Diplomasi
Trump, olası seçim yenilgisinin faturasını NATO’ya çıkarabilir

NATO ülkeleri, yarın (3 Kasım) yapılacak ABD ara seçimlerinde en kötü senaryoya karşı hazırlık yapıyor.
POLITICO’ya konuşan beş NATO diplomatına göre, Avrupalı müttefikler, Cumhuriyetçilerin yenilgisinin Başkan Donald Trump’ı ittifaka yönelik saldırılarını önemli ölçüde artırmaya itebileceğinden endişe duyuyor.
Onların endişesi, Trump’ın iç politikada Kongre tarafından kısıtlanması durumunda, ABD ordusunun başkomutanı olarak daha serbest hareket edebildiği dış politika alanında mirasını pekiştirmeye çalışma ihtimali.
Diplomatlardan üçü, bunun Avrupa’dan binlerce askerin daha çekilmesi anlamına gelebileceğini söyledi.
“Genellikle görev süresi dolmak üzere olan başkanların dış politikada sergilediği tutum, hayal kırıklıklarını dışa vurma ile maceracılığın bir karışımıdır,” diyen üst düzey bir Avrupalı savunma yetkilisi, NATO’ya saldırmanın “Trump’ın dünya görüşünün tutarlı bir parçası gibi göründüğünü” ekledi.
Beyaz Saray Basın Sözcüsü Yardımcısı Olivia Wales, POLITICO’ya “Başkan Trump, NATO için herkesten daha fazlasını yaptı” dedi ve müttefiklerin 2035 yılına kadar savunma harcamalarını GSYİH’nin %5’ine çıkarma, Grönland’daki ABD askeri varlığını güçlendirme ve Rusya’nın Ukrayna’daki topyekûn savaşını sona erdirme çabaları konusunda anlaşmalar sağlamadaki başarılarına atıfta bulundu.
Fakat Wales, İran’daki savaş konusunda “Başkan, NATO müttefiklerimizin ABD’nin yanında olması gerektiği konusunda kararlılığını sürdürüyor,” dedi ve şunları ekledi:
“Başkan, Batı’nın kontrollü çöküşünü asla kabul etmeyecek ve yurt içinde ve yurt dışında çıkarlarımızı pişmanlık duymadan savunmaya devam edecek.”
Demokratların Temsilciler Meclisi’ni kazanması ve Senato’da kontrolü ele geçirmesi beklenirken, Trump’ın kişisel onay oranları tarihinin en düşük seviyesine geriledi.
Bu endişeler, ara seçimlerden haftalar önce ABD’nin Ukrayna’ya yönelik Starlink uydu hizmetlerini kesmesi ve Trump ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında yeni bir yakınlaşma yaşanmasının ardından artan transatlantik gerilimleri vurguluyor.
NATO diplomatlarından biri, seçimlerin kaybedilmesi durumunda Trump için, “Çok sinirlenebilir. [O durumda] çok sert davranacaktır,” dedi.
Endişelerin merkezinde, Aralık ayına kadar yapılması beklenen Avrupa’daki ABD kuvvetlerine ilişkin yaklaşan gözden geçirme yer alıyor.
Üç diplomat, Trump’ın yurt içinde yasama faaliyetlerinin engellenmesi durumunda, MAGA tabanını harekete geçirmek için bu geri çekilmenin kapsamını önemli ölçüde artırmaya çalışabileceğini söyledi.
Eski bir NATO yetkilisi ve Britanya merkezli Royal United Services Institute (RUSI) düşünce kuruluşunda seçkin araştırmacı olan Oana Lungescu, başkanın kıtadaki ABD varlığının devamını, Avrupa’nın Ukrayna’da ABD destekli bir barış anlaşmasını kabul etmesine bağlamaya da karar verebileceğini belirtti:
“Tüm bu konuların, yani ABD’nin askeri varlık gözden geçirmesi, Ukrayna, Avrupa güvenlik düzeni… bir şekilde Putin ile yapılacak çok daha büyük bir anlaşmanın parçası olarak ele alınması riski var, bu da Avrupa’nın güvenliği açısından çok tehlikeli bir durum yaratır.”
Diplomatlar, Trump’ın ayrıca ittifakın ortak fonuna yapılan ABD katkılarını azaltma, Ukrayna için NATO destekli PURL silah satın alma programını sınırlama ve Rusya ile ilişkileri daha da derinleştirme yönünde adımlar atabileceğini belirttiler.
Cumhuriyetçilerin seçimlerde büyük bir yenilgiye uğraması, Pentagon’da da büyük değişikliklere yol açabilir ve bu durum, şu anda Pentagon’da hazırlanan tüm planlar üzerinde domino etkisi yaratabilir.
Savunma Bakanı Pete Hegseth, milletvekillerine, özellikle de Demokratlara bütçe ve operasyonlar hakkında düzenli brifingler vermeyi reddetmesi nedeniyle Kongre’de son derece sevimsiz bir figür haline geldi.
Popülaritedeki bu düşüş, Trump’ın seçimlerde ağır bir yenilgiye uğraması halinde Hegseth’in görevden alınabileceğine dair spekülasyonlara yol açtı.
Bunun nedenlerinden biri de, Demokratların çoğunlukta olduğu bir Kongre’nin, Hegseth’e, onlarca general ve amirali sebepsiz yere görevden alması ve İran’la süren ve tıkanma noktasına gelen savaş nedeniyle soruşturmalar açacağı düşüncesi.
Bu duruşmalar ve soruşturmalar, Hegseth ve ekibinin elini kolunu bağlayacak ve yönetim için utanç verici bir durum yaratabilir.
Hegseth görevinden ayrılırsa, Pentagon’da bir geçiş dönemi yaşanacak ve bu da ABD birliklerinin Avrupa’dan çekilmesine ilişkin kararların haftalarca hatta aylarca ertelenmesine neden olabilir.
Teorik olarak, Temsilciler Meclisi ve Senato’da Demokratların çoğunlukta olması, ABD yasaları şu anda Avrupa’daki asker varlığı için 76.000 kişilik bir alt sınır getirmiş olsa bile, Trump’ın manevra alanını dışişleri ve savunma konularında bile kısıtlayacak.
Fakat Defense Priorities düşünce kuruluşunda kıdemli araştırmacı olan Jennifer Kavanagh, “En azından asgari asker sayısının hukuki incelemeye dayanabileceği şüpheli ve her halükarda Trump, mahkemeleri görmezden gelmeye son derece istekli davrandı. Trump yönetimi, Kongre’nin finansman yönergelerini düzenli olarak göz ardı ederek, yasama organının yetki vermediği faaliyetlere para harcadı,” dedi.
Trump daha kapsamlı bir asker çekilmesine karar verirse, Avrupa’nın elektronik harp yetenekleri, hava savunma sistemleri, istihbarat ve keşif desteği, havada yakıt ikmali ve bazı lojistik türleri dahil olmak üzere kaynakları yenilemekte “en büyük zorluğu” yaşayacağını belirtti.
Diğer müttefikler ise Trump’ın NATO’ya ağır darbe indireceği konusunda daha şüpheci.
Karadağ Savunma Bakanı Dragan Krapović, POLITICO’ya verdiği demeçte, “Trump’ın NATO’dan ayrılacağına dair sürekli spekülasyonlar var… fakat bu şimdiye kadar gerçekleşmedi. Avrupa’daki asker sayısının azaltılmasına ilişkin nihai kararı Kongre veriyor,” dedi.
Gelgelelim “Başarı olasılığı yüksek varsayımlarda bulunmak için rasyonel kararlar alan bir inceleme nesnesine ihtiyaç vardır,” diyen altıncı bir NATO diplomatı, Trump ile bu noktaya geldiklerini sanmadığını ekledi.
Diplomasi
Ermenistan, yeni Anayasa taslağına AB üyeliği hükmünü eklemedi

Ermenistan Güvenlik Konseyi Sekreteri Alen Simonyan, hazırlanan yeni Anayasa taslağında Avrupa Birliği’ne (AB) katılım hükmünün yer almadığını ve Avrupa entegrasyonunu anayasal yükümlülüğe dönüştürmek istemediklerini açıkladı.
Ermenistan yönetimi, hazırlanan yeni Anayasa taslağında Avrupa Birliği’ne (AB) katılım hükmüne yer vermedi.
Ermenistan Güvenlik Konseyi Sekreteri Alen Simonyan, bazı siyasi güçlerin böyle bir düzenleme önerdiğini ancak Avrupa entegrasyonunu anayasal yükümlülüğe dönüştürmek istemediklerini açıkladı.
Petros Kazaryan’a verdiği röportajda konuyu değerlendiren Simonyan, “Böyle bir hüküm yok ve şu anda böyle bir normu anayasaya koymaya gerek olmadığını düşünüyorum. Anayasa reformlarının amacı bu değil” dedi.
Simonyan, Ermenistan’ın ortaklarıyla ilişkilerini bağımsız biçimde kurmayı hedeflediğini ve “Moskova’yı Brüksel, Washington ya da Paris ile değiştirmeyeceğini” kaydetti.
Grigoryan, AB sürecinin Rusya pazarına erişimi riske atacağını yazdı
Simonyan’ın açıklamaları, selefi Armen Grigoryan’ın “AB Üyeliği İllüzyonu” başlıklı makalesine yanıt niteliği taşıyor.
Grigoryan, bu makalede Anayasa Konseyi’nin, Cumhuriyet Partisi’nin Ermenistan’ın AB üyeliğini temel yasaya ekleme önerisini tartıştığını yazmıştı.
Üyelik perspektifini gerçekçi görmeyen Grigoryan, AB ile uzun süreli yakınlaşma sürecinin Rusya pazarına ve ucuz enerji kaynaklarına erişimi tehlikeye atabileceği uyarısını yaptı.
Grigoryan’ın değerlendirmesine göre, yaşanabilecek aksaklıkların sonunda Erivan’ın Moskova’ya bağımlılığı daha da artabilir.
Erivan ile Brüksel arasındaki süreç ayrı yasayla ilerliyor
Ermenistan’da AB’ye katılım sürecinin başlatılmasını öngören ayrı bir yasa halihazırda yürürlükte.
Parlamentonun 26 Mart 2025’te kabul ettiği ve Cumhurbaşkanı Vahagn Haçaturyan’ın 4 Nisan’da imzaladığı yasa, Erivan’ın bu süreci başlatma kararını kayda geçiriyor.
Adaylık statüsünün verilmesi ve üyelik müzakerelerinin açılması ise AB’nin alacağı ayrı kararları gerektiriyor.
Ermenistan ile AB arasındaki pratik işbirliği, 2021’den bu yana yürürlükteki Kapsamlı ve Genişletilmiş Ortaklık Anlaşması’na dayanıyor.
Taraflar Aralık 2025’te ekonomik kalkınma ve güvenliği kapsayan yeni stratejik gündem üzerinde uzlaşırken Mayıs 2026’da Erivan’da ilk Ermenistan-AB Zirvesi düzenlendi.
Yeni Anayasa taslağı gelecek hafta yayımlanıyor
Başbakan Nikol Paşinyan, Adalet Bakanlığı’nın hazırladığı yeni Anayasa taslağının ön metninin gelecek hafta yayımlanacağını duyurdu.
Yetkililer, metni yayımladıktan sonra kamuoyunun tartışmasına açmayı ve gelecek önerileri değerlendirmeyi planlıyor.
Hükümet son hali verilen taslağı parlamentoya sunacak; Paşinyan kasım ayı başında yeni Anayasanın referanduma götürüleceğini de ifade etmişti.
Diplomasi
Bakan Bolat’tan “Made in Europe” çağrısı

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Türkiye’yi “Made in Europe” kuralları dışında tutmanın Avrupa otomotiv endüstrisine zarar vereceğini savundu.
Avrupa Birliği, rekabet gücünü artırmak ve yerel sanayiyi düşük maliyetli ithalatlardan korumak amacıyla bir dizi sanayi önlemi paketi hazırlıyor.
Bu önlemler, bölgenin elektrikli araçlara geçişiyle birlikte popülerliği artan Çin yapımı otomobilleri de kapsıyor.
AB’nin üçüncü büyük araç ihracat pazarı ve Ford gibi otomobil üreticileri için önemli bir üretim merkezi olan Türkiye, Fransa ve Almanya’nın 27 AB üye devletini kapsayan ve İngiltere’ye özel statü tanıyan bir “Made in Europe” tanımını benimsemesi nedeniyle dışarıda bırakılma riskiyle karşı karşıya.
Bolat, Berlin’de düzenlenen bir sektör etkinliğinde şunları söyledi:
“Türkiye’yi ‘Made in EU’ çerçevesinin dışında bırakan bir senaryo, Türkiye’ye yapılacak yeni yatırımların azalması, Avrupalı tedarikçiler ve otomobil üreticileri için pazarın daralması ve son otuz yılda geliştirilen entegre değer zincirlerinin kademeli olarak zayıflaması anlamına gelir.”
Bolat, AB’yi, Türkiye’nin blokla uzun süredir devam eden gümrük birliği de dahil olmak üzere, bir ticaret ortağı olarak “benzersiz konumunu” tanımaya çağırdı.
Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği (OİB) yönetim kurulu üyesi Zeki Şafak Ozan, hedefin yıl sonuna kadar AB müzakerelerini sonuçlandırmak olduğunu ama bunun gerçekçi görünmediğini belirterek, bunun yerine önümüzdeki yılın başlarını işaret etti.
Taşıt Araçları Tedarik Sanayicileri Derneği (TAYSAD) Başkanı Yakup Birinci de Reuters’a verdiği demeçte, “Elimizden gelen hemen hemen her kapıyı çalıyoruz,” dedi.
Diplomasi
Pentagon stratejisti Colby Brüksel’deki Ukrayna zirvesini terk etti

ABD Savaş Bakanlığı yetkilisi Elbridge Colby, Brüksel’deki Ramstein görüşmelerinden Ukrayna Savunma Bakanı Yevhen Hmara’nın konuşması başlamadan önce ayrıldı.
ABD Savaş Bakanlığının (Pentagon) politikadan sorumlu müsteşar yardımcısı Elbridge Colby, Brüksel’de 17 Kasım Salı günü düzenlenen Ukrayna Savunma Temas Grubu (Ramstein formatı) görüşmelerinden Ukrayna Savunma Bakanı Yevhen Hmara’nın konuşması başlamadan önce ayrıldı.
İngiliz The Telegraph gazetesinin haberine göre mevcut ABD Ulusal Savunma Stratejisi’nin yazarı olan Colby, görüşmeler sırasında Rusya’nın iç kesimlerine yönelik saldırı taktiğine karşı çıktı.
Kapalı oturumda mevkidaşlarına rapor sunan Ukrayna Savunma Bakanı Hmara’nın hitabı öncesinde salondan çıkan Colby’nin ayrılışını ABD tarafı resmi olarak uçağa yetişme zorunluluğuyla açıkladı.
Toplantıda ABD’yi temsilen ülkenin NATO Daimi Temsilcisi Matthew Whitaker kaldı.
The Telegraph’a konuşan Almanya hükümeti kaynakları, Ukrayna’nın Rusya topraklarının derinliklerine düzenlediği saldırıları eleştiren ABD’li yetkilinin açıklamalarından “endişe” duyduklarını söyledi.
Alman kaynakların aktardığına göre Colby, bu taktiği “askeri değeri düşük” ve çatışmanın sonunu “yaklaştırmayan” bir yöntem diye nitelendirdi.
Gazeteye konuşan muhataplar, bu gelişme üzerine Donald Trump yönetiminin “Rusya’nın tarafına geçmesi” ihtimaline dair kaygılarını dile getirdi.
İngiliz gazetesine bilgi veren bir kaynak da sürece dair şu ifadeleri kullandı:
“Colby, Ramstein toplantısının halka açık bölümünde ABD’nin derinliklere yönelik saldırılara karşı olduğunu ve bunlarda hiçbir askeri fayda görmediğini söyledi. Toplantıya katılanların çoğu bu yorumlar karşısında şaşkınlık yaşadı.”
Elbridge Colby kimdir?
Cumhuriyetçi siyasetçi Colby, Nisan 2025’ten bu yana Pentagon’da politikadan sorumlu müsteşar yardımcılığı görevini yürütüyor ve Trump’ın ilk başkanlık döneminde de benzer bir görev üstlenmişti.
Kariyerinin başında ABD Dışişleri Bakanlığı ile ABD Ulusal İstihbarat Direktörlüğü Ofisinde çalışan Colby, 1970’li yıllarda Merkezi Haberalma Teşkilatına (CIA) başkanlık eden William Colby’nin torunu.
Pentagon’un bu yılın ocak ayında açıkladığı ve 46 yaşındaki Colby’nin başyazarı olduğu Ulusal Savunma Stratejisi, Rusya’yı “yönetilebilir bir tehdit” olarak tanımlarken ülkenin “büyük askeri ve endüstriyel güç rezervlerini” koruduğunu ve “ulusal kararlılık sergilediğini” öngörüyordu.
ABD’nin bu stratejisinin yazarları Ukrayna ile Avrupa’nın savunulması sorumluluğunu Avrupalı ortaklara yüklüyordu.
Pentagon’un temel çalışma alanları arasında Çin’in dizginlenmesini gösteren Colby’nin, geçmişte de ABD’nin bu ülkeyle rekabetini Ukrayna ve Ortadoğu hatlarına kıyasla öncelikli gördüğü biliniyor.
Mart ayında Kongre’de yeni stratejiye ilişkin düzenlenen oturumlarda konuşan Colby, belgenin “esnek realizm” ilkelerine yanıt verdiğini savunmuştu.
ABD’li yetkili o oturumda şöyle konuşmuştu:
“Bu, sıradan Amerikalıların somut çıkarlarını pratik ve gerçekçi bir şekilde ilerletme ve koruma girişimidir. Bu stratejinin merkezinde, belgede de açıkça ifade edildiği üzere ‘değerlendirme, ayıklama ve önceliklendirme’ yer almaktadır.”
Dünya Basını2 hafta önceŞam’da bir okul: Modern Suriye tarihi silinirken
Görüş2 hafta önceEl koy, sil, inkâr et: İsrail’in kendi kayıtlarıyla savaşı, Mavi Marmara’dan Gazze’ye – 2
Asya2 hafta önceBangladeş’te işçi temsilcileri asgari ücret teklifini sundu
Görüş5 gün önceAPEC Zirvesi: Çin, Trump’la ilişkilerinde “duygusal değer” sanatını nasıl kullanıyor?
Avrupa2 hafta önceBerlin Sol Parti, Vanessa Emde’nin istifasını istedi
Dünya Basını2 hafta önceProf. Lukyanov: Avrupa ile Rusya arasındaki diplomatik güven sıfıra indi
Görüş1 hafta önceDoğu Akdeniz’de kablo krizi aşıldı mı?
Ortadoğu2 hafta önceTom Barrack, KYB temsilcileriyle görüştü










