Soya, BRICS’in ABD’ye karşı silahı haline geldi

ABD ile Çin arasındaki gümrük vergisi savaşları nedeniyle Pekin’in soya fasulyesi alımlarını Brezilya ve Rusya gibi BRICS ülkelerine kaydırması, Amerikalı çiftçileri iflas riskiyle karşı karşıya bıraktı. Amerikan Soya Derneği, ABD Başkanı Donald Trump’a mektup göndererek Çin ile acilen anlaşma sağlanmasını talep etti. Uzmanlar, Brezilya’nın düşük maliyetleri ve artan üretim kapasitesiyle ABD’nin yerini orta vadede alabileceğini belirtiyor.

ABD’li soya üreticileri, Çin ile devam eden gümrük vergisi savaşları nedeniyle iflas riskiyle karşı karşıya kaldı.

Amerikan Soya Derneği, ABD Başkanı Donald Trump’a bir mektup göndererek, karşılıklı vergilerin kaldırılması ve dünyanın en büyük soya alıcısı olan Çin pazarının yeniden kazanılması için anlaşma sağlanması çağrısında bulundu.

Çin, son beş yıldır küresel soya ithalatının lideri konumunda bulunuyor. OEC verilerine göre, 2023 yılında dünya soya ihracatının yüzde 61’i Çin tarafından gerçekleştirildi.

Bu dönemde Çin’in en büyük tedarikçileri yüzde 57 payla Brezilya ve yüzde 29 payla ABD oldu.

Çin, alımları BRICS ülkelerine kaydırıyor

Ticaret savaşları, Çin’i soya alımlarında ABD’li çiftçilerin rakipleri olan Brezilya, Arjantin ve Rusya gibi BRICS ülkelerine yöneltti.

Vzglyad gazetesine konuşan Yüksek Ekonomi Okulu Dünya Ekonomisi Fakültesinden Doçent Kseniya Bondarenko, “Çin, dünyada soyanın en büyük tüketicisi oldu ve olmaya da devam ediyor. ABD’li çiftçiler için bu pazarı ikame etmek çok zor, hatta imkânsız,” dedi.

Çinli haber portalı Bayciahao, Pekin’in Amerikan soyası alımını ciddi ölçüde azalttığını ve Brezilya, Arjantin ve Rusya ile rekor düzeyde anlaşmalar yaptığını bildirdi.

Habere göre, ABD’de geçen sonbaharda hasat edilen 22 milyon ton soya fasulyesi halen depolarda alıcı bekliyor.

Moskova Plekhanov Üniversitesinden Doçent Dmitriy Osyanin, ABD’li soya şirketlerinin iflas riski taşıdığını belirterek, “Aşırı üretim ve fiyat baskısı bu tehlikeyi büyütüyor. Çin alımlara dönmezse, çiftçiler batabilir. Çare, yeni pazarlar bulmak. Ama Çin’in yerini doldurmak kolay değil,” diye konuştu.

Brezilya, ABD’nin yerini alıyor

Çin’in bu yılın ilk yedi ayında ithal ettiği 61,03 milyon ton soyanın yaklaşık yüzde 70’i Brezilya’dan, dörtte biri ise ABD’den sağlandı. Ancak temmuz ayında bu tablo belirgin şekilde değişti.

Bondarenko’nun aktardığına göre, Çin’in geçen ay ithal ettiği 11,7 milyon ton soyanın yaklaşık yüzde 90’ı Brezilya’dan gelirken, ABD’nin payı yüzde 4’ün altına düştü.

Bondarenko, “ABD’yi tamamen devre dışı bırakmak şimdilik zor. Ama Brezilya’nın üretim kapasitesi düşünüldüğünde, orta vadede bu senaryo gerçekçi,” ifadelerini kullandı.

Brezilya’da üretim maliyetlerinin ABD’den önemli ölçüde düşük olduğuna dikkat çeken Bondarenko, “2021/22 sezonunda Brezilya’da bir akr başına üretim maliyeti ABD’den beşte bir daha düşüktü. Buna bir de Brezilya ile Çin arasındaki stratejik ortaklığı ve BRICS+ çerçevesindeki işbirliğini ekleyin. Dolayısıyla Çin ile Brezilya’nın ticareti büyütmesi şaşırtıcı değil,” dedi.

Rusya’dan rekor soya üretimi

ABD yaptırımları altında Çin ile ticari bağlarını güçlendiren Rusya da soya üretimini artırıyor. Rosstat verilerine göre, Rusya 2024 yılında 7 milyon ton soya üreterek tarihi rekora ulaştı.

Bu rakam, 2023’e göre 214 bin tonluk (yüzde 3,1) artış anlamına geliyor. İKAR Genel Müdürü Dmitriy Rılko, 2025/26 sezonunda hasadın 8,4 milyon tona çıkabileceğini öngördü.

Ülke üretiminin yüzde 20’sini karşılayan Amur Oblastı, geçen yıl 1,4 milyon ton soya hasadı gerçekleştirdi.

Amur Tarım Bakanı Oleg Turkov, 2025’te üretimi 1,7 milyon tona çıkarmayı hedeflediklerini belirtti.

Rusya’nın soya üretimi 2005’te yalnızca 500 bin ton seviyesindeyken, 2018’de 4 milyon tona, 2022’de 6 milyon tona ve 2024’te 7 milyon tona ulaştı.

Osyanin, Rusya’nın soya ticaretindeki yükselişine ilişkin, “Rusya eskiden zayıf hasatlar ve altyapı eksikliği nedeniyle soya ticaretinde yoktu. Ama yeni teknoloji, yatırımlar ve iklim koşulları üretimi artırdı. Çin’e yakınlık, düşük lojistik maliyetler ve ürün kalitesi avantaj sağlıyor,” değerlendirmesinde bulundu.