SIPRI: Küresel askeri harcamalar 2,8 trilyon dolarla rekor kırdı

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) tarafından hazırlanan 2025 yılı raporuna göre, küresel savunma harcamaları yüzde 2,9 artarak 2 trilyon 887 milyar dolarla tarihi bir zirveye ulaştı. ABD, Çin ve Rusya’nın ilk üç sıradaki yerini koruduğu listede, askeri harcamaların küresel gayrisafi yurt içi hasıladaki payı yüzde 2,5 olarak kaydedildi.

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) tarafından hazırlanan “2025 Yılı Dünya Askeri Harcama Eğilimleri” (Trends In World Military Expenditure, 2025) raporuna göre, dünya genelindeki savunma harcamaları 2025 yılında yüzde 2,9 oranında bir artış kaydederek 2 trilyon 887 milyar dolarlık yeni bir rekora ulaştı.

Kuruluşun hazırladığı yıllık incelemede, savunma harcamalarının 11 yıldır aralıksız artış gösterdiği ve son on yıllık dönemde yüzde 41 oranında yükseldiği bilgisine yer verildi.

Mevcut veriler ışığında askeri harcamaların küresel gayrisafi yurt içi hasıla (GSYİH) içindeki payı yüzde 2,5 seviyesinde gerçekleşti.

Dünya genelindeki ortalama savunma harcamaları, tüm kamu harcamalarının yüzde 6,9’unu oluştururken, kişi başına düşen harcama miktarı 352 dolar olarak hesaplandı.

Küresel ölçekteki toplam harcamaların yüzde 80’ine karşılık gelen 2 trilyon 304 milyar dolarlık kısım, 15 ülke tarafından gerçekleştirildi.

2024 yılına göre sıralaması değişmeyen ilk beş ülke; ABD, Çin, Rusya, Almanya ve Hindistan’dan oluştu. Bu beş devlet, 2025 yılında savunma alanında toplam 1 trilyon 686 milyar dolar harcayarak küresel harcamaların yüzde 58’ini üstlendi.

Askeri harcamalarda uzun süredir liderliğini koruyan ABD, 2025 yılında savunma harcamalarına 954 milyar dolar ayırdı. Bu rakam küresel harcamaların yüzde 33’ünü oluşturmasına rağmen, ABD’nin harcamalarında 2024 yılına kıyasla yüzde 7,5 oranında bir azalma görüldü.

SIPRI analistleri bu durumu, Pentagon’un başlangıç bütçesinin üzerindeki ek tahsisatlar vasıtasıyla diğer ülkelere sağlanan dış yardımın keskin bir şekilde azalmasına bağlıyor.

ABD Savunma Bakanlığına 2022 ile 2025 yılları arasında Ukrayna’yı desteklemek amacıyla toplam 127 milyar dolar tahsis edildiği, 2025 yılının sonuna gelindiğinde bu miktarın 65,1 milyar dolarlık kısmının harcandığı bildirildi.

Ayrıca 2024 yılında İsrail’e destek için Pentagon’a 13 milyar dolarlık ek tahsisat sağlandığı aktarıldı. 2025 yılında hem Ukrayna hem de İsrail için yeni ek kaynak ayrılmamış olsa da, İsrail’in Dışişleri Bakanlığı bütçesinden finanse edilen ve 2019-2028 dönemini kapsayan özel bir mekanizma çerçevesinde 3,8 milyar dolarlık yardım almaya devam ettiği kaydedildi.

Washington’un 2025 yılındaki öncelikleri arasında nükleer silahların modernizasyonu ve ileri düzey silahların geliştirilmesi yer aldı.

Bu yatırımların temel amacının, ABD’nin Batı yarımküredeki askeri üstünlüğünü korumak ve Asya-Pasifik bölgesinde Çin’i dengelemek olduğu ifade edildi.

Listenin ikinci sırasında bulunan Çin, 2025 yılında savunma harcamalarına 336 milyar dolar (küresel harcamaların yüzde 12’si) ayırdı. Askeri harcamalarını 31 yıldır kesintisiz artıran Çin’in harcamaları, 2024 yılına göre yüzde 7,4, son on yılda (2016-2025) ise yüzde 62 oranında yükseliş gösterdi.

Pekin’in bu yatırımlarla Çin Halk Kurtuluş Ordusu’nu 2035 yılına kadar kapsamlı bir şekilde modernize etmeyi hedeflediği belirtildi.

Bu kapsamda Çin, 2025 yılında J-36 ve J-50 tipi altıncı nesil savaş uçaklarını test ederken, stratejik bombardıman uçağı H-20 için “başlangıç operasyonel hazırlık” seviyesine ulaştı.

SIPRI raporunda kullanılan “başlangıç operasyonel hazırlık” (initial operational capability – IOC) terimi, sistemin gerçek muharebe koşullarında görev yapabilmesi için yeterli görüldüğünü, onaylanmış asgari araç sayısına ulaşıldığını ve eğitimli personelin operasyonel konuşlanmaya hazır olduğunu ifade ediyor.

Ancak bu durumun, sistemlerin tüm senaryolarda ve ölçeklerde tam olarak konuşlandırıldığı “tam operasyonel hazırlık” (full operational capability – FOC) aşamasıyla karıştırılmaması gerektiği vurgulanıyor.

Rusya, 2025 yılında savunma alanında 190 milyar dolar harcayarak küresel ölçekte yüzde 6,6’lık pay ile üçüncü sıradaki yerini korudu.

Moskova’nın askeri harcamaları 2024 yılına göre yüzde 5,9 oranında artarken, bu oranın 2022’de başlayan geniş kapsamlı çatışmalardan bu yana kaydedilen en yavaş büyüme hızı olduğu paylaşıldı.

Bununla birlikte, askeri harcamaların Rus ekonomisi üzerindeki yükünün GSYİH’nin yüzde 7,5’ine ve toplam kamu harcamalarının yüzde 20’sine karşılık gelerek yüksek seyretmeye devam ettiği not edildi.

Analistler, Rusya’nın askeri tedarik süreçlerindeki değişime de dikkat çekti. Ukrayna’daki çatışmaların bir “yıpratma savaşına” dönüşmesiyle birlikte, operasyonel maliyetleri sınırlamayı hedefleyen Rusya’nın daha düşük maliyetli silah sistemlerine yöneldiği ve özellikle insansız hava araçlarının (İHA) kullanımını artırdığı gözlemlendi.

Rusya, Çin, Ukrayna ve Suudi Arabistan gibi ülkelerin verileri söz konusu olduğunda SIPRI, yaklaşık tahmin rakamlarını kullanıyor.

Rosteh Başkanı Sergey Çemyozov, SIPRI’nin savunma sektörü şirketlerine ilişkin hesaplama yöntemlerini eleştirerek, Rusya ve Çin gibi ülkelerin bu tür verileri kamuoyuyla paylaşmadığını dile getirdi.

Çemyozov, söz konusu verilerin kapalı olduğunu vurgulayarak, enstitünün kullandığı rakamların gerçek dışı yollarla üretildiğini belirtti.

Almanya, 2025 yılında askeri harcamalarını 2024 yılına göre yüzde 24 artırarak 114 milyar dolara (küresel pay yüzde 3,9) çıkardı. SIPRI, Berlin’in savunma harcamalarında üç yıldır üst üste çift haneli büyüme kaydedildiğine işaret etti.

1990 yılından bu yana ilk kez GSYİH’nin yüzde 2’si eşiğini aşan Almanya’nın bu oranı 2025’te yüzde 2,3 olarak gerçekleşti. Berlin yönetiminin 2029 yılına kadar bu oranı yüzde 3,5’e çıkarma planı olduğu aktarıldı.

Hindistan ise 2025 yılında savunma harcamalarını yıllık yüzde 8,9 artışla 92,1 milyar dolara (küresel pay yüzde 3,2) taşıdı.

Bu artışta 2025 yılı Mayıs ayında Pakistan ile yaşanan ve savaş uçakları, füzeler ile İHA’ların kullanıldığı çatışmaların belirleyici olduğu, Yeni Delhi yönetiminin bu süreçte havacılık bütçesini yüzde 18 oranında artırdığı ifade edildi.

Bölgesel bazdaki değerlendirmelere göre, son on yıllık dönemde Kuzey ve Güney Amerika’nın küresel askeri harcamalardaki payı yüzde 5,5 azalarak yüzde 37’ye gerilerken, Avrupa’nın payı yüzde 11 artarak yüzde 30 seviyesine yükseldi.

NATO üyesi 32 ülkenin 2025 yılındaki toplam askeri harcaması 1 trilyon 581 milyar dolar (küresel toplamın yüzde 55’i) olarak gerçekleşti.

İttifak üyelerinin 2035 yılına kadar askeri harcamalarını ulusal GSYİH’lerinin yüzde 5’ine çıkarma hedefi olduğu bildirildi.

Bu hedefin yüzde 3,5’lik kısmının temel askeri ihtiyaçlara, yüzde 1,5’lik kısmının ise savunma ve güvenlik bağlantılı diğer harcamalara ayrılması öngörülüyor.

SIPRI raporu, NATO bünyesinde temel ve yan askeri harcamalar konusunda henüz net kriterlerin belirlenmediğine de dikkat çekti. Bu durumun şeffaflığı azalttığı ve toplumsal denetimi zorlaştırdığı belirtilirken, bazı üyelerin siyasi hedefler doğrultusunda askeri olmayan harcamaları savunma kalemine dahil edebileceği uyarısı yapıldı.

Raporda bu duruma örnek olarak İtalya’nın 2025 yılında Sicilya’ya inşa edilecek bir köprü projesini askeri harcama kapsamına alma planı gösterildi.