ABD’den Asya’ya gemileri sevk etmek için gereken ekstra mesafenin de bu konuda rol oynayabileceğini belirtti.

Sigortacılar, savaş riski teminatlarını iptal ediyor

Öte yandan önde gelen deniz sigortacıları, İran ile tırmanan çatışmanın deniz taşımacılığını aksatması ve bazı navlun maliyetlerinin yükselmesine neden olması nedeniyle Körfez’de faaliyet gösteren gemiler için savaş riski teminatını iptal etti.

The Guardian’da yer alan habere göre petrol ve LNG tankerleri de dahil olmak üzere en az 150 gemi Hürmüz Boğazı ve çevresindeki sularda demir attı ve hafta sonu en az üç tanker hasar gördü, bir denizci hayatını kaybetti.

Dünya petrol arzının yaklaşık %20’sinin ve deniz yoluyla taşınan gaz tankerlerinin %20’sinin geçtiği bu hayati deniz yolu fiilen kapatıldı.

Norveç’in Gard ve Skuld, İngiltere’nin NorthStandard ve London P&I Club ile New York merkezli American Club dahil olmak üzere önde gelen birkaç karşılıklı deniz sigortası şirketi, bölgede faaliyet gösteren gemiler için savaş riski teminatını iptal ettiklerini açıkladı.

Bu durum, gemi sahiplerini Körfez’i geçmekten daha da caydıracak gibi görünüyor.

Sigorta şirketleri, genellikle gemi sahiplerini savaş, terörizm ve korsanlık nedeniyle oluşan masraf ve hasarlara karşı koruyan savaş riski sigortasının 5 Mart tarihinden itibaren İran sularında, Körfez ve komşu sularda iptal edileceğini açıkladı.

Önde gelen sigorta brokeri Marsh’ın denizcilik bölümünün küresel başkanı Marcus Baker, Lloyd’s of London dahil olmak üzere diğer birkaç sigorta piyasasının, sigorta şirketlerine Orta Doğu’daki artan riskleri incelemek ve oranlarını değerlendirmek için zaman tanımak amacıyla iptal bildirimleri yayınladığını söyledi.

Sigorta oranlarının, sigortalı varlığın değerinin %0,25’inden %0,5’ine veya %1’ine kadar artabileceğini söyledi. Bu oran, 2022’de Ukrayna savaşının başlamasından sonra Odessa’ya giden gemiler için uygulanan %5’lik oranla karşılaştırılabilir.

Pazartesi günü nakliye rotaları değiştirildi ve petrol fiyatları keskin bir şekilde yükseldi, bu da mal nakliye maliyetlerinin artmasına neden oldu.

Konteyner fiyatları da yükselişte

Trading Economics web sitesi tarafından takip edilen Konteynerli Yük Endeksi %6,5 arttı.

Çevrimiçi nakliye pazarına göre, Freightos’un Şanghay’dan Orta Doğu’nun en büyük limanı olan Dubai’deki Jebel Ali’ye terminal konteyner ücretleri, savaşın başladığı cumartesi günü 40 fitlik bir konteyner için 1.800 dolardan pazartesi günü yaklaşık 3.700 dolara yükseldi.

Dubai merkezli DP World, cumartesi gecesi bir hava müdahalesi sonucu yangın çıkması üzerine hafta sonu Jebel Ali’deki faaliyetlerini askıya aldı, ancak faaliyetler daha sonra yeniden başladı.

Freightos, küresel konteyner hacminin yalnızca yaklaşık %2 ila %3’ünün Hürmüz Boğazından geçtiğini, bu nedenle boğazın fiilen kapatılmasının daha geniş konteyner pazarı üzerinde çok fazla etkisi olmayabileceğini belirtti.

Fakat Kızıldeniz de dahil olmak üzere bölgedeki daha geniş çaplı aksaklıklar göz önüne alındığında, “Orta Doğu’ya mal giriş veya çıkışını gerçekleştirmeye çalışan ithalatçılar veya ihracatçılar için hizmetler önemli ölçüde aksayacak ve taşınabilen malların maliyetleri artacaktır,” diye ekledi.

Taşımacılık devleri Afrika rotasına yöneldi

Savaş nedeniyle Kızıldeniz ve Hürmüz taşımacılık rotaları da değişmeye başladı.

Örneğin Maersk, gemilerin rotasını Afrika çevresinden değiştireceğini duyurdu. Hapag-Lloyd da aynı şeyi yapacağını ve kargo için “savaş riski ek ücreti” uygulayacağını açıkladı.

CMA CGM, bir sonraki duyuruya kadar Süveyş Kanalı geçişini askıya aldı ve gemileri Ümit Burnu üzerinden yeniden yönlendiriyor.

Taşıyıcı ayrıca, birkaç Orta Doğu ülkesine tehlikeli ve soğutmalı kargo rezervasyonlarını durdurdu ve etkilenen kargolar için acil durum çatışma ek ücreti uyguladı.

Pazartesi günü yürürlüğe giren ek ücret, yirmi fitlik konteyner birimi başına 2.000 dolar ve kırk fitlik konteyner birimi başına 3.000 dolar.

Diğer deniz taşımacılığı şirketleri de benzer önlemler alıyor. MSC, güvenlik durumu düzelene kadar Orta Doğu’ya yönelik tüm dünya çapındaki kargo rezervasyonlarını askıya aldı.

Hapag-Lloyd, Yukarı Körfez, Basra Körfezi ve Arap Körfezi’nden gelen kargolar için savaş riski ek ücreti uyguluyor. Bu ücret, standart konteynerler için TEU başına 1.500 dolar, soğutmalı konteynerler ve özel ekipmanlar için konteyner başına 3.500 dolar olarak belirlendi.

Xeneta Baş Analisti Peter Sand, 28 Şubat’ta yaptığı açıklamada, güvenlik durumu netleşene kadar Kızıldeniz’deki konteyner taşımacılığı operasyonlarının yeniden başlatılmasına yönelik tüm planların askıya alınacağını söyledi.

Notre Dame Üniversitesi siyaset bilimi profesörü Eugene Gholz, küresel nakliye sektörünün maliyetleri ve süreyi en aza indirmek için kargoları en direkt rotadan geçirmeyi tercih ettiğini söyledi.

Gholz, “En kısa rotalar… genellikle, örneğin Asya ile Avrupa arasında… Basra Körfezi’nden geçip Umman Körfezi’nden ve Kızıldeniz’den geçebilir,” dedi.

Deniz taşımacılığı şirketleri, İran sınırında olmasalar da Süveyş Kanalı ve Kızıldeniz’den kaçınıyorlar. Bunun nedeni, Yemen direnişini bölgedeki gemilere tekrar saldırı yapma ihtimali.

Morningstar analisti Ben Slupecki, “Orta Doğu’da bir tür çatışma ortaya çıktığında, mürettebatın, yolcuların ve yükün güvenliği için, Ümit Burnu’nun etrafından, Afrika’nın en güneyinden geçerek rotalarını değiştirmek zorundalar,” dedi.

Slupecki, bu tür şirketlerin hava koşulları veya insan kaynaklı çatışmalar gibi işletme koşullarına uyum sağlamak zorunda kalmasının olağandışı bir durum olmadığını söyledi.

Değişken fiyatlandırma ve ek ücretler, işin olağan akışı içinde yer alıyor ve bu ek ücretler şirketlere fayda sağlayabilir.

Slupecki, “Bu şirketlerin çok sık yapmak istediği bir şey değil, ama sonuçta bu onlar için bir tür rüzgar gibi,” dedi.

Slupecki, ücretler ve ek ücretlerin, daha fazla yakıt ve daha uzun yolculuk için mürettebata ödenen ücretler de dahil olmak üzere ek maliyetleri karşılamaya yardımcı olduğunu söyledi.

Hava taşımacılığı da büyük darbe aldı

FedEx, pazar günü yayınladığı hizmet uyarısında, Bahreyn, İran, Irak, İsrail, Ürdün, Kuveyt, Lübnan, Umman, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan’a ve bu ülkelerden yapılan uçuşların askıya alındığını duyurdu.

Taşıyıcı, bölgedeki diğer pazarlara ve bu pazarlardan yapılan gönderilerin transit sürelerinin uzayabileceği konusunda uyarıda bulundu.

Ayrıca, Emirates SkyCargo, salı öğleden sonraya kadar uçuşları askıya aldı ve web sitesinde “önümüzdeki 24 saat boyunca uçuşlarımızda tüm yeni gönderilerin rezervasyonu ve kabulüne geçici kısıtlamalar” getirdiğini duyurdu.

Qatar Airways Cargo da Katar hava sahasının kapatılması nedeniyle uçuş operasyonlarını askıya aldı.

Hava kargo hizmetlerinin askıya alınması, transit sürelerinin uzamasına ve uçuş programlarının düzensizleşmesine neden oluyor.

DSV’nin uyarısına göre, müşteriler “önümüzdeki günlerde ve haftalarda olası gecikmeler, hatta iptaller, yer kısıtlamaları ve kısa süreli ücret ayarlamaları” beklemeli.