Silikon Vadisi, Çin’in AI hamlesi nedeniyle panikte

Çin’in açık kaynaklı yapay zeka (AI) modellerini küresel bir standart haline getirme hedefi, Silikon Vadisi ile Beyaz Saray’ı sarsıyor.

Wall Street Journal’da (WSJ) yer alan habere göre ABD’li şirketler ve politika yapıcılar, ABD modellerinin gölgede kalabileceğinden endişe duyuyor ve bu tehdide karşı önlemlerini seferber ediyorlar.

Çin’in yapay zeka alanındaki ilerlemeleri, ocak ayında büyük yankı uyandıran DeepSeek ve R1 modeli ile başladı. Bunu, Alibaba’nın Qwen modeli ve temmuz ayından bu yana Moonshot, Z.ai ve MiniMax gibi isimlerle piyasaya sürülen bir dizi başka model izledi.

Bu modellerin tümü, kullanıcıların ücretsiz olarak indirip değiştirebileceği sürümleri var. Genellikle açık kaynak veya açık ağırlık olarak adlandırılan bu yaklaşım, Çin yapay zeka teknolojisinin küresel olarak benimsenmesini hızlandırıyor.

Modellerini tescilli tutan Amerikan şirketleri baskı altında. Ağustos başında, ChatGPT’nin üreticisi OpenAI, “gpt-oss” adlı ilk açık kaynak modelini piyasaya sürdü.

WSJ’ye göre teknoloji tarihi, bir sektörün emekleme aşamasında çok sayıda rakibin sonunda birkaç oyuncunun tekel veya oligopolüne dönüştüğü birçok örnek sunuyor.

Microsoft’un masaüstü bilgisayarlar için Windows işletim sistemi, Google’ın arama motoru ve akıllı telefonlar için iOS ve Android işletim sistemleri bunlardan sadece birkaç örnek.

Sektör standardı olma mücadelesinin mutlaka en ileri teknolojiye sahip oyuncu tarafından kazanılmadığı; kolay erişilebilirlik ve esnekliğin de bu konuda önemli bir rol oynadığına işaret ediliyor.

Bu nedenle Çin’in açık kaynaklı yapay zeka alanındaki ilerlemeleri Washington ve Silikon Vadisinde birçok kişiyi endişelendiriyor.

Temmuz ayında yayınlanan yapay zeka eylem planında Trump yönetimi, açık kaynaklı modellerin “bazı iş alanlarında ve akademik araştırmalarda küresel standartlar haline gelebileceğini” belirtti.

Raporda, ABD’nin “Amerikan değerlerine dayalı lider açık modeller” oluşturması çağrısında bulunuldu.

Şu anda, açık kaynaklı yapay zeka alanında kazananların elde ettiği kazançlar çok az, çünkü model geliştirmek için yüz milyonlarca dolar harcıyorlar ve karşılığında doğrudan hiçbir ödeme almıyorlar. 

Fakat kullanıcıları kendine bağlayanlar, Google’ın Android işletim sistemiyle birlikte arama, YouTube ve diğer gelir getirici ürünleri sunduğu gibi, ücretsiz kısımdan yararlanarak başka hizmetler satabilirler.

Android’in kendisi açık kaynaklı ve sektörde hâlâ yaygın olarak kullanılan açık kaynaklı bir işletim sistemi olan Linux üzerine kurulu.

Araştırmacılar, her kullanıcının kodu görebilmesini ve iyileştirmeler önerebilmesini sağladığı için, yeni teknolojilerin gelişimini hızlandırmanın bir yolu olarak uzun süredir açık kaynağı benimsiyor.

Çinli yetkililer, sadece AI alanında değil, işletim sistemleri, yarı iletken mimarisi ve mühendislik yazılımlarında da açık kaynaklı araştırma ve geliştirmeyi teşvik ediyorlar.

AI üzerine odaklanan araştırma şirketi Omdia’nın analisti Lian Jye Su, “Amerikan teknolojilerinden mahrum kalmaktan korkan Çin, stratejik bir yedek ve acil durum kaynağı olarak açık kaynak projelerini destekliyor,” dedi.

ABD’li yetkililer, Çin’in yapay zeka modellerinin dünyayı domine etmesi halinde Pekin’in bunu jeopolitik avantaj sağlamak için kullanmanın bir yolunu bulacağından endişe ediyor.

Siyasetten uzak bir alanda, açık kaynaklı yapay zeka modelleri işletmeler tarafından benimsenmek için rekabet ediyor. Birçok müşteri, açık kaynaklı yapay zekayı serbestçe uyarlayabilme ve bilgisayar sistemlerine yükleyebilme, böylece hassas bilgileri şirket içinde tutabilme imkanı nedeniyle tercih ediyor.

Güneydoğu Asya’nın en büyük bankalarından biri olan Singapur merkezli Oversea-Chinese Banking (OCBC), belgeleri özetlemek için Google’ın Gemma’sı, bilgisayar kodu yazmaya yardımcı olmak için Qwen ve pazar eğilimlerini analiz etmek için DeepSeek dahil olmak üzere açık kaynaklı modeller kullanarak yaklaşık 30 iç araç geliştirdi.

Banka, herhangi bir modele bağlı kalmaktan kaçındığını belirtti. Yeni sürümleri takip ediyor ve beğendiği yeni bir model varsa geçiş yapabiliyor. Ayrıca, teknik destek alabilmek için birçok geliştiricinin aşina olduğu modelleri tercih ediyor.

OCBC’nin yöneticisi Donald MacDonald, “Herhangi bir zamanda, muhtemelen kullandığımız yaklaşık 10 açık kaynak modelimiz var,” dedi.

Araştırma şirketi Artificial Analysis’e göre, Çin’in en iyi açık ağırlıklı modelinin genel performansı, kasım ayından bu yana Amerikan açık kaynak şampiyonu olan modeli geride bıraktı.

Matematik, kodlama ve diğer alanlarda modellerin yeteneklerini derecelendiren şirket, Alibaba’nın Qwen3 modelinin OpenAI’ın gpt-oss modelini geçtiğini tespit etti.

Ancak Çin modeli, OpenAI’ın modelinin neredeyse iki katı büyüklüğünde, bu da daha basit görevler için Qwen’in aynı işi yapmak için daha fazla güç tüketebileceğini gösteriyor.

OpenAI, açık kaynak modelinin benzer büyüklükteki rakiplerinden mantık görevlerinde daha iyi performans gösterdiğini ve düşük maliyetle güçlü bir performans sergilediğini söylüyor.

Büyük ABD bulut hizmeti sağlayıcıları, kullanıcılarına gpt-oss sunmaya başladı. Amazon Web Services, OpenAI modelinin kendi altyapısında çalışan DeepSeek’in R1 modelinden daha uygun maliyetli olduğunu söyledi.

Mühendisler, özellikle Asya’daki mühendisler, Çinli modellerin yerel dilleri anlamada ve kültürel nüansları yakalamada genellikle daha gelişmiş olduğunu söylediler. Çin’den gelen modeller, diğer bazı Asya dilleriyle benzerlikler gösteren Çincede daha fazla veri ile eğitiliyor.

Japonya’nın Yokohama kentinde mühendis olarak çalışan Shinichi Usami, kısa süre önce bir perakende müşterisi için müşteri hizmetleri chatbotu geliştirdi. Usami, Alibaba’nın Qwen modelini tercih etti.

Usami, önde gelen bir ABD modeliyle ilgili olarak, “Sohbet robotunun kullanıcıların sözlerinden örtük niyeti anlamakta zorlandığı ve yanıtlarının bazen yeterince kibar olmadığı durumlar gözlemledik. Qwen bu nüansları daha iyi ele alıyor gibi görünüyor,” dedi.

Çin’in aşırı rekabetçi AI endüstrisindeki şirketler, ilk başta kapalı kaynaklı modeller için birbirlerinin fiyatlarını düşürmeye odaklandı. Bu rekabet, son aylarda herkesin benimsenme ve kamuoyunda tanınma için mücadele etmesiyle açık kaynaklı modellere de yayıldı.

Şanghay merkezli teknoloji analisti Charlie Chai, “Çinli şirketler genellikle anlık gelirden çok kullanıcı sadakatine öncelik veriyor” dedi.

Analistler, girişimlerin kullanıcıları çekmek için bir fırsat penceresi olduğunu, ancak bunun uzun sürmeyeceğini ve büyük teknoloji şirketlerinin genellikle özel uygulamalar veya bulut hizmetleri gibi ilgili hizmetler sunarak büyük kullanıcı tabanından en iyi şekilde yararlanacak konumda olduğunu belirtiyor.

Silicon Valley girişim DeepLearning.AI’ın başkanı Andrew Ng, son blog yazısında, “Bu Darwinist yaşam-ölüm mücadelesi, mevcut oyuncuların çoğunun yok olmasına yol açacak, ancak yoğun rekabet güçlü şirketlerin ortaya çıkmasını sağlayacak,” dedi.