Amerika
Silikon Vadisi, Çin’in AI hamlesi nedeniyle panikte

Çin’in açık kaynaklı yapay zeka (AI) modellerini küresel bir standart haline getirme hedefi, Silikon Vadisi ile Beyaz Saray’ı sarsıyor.
Wall Street Journal’da (WSJ) yer alan habere göre ABD’li şirketler ve politika yapıcılar, ABD modellerinin gölgede kalabileceğinden endişe duyuyor ve bu tehdide karşı önlemlerini seferber ediyorlar.
Çin’in yapay zeka alanındaki ilerlemeleri, ocak ayında büyük yankı uyandıran DeepSeek ve R1 modeli ile başladı. Bunu, Alibaba’nın Qwen modeli ve temmuz ayından bu yana Moonshot, Z.ai ve MiniMax gibi isimlerle piyasaya sürülen bir dizi başka model izledi.
Bu modellerin tümü, kullanıcıların ücretsiz olarak indirip değiştirebileceği sürümleri var. Genellikle açık kaynak veya açık ağırlık olarak adlandırılan bu yaklaşım, Çin yapay zeka teknolojisinin küresel olarak benimsenmesini hızlandırıyor.
Modellerini tescilli tutan Amerikan şirketleri baskı altında. Ağustos başında, ChatGPT’nin üreticisi OpenAI, “gpt-oss” adlı ilk açık kaynak modelini piyasaya sürdü.
WSJ’ye göre teknoloji tarihi, bir sektörün emekleme aşamasında çok sayıda rakibin sonunda birkaç oyuncunun tekel veya oligopolüne dönüştüğü birçok örnek sunuyor.
Microsoft’un masaüstü bilgisayarlar için Windows işletim sistemi, Google’ın arama motoru ve akıllı telefonlar için iOS ve Android işletim sistemleri bunlardan sadece birkaç örnek.
Sektör standardı olma mücadelesinin mutlaka en ileri teknolojiye sahip oyuncu tarafından kazanılmadığı; kolay erişilebilirlik ve esnekliğin de bu konuda önemli bir rol oynadığına işaret ediliyor.
Bu nedenle Çin’in açık kaynaklı yapay zeka alanındaki ilerlemeleri Washington ve Silikon Vadisinde birçok kişiyi endişelendiriyor.
Temmuz ayında yayınlanan yapay zeka eylem planında Trump yönetimi, açık kaynaklı modellerin “bazı iş alanlarında ve akademik araştırmalarda küresel standartlar haline gelebileceğini” belirtti.
Raporda, ABD’nin “Amerikan değerlerine dayalı lider açık modeller” oluşturması çağrısında bulunuldu.
Şu anda, açık kaynaklı yapay zeka alanında kazananların elde ettiği kazançlar çok az, çünkü model geliştirmek için yüz milyonlarca dolar harcıyorlar ve karşılığında doğrudan hiçbir ödeme almıyorlar.
Fakat kullanıcıları kendine bağlayanlar, Google’ın Android işletim sistemiyle birlikte arama, YouTube ve diğer gelir getirici ürünleri sunduğu gibi, ücretsiz kısımdan yararlanarak başka hizmetler satabilirler.
Android’in kendisi açık kaynaklı ve sektörde hâlâ yaygın olarak kullanılan açık kaynaklı bir işletim sistemi olan Linux üzerine kurulu.
Araştırmacılar, her kullanıcının kodu görebilmesini ve iyileştirmeler önerebilmesini sağladığı için, yeni teknolojilerin gelişimini hızlandırmanın bir yolu olarak uzun süredir açık kaynağı benimsiyor.
Çinli yetkililer, sadece AI alanında değil, işletim sistemleri, yarı iletken mimarisi ve mühendislik yazılımlarında da açık kaynaklı araştırma ve geliştirmeyi teşvik ediyorlar.
AI üzerine odaklanan araştırma şirketi Omdia’nın analisti Lian Jye Su, “Amerikan teknolojilerinden mahrum kalmaktan korkan Çin, stratejik bir yedek ve acil durum kaynağı olarak açık kaynak projelerini destekliyor,” dedi.
ABD’li yetkililer, Çin’in yapay zeka modellerinin dünyayı domine etmesi halinde Pekin’in bunu jeopolitik avantaj sağlamak için kullanmanın bir yolunu bulacağından endişe ediyor.
Siyasetten uzak bir alanda, açık kaynaklı yapay zeka modelleri işletmeler tarafından benimsenmek için rekabet ediyor. Birçok müşteri, açık kaynaklı yapay zekayı serbestçe uyarlayabilme ve bilgisayar sistemlerine yükleyebilme, böylece hassas bilgileri şirket içinde tutabilme imkanı nedeniyle tercih ediyor.
Güneydoğu Asya’nın en büyük bankalarından biri olan Singapur merkezli Oversea-Chinese Banking (OCBC), belgeleri özetlemek için Google’ın Gemma’sı, bilgisayar kodu yazmaya yardımcı olmak için Qwen ve pazar eğilimlerini analiz etmek için DeepSeek dahil olmak üzere açık kaynaklı modeller kullanarak yaklaşık 30 iç araç geliştirdi.
Banka, herhangi bir modele bağlı kalmaktan kaçındığını belirtti. Yeni sürümleri takip ediyor ve beğendiği yeni bir model varsa geçiş yapabiliyor. Ayrıca, teknik destek alabilmek için birçok geliştiricinin aşina olduğu modelleri tercih ediyor.
OCBC’nin yöneticisi Donald MacDonald, “Herhangi bir zamanda, muhtemelen kullandığımız yaklaşık 10 açık kaynak modelimiz var,” dedi.
Araştırma şirketi Artificial Analysis’e göre, Çin’in en iyi açık ağırlıklı modelinin genel performansı, kasım ayından bu yana Amerikan açık kaynak şampiyonu olan modeli geride bıraktı.
Matematik, kodlama ve diğer alanlarda modellerin yeteneklerini derecelendiren şirket, Alibaba’nın Qwen3 modelinin OpenAI’ın gpt-oss modelini geçtiğini tespit etti.
Ancak Çin modeli, OpenAI’ın modelinin neredeyse iki katı büyüklüğünde, bu da daha basit görevler için Qwen’in aynı işi yapmak için daha fazla güç tüketebileceğini gösteriyor.
OpenAI, açık kaynak modelinin benzer büyüklükteki rakiplerinden mantık görevlerinde daha iyi performans gösterdiğini ve düşük maliyetle güçlü bir performans sergilediğini söylüyor.
Büyük ABD bulut hizmeti sağlayıcıları, kullanıcılarına gpt-oss sunmaya başladı. Amazon Web Services, OpenAI modelinin kendi altyapısında çalışan DeepSeek’in R1 modelinden daha uygun maliyetli olduğunu söyledi.
Mühendisler, özellikle Asya’daki mühendisler, Çinli modellerin yerel dilleri anlamada ve kültürel nüansları yakalamada genellikle daha gelişmiş olduğunu söylediler. Çin’den gelen modeller, diğer bazı Asya dilleriyle benzerlikler gösteren Çincede daha fazla veri ile eğitiliyor.
Japonya’nın Yokohama kentinde mühendis olarak çalışan Shinichi Usami, kısa süre önce bir perakende müşterisi için müşteri hizmetleri chatbotu geliştirdi. Usami, Alibaba’nın Qwen modelini tercih etti.
Usami, önde gelen bir ABD modeliyle ilgili olarak, “Sohbet robotunun kullanıcıların sözlerinden örtük niyeti anlamakta zorlandığı ve yanıtlarının bazen yeterince kibar olmadığı durumlar gözlemledik. Qwen bu nüansları daha iyi ele alıyor gibi görünüyor,” dedi.
Çin’in aşırı rekabetçi AI endüstrisindeki şirketler, ilk başta kapalı kaynaklı modeller için birbirlerinin fiyatlarını düşürmeye odaklandı. Bu rekabet, son aylarda herkesin benimsenme ve kamuoyunda tanınma için mücadele etmesiyle açık kaynaklı modellere de yayıldı.
Şanghay merkezli teknoloji analisti Charlie Chai, “Çinli şirketler genellikle anlık gelirden çok kullanıcı sadakatine öncelik veriyor” dedi.
Analistler, girişimlerin kullanıcıları çekmek için bir fırsat penceresi olduğunu, ancak bunun uzun sürmeyeceğini ve büyük teknoloji şirketlerinin genellikle özel uygulamalar veya bulut hizmetleri gibi ilgili hizmetler sunarak büyük kullanıcı tabanından en iyi şekilde yararlanacak konumda olduğunu belirtiyor.
Silicon Valley girişim DeepLearning.AI’ın başkanı Andrew Ng, son blog yazısında, “Bu Darwinist yaşam-ölüm mücadelesi, mevcut oyuncuların çoğunun yok olmasına yol açacak, ancak yoğun rekabet güçlü şirketlerin ortaya çıkmasını sağlayacak,” dedi.
Amerika
Çin’e 300 milyon dolarlık Nvidia çipi kaçırmakla suçlanan iş insanı gözaltında

ABD’de federal savcılar, Çin’e 300 milyon dolar değerinde yapay zeka çipi içeren sunucu kaçırmakla suçlanan Amerikalı iş insanı Greg Louie’yi gözaltına aldı. Şüphelinin 2023 ve 2024 yıllarında gerekli hükümet lisansını almadan Malezya ile Singapur üzerinden transit sevkiyat yaptığı belirtiliyor.
ABD’de federal savcılar, California’da yaşayan iş insanı Greg Louie’yi Nvidia üretimi yapay zeka çiplerini barındıran 300 milyon dolarlık sunucuları Çin’e yasa dışı yollarla ihraç etmek suçlamasıyla gözaltına aldı.
Bloomberg’ün haberine göre, Earthmade Computer Inc. adlı özel şirketin sahibi olan Louie, iş yerine geldiği sırada yakalandı.
Amerikalı iş insanına İhracat Kontrolü Reform Yasası’nı ihlal etmek amacıyla komplo kurmak, kaçakçılık ve kara para aklamak amacıyla komplo kurmak suçlamaları yöneltildi.
Soruşturma dosyasında, Louie’nin 2023 ile 2024 yılları arasında kimliği henüz tespit edilemeyen kişilerle ortak hareket ederek ileri teknoloji Nvidia çipleriyle donatılmış sunucuları Çinli müşterilere sevk ettiği kaydedildi.
Söz konusu sevkiyatların gerçekleşmesi için ABD hükümetinden özel lisans alınması şartı aranıyordu, ancak şüphelinin resmi makamlara herhangi bir lisans başvurusu yapmadığı tespit edildi.
Donanımların Malezya ve Singapur üzerinden transit geçirildiği, bu ülkelerden de yasa dışı biçimde yeniden ihraç edilerek Çin’e ulaştırıldığı belirlendi.
Washington yönetimi son yıllarda Pekin’in gelişmiş yapay zeka donanımlarına erişimini engellemeye çalışırken, Çin kendi üretim kapasitesini artırma ve yaptırımları aşacak alternatif güzergahlar bulma arayışını sürdürüyor.
ABD hükümeti, 2022 yılında Nvidia ürünlerinin Çin ve Rusya’ya ihracatına lisans zorunluluğu getirmişti. Kısıtlamalar, özellikle yapay zeka operasyonlarında kullanılan A100 ve H100 serisi grafik işlem birimlerini (GPU) hedef alıyor.
Öte yandan Washington yönetimi ocak ayında Nvidia’ya, H200 dahil güçlü yapay zeka çiplerini Çin’e satabilmesi için izin verdi. Şirketin bu satışları gerçekleştirebilmesi için elinde yeterli miktarda ürün tedariki sağladığını belgelemesi gerekiyor.
The Information gazetesi daha önce Pekin yönetiminin, ByteDance ve Alibaba gibi ülkenin önde gelen teknoloji devlerinin belirli Nvidia GPU’larını satın almasına onay vermeyi değerlendirdiğini yazmıştı.
Eylül ayı başında The New York Times gazetesi de ABD’nin yaptırım listesinde yer alan Çin merkezli teknoloji şirketi Inspur’un kısıtlamalara rağmen Nvidia çipleri dahil ileri Amerikan teknolojilerini sattığını öne sürdü.
Gazetenin haberinde, söz konusu ağda Inspur’un ABD’deki iştiraki Aivres şirketinin kilit rol üstlendiği kaydedildi.
Amerika
Mahkemeden 110 milyar dolarlık Paramount ve Warner Bros. birleşmesine onay

ABD federal mahkemesi, Paramount’un Warner Bros.’u 110 milyar dolara devralmasına yönelik uzlaşmayı onaylayarak birleşmenin önünü açtı. Şirket, varılan mutabakat uyarınca beş yıl boyunca yılda en az 30 film vizyona sokacak ve yerli yapımlara yıllık 300 milyon dolar ek yatırım yapacak.
ABD’de federal mahkeme, medya şirketi Paramount’un Warner Bros. Discovery’yi 110 milyar dolara devralmasına onay verdi.
ABD Bölge Yargıcı Araceli Martinez-Olguin, tarihin en büyük medya birleşmelerinden birini engellemek amacıyla Kaliforniya öncülüğündeki 12 eyaletin açtığı davada tarafların 21 Eylül’de vardığı uzlaşmayı onayladı.
Eyaletler, birleşmenin sinema ve televizyon alanında nihai tüketiciler için fiyatları artırabilecek bir tekel yaratacağını savunuyordu.
Yargıç Martinez-Olguin ise uzlaşmayı “makul, fiili ve hukuki bir çözüm” olarak nitelendirdi.
Onaylanan uzlaşma şartlarına göre şirket, beş yıl boyunca ABD sinemalarında her yıl en az 30 film vizyona sokmak ve ülke içindeki yapımlara yılda 300 milyon dolar ek kaynak aktarmak zorunda kalacak.
Şartların yerine getirilmemesi durumunda Paramount, Miramax film stüdyosunu satma yaptırımıyla karşılaşabilecek.
Anlaşma ayrıca kablolu yayın müzakerelerinin iki şirketin kanalları için ayrı ayrı yürütülmesini ve Paramount bünyesindeki CBS News ile Warner Bros.’a ait CNN’i denetleyecek bağımsız bir gazeteciler kurulu oluşturulmasını zorunlu kılıyor.
Kaliforniya Adalet Bakanlığı temsilcisi, varılan uzlaşmanın rekabet konusundaki endişeleri giderdiğini, tüketici tercihlerini güvenceye aldığını ve Kaliforniyalı çalışanların geleceğini gözettiğini açıkladı.
Şirketler ayrıca Amerika Yazarlar Birliği (WGA) ile yürütülen antitröst davasında da anlaşmaya vardı.
Bu kapsamda sendikanın sağlık fonuna 17,5 milyon dolar ödenecek ve CBS News bünyesindeki WGA istihdam seviyesi beş yıl boyunca korunacak.
Paramount, birleşmenin tamamlanmasıyla birlikte oyuncak üreticisi Mattel’in CEO’su Ynon Kreiz’in şirkette Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO David Ellison ile ortak CEO görevini üstleneceğini duyurdu. Satın alma sürecinin 6 Ekim Salı günü tamamlanması bekleniyor.
Yaklaşık 110 milyar dolarlık devralma işlemi, Paramount Pictures, CBS, Paramount+, HBO ve CNN gibi dev medya varlıklarını tek çatı altında toplayacak.
Süreç, Paramount’un Netflix ile girdiği rekabeti kazanmasının ardından şekillendi.
Warner Bros. daha önce stüdyo operasyonları, HBO ve HBO Max yayın platformu için Netflix ile 82,7 milyar dolarlık satış üzerinde anlaşmış, ancak Netflix’in teklif artırmaması üzerine Warner Bros. Discovery şubat ayında Paramount’un teklifini kabul etmişti.
Paramount ise süreçte rakibi Netflix’i “yakıp yıkma taktiği” izlemekle suçlamıştı.
Mahkemece onaylanan uzlaşmaya bazı eyalet başsavcıları tepki gösterdi. Süreçte özellikle Massachusetts, New York, Connecticut ve Minnesota eyaletlerinin savcıları uzlaşma şartlarına itiraz etti.
Connecticut Başsavcısı William Tong, ofisinin CNN ile CBS News birimlerinin tamamen elden çıkarılarak yapıdan ayrılmasını talep ettiğini, bağımsız bir denetim kurulu kurulmasının önemine rağmen tam ayrışmayı sağlayamadıklarını belirtti.
Söz konusu birleşme temmuz ayından bu yana federal mahkeme kararıyla askıya alınmış durumdaydı.
Paramount daha sonra yasal süreç tamamlanana veya birleşme anlaşmasının vadesi olan Haziran 2027’ye kadar devralmayı tamamlamamayı taahhüt etmişti.
Amerika
ABD’den gizlenen nükleer testleri yakalamak için yer altında deney

ABD Ulusal Nükleer Güvenlik İdaresi, yer altında gizlenen düşük kapasiteli nükleer patlamaları tespit etmek amacıyla Nevada sahasında kimyasal patlayıcılarla deney gerçekleştirdi. Ölçümlerde sismometreler, sesötesi sensörler ve radyoaktif izleyiciler kullanılırken kurum yönetimi nükleer tespit kapasitesinde geride kalmayacaklarını açıkladı.
ABD Ulusal Nükleer Güvenlik İdaresi (NNSA), düşük kapasiteli nükleer patlamaların tespit edilmesine yönelik bir deneme gerçekleştirdiğini duyurdu.
Kurumun basın servisinden yapılan açıklamaya göre çalışma, Nevada Ulusal Güvenlik Sahası’ndaki P Tüneli’nde kimyasal patlayıcılar ve radyoaktif izleyiciler kullanılarak yapıldı.
Denemeden elde edilen verilerin, ABD’nin nükleer patlamaları tespit etme kapasitesini güçlendirme çalışmaları kapsamında bilimsel modellerin sınanması ve algoritmaların hassaslaştırılması amacıyla kullanılacağı kaydedildi.
NNSA, deneyin özellikle sismik etkisi zayıflatılmış patlamaların tespit edilmesine odaklandığını bildirdi.
Klasik yer altı nükleer denemelerinde patlayıcı düzenek kayayla doğrudan temas edecek biçimde derin kuyulara yerleştiriliyor ve patlama dalgası çevreye tam olarak ulaşıyor.
Öte yandan sismik etkisi azaltılmış yöntemde düzenek geniş bir yer altı odasında patlatılıyor; bu uygulama patlamanın yarattığı sismik izi önemli ölçüde düşürüyor.
Deney sırasındaki ölçümler ivmeölçerler, sismometreler, elektromanyetik ve sesötesi sensörler, radyoaktif izleyici örnekleyicileri ile meteoroloji aygıtlarını kapsayan gelişmiş algılayıcı sistemleriyle yürütüldü.
NNSA Başkanı Brandon Williams, nükleer faaliyetlerin saptanmasının nükleer uzmanlık gerektirdiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Bu tür deneyler Amerika’nın tespit kabiliyetinde rakipsiz kalmasını sağlıyor. Başkan Donald Trump yönetimi, Birleşik Devletler’in güç konumundan hareket edeceğini açıkça ortaya koydu. Amerikan inovasyonundan kaçış yok. Bu deneyle net bir mesaj veriyoruz: Bu yönetim döneminde Amerika’nın geride kalmasına asla izin verilmeyecektir.”
Nevada’daki deneme planını mayıs ayı ortasında duyuran Williams, yabancı ülkelerdeki nükleer testleri tespit edecek sensörlerin bu sonbaharda test edileceğini belirtmişti.
Williams o dönemde, hasım ülkelerin Kapsamlı Nükleer Testlerin Yasaklanması Antlaşması’nı (CTBT) arkadan dolanarak yürüttüğü nükleer denemeleri saptamak ve sismik sensörlerin verimini artırmak amacıyla merkezi olmayan testler uyguladıklarını dile getirmişti.
ABD’de nükleer test tartışması, Donald Trump’ın geçen yıl nükleer silah denemelerine “eşit şartlarda” yeniden başlayacaklarını açıklamasının ardından hareketlendi.
ABD’nin deneme yapmayan tek ülke olarak kalmasını istemediğini savunan Trump, Rusya, Çin, Kuzey Kore ve Pakistan’ın nükleer testler gerçekleştirdiğini öne sürdü.
Washington yönetimi şubat ayında da Rusya ve Çin ile eşit şartlar temelinde nükleer denemelere dönmeye hazır olduğunu bildirdi.
Birleşmiş Milletler ise mayıs ayı başında yaptığı değerlendirmede, Rusya ve ABD’nin nükleer testlere yeniden başlamasının dünya genelindeki diğer ülkeleri de aynı yönde adım atmaya sevk edeceği uyarısında bulundu.
Asya2 hafta önceJaponya Merkez Bankası faizleri 1995’ten bu yana en yüksek seviyeye çıkardı, yen değer kaybetti
Asya2 hafta önceGüney Kore lideri Lee, ABD baskısına rağmen Ortadoğu’da savaşa dahil olmayacaklarını söyledi
Diplomasi5 gün önceEast-West Forum İstanbul’da toplandı: Çok kutupluluk geri döndürülemez
Asya2 hafta öncePakistan’a Katar’dan ikinci LNG sevkiyatı yapılacak
Diplomasi1 hafta öncePalantir nasıl Ukraynalıları kobay faresine dönüştürdü?
Diplomasi1 hafta önceEast-West Forum İstanbul’da kapılarını açıyor
Asya2 hafta önceSoftBank, OpenAI yatırımı için 11 milyar dolar borçlanacak
Dünya Basını1 hafta önceTarihçi Emmanuel Todd: Avrupa Rusya konusunda tehlikeli bir fanteziye kapıldı









