Trump, Suudilerle nükleer anlaşmada İsrail şartını kaldırmıyor

ABD Başkanı Donald Trump, Suudi Arabistan ile sivil nükleer enerji konusunda hazırlanan bir anlaşma taslağını Kongre’ye gönderdi.

Öte yandan Reuters’a açıklama yapan bir Beyaz Saray yetkilisi, bu anlaşmanın ancak krallığın İsrail ile ilişkilerini normalleştirmesi halinde yürürlüğe gireceğini vurguladı.

Temmuz ayında varılan ve ABD şirketlerinin Suudi Arabistan’a sivil nükleer teknoloji ihraç etmesine olanak tanıyacak olan anlaşma, kimliğinin açıklanmasını istemeyen ABD’li yetkiliye göre pazartesi günü Kongre’ye gönderildi.

Trump’ın, nükleer anlaşmayı Kongre’ye sunmanın hedeflerine nasıl katkı sağlayacağını beklediği net değil.

Kongre’nin anlaşmayı değerlendirmek için 90 oturum günü süresi var.

ABD’li yetkili, e-posta ile yaptığı açıklamada, “Anlaşmanın ancak Suudi Arabistan’ın İbrahim Anlaşmaları’na katılması halinde ilerleyeceği yönündeki başkanın tutumu değişmedi,” dedi.

2020 ve 2021 yıllarında imzalanan bu anlaşmalar, İsrail ile BAE, Bahreyn, Fas ve Sudan arasında yapılmıştı.

Temmuz ayında Suudi nükleer anlaşmasını kabul ettikten birkaç gün sonra, ilk dönem başkanlığı sırasında benzer bir anlaşma üzerinde çalışmış olan Trump, anlaşmanın yürürlüğe girmesi için ilişkilerin normalleşmesini koşul olarak belirlemişti.

Eski Başkan Joe Biden de bir nükleer anlaşma için baskı yapmıştı ve bunu söz konusu anlaşmalarla ilişkilendirmek istemişti.

Diplomatlar, Riyad’ın 2023’te İsrail ile ilişkilerini normalleştirmeye yakın olduğunu düşünüyordu fakat Ekim 2023’te İsrail’in Gazze’ye karşı başlattığı savaş, durumu değiştirdi.

Suudi Arabistan, İsrail’i tanımadan önce Filistin devletine giden “geri dönüşü olmayan bir yol” talep ediyor.

30 yıllık nükleer anlaşma, AP1000 reaktörlerinin inşasını öngörüyor. Bu, Kanada merkezli Cameco ve Brookfield Asset Management’ın ortak sahibi olduğu Westinghouse’a fayda sağlayacak, on milyarlarca dolar değerinde bir proje.

İki Kongre kaynağının verdiği bilgiye göre, anlaşma Kongre liderlerine gönderildi ve çarşamba günü komitelere sunulması bekleniyor.

Kongre, 90 oturum günü içinde anlaşmaya itiraz etmediği takdirde, anlaşma yürürlüğe girecek.

Kongre anlaşmayı reddederse, Trump bu kararı veto edebilir; bu durumda, vetonun geçersiz kılınması için Kongre’de üçte iki çoğunluk gerekir.

Bazı Demokrat Kongre üyeleri ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi savunucuları, Suudi Arabistan’ın uranyum zenginleştirmesini veya nükleer atıkların yeniden işlenmesini engellememesi nedeniyle nükleer anlaşmayı eleştirdiler.

Bu iki faaliyet, nükleer silah üretmenin iki potansiyel yolu. BAE ise Washington ile 2009 yılında imzaladığı sivil nükleer anlaşmada, “altın standart” olarak bilinen bu tür önlemleri kabul etmişti.

Trump yönetimi, anlaşmanın yasaların gerektirdiği nükleer silahların yayılmasının önlenmesine yönelik tedbirleri içerdiğini belirtiyor.

Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Politika Eğitim Merkezi Başkanı Henry Sokolski, Trump’ın süreci başlatmasıyla Kongre’nin anlaşmanın normalleşme ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesine ilişkin şartlar olmadan ilerlemesine izin verme olasılığını ortaya çıkardığını söyledi.

Sokolski, “Zenginleştirmenin yasaklanması ve İsrail’in tanınması konusunda ciddiyseniz, bu durum pek de ideal sayılmaz,” dedi.