Trump’ın Alaska planı: Peltola kazanırsa Senato’da yemin krizi çıkabilir

Demokrat Mary Peltola’nın Alaska senatörlük yarışını kazanması halinde, Donald Trump’ın itiraz çağrısıyla ABD Senatosu’nda yemin krizi patlak verebilir. Cumhuriyetçiler, oy pusulasındaki isim benzerliğinin seçmeni yanılttığını öne sürerek tescil sürecini bloke etmeye hazırlanırken, nihai kararın Genel Kurul’daki çetin pazarlıklara kalması bekleniyor.

ABD Senatosu, Alaska’daki kritik senatörlük yarışının ardından Genel Kurul’da patlak verebilecek çetin bir usul krizine hazırlanıyor.

Cumhuriyetçi Senatör Dan Sullivan ile Demokrat eski Temsilciler Meclisi üyesi Mary Peltola arasındaki yarışta ibrenin Demokrat adaya dönmesi, Başkan Donald Trump’ın olası bir mağlubiyeti hileli ilan ederek Senato’daki müttefiklerini sonuçlara itiraz etmeye çağırması ihtimalini kuvvetlendiriyor.

Senatörler, benzer bir itiraz dalgasının diğer çekişmeli eyaletlere de sıçrayabileceğini hesaba katıyor.

Demokrat senatörler, Senato Çoğunluk Lideri Cumhuriyetçi John Thune’u genel olarak kurallara bağlı bir isim olarak değerlendiriyor ve Alaska Valisi ile Vali Yardımcısı tarafından tescillenen resmi bir seçim sonucunu keyfi biçimde çöpe atmaya yanaşmayacağını düşünüyor.

Ancak Trump’ın, yarışın kıl payı kaybedilmesi halinde Senato’daki MAGA çizgisine yakın müttefiklerini harekete geçirme ihtimali masada duruyor.

Bu senaryoda Cumhuriyetçi Sullivan’ın olası yenilgisini, oy pusulasında yer alan ve ismi kendisiyle neredeyse aynı olan bağımsız aday Daniel J. Sullivan Jr.’ın seçmen nezdinde kafa karışıklığı yarattığı iddiasına bağlaması bekleniyor.

Alaska eyalet yönetiminin Peltola’nın zaferini tescil etmesi ve ardından Trump’ın Senato’daki Cumhuriyetçilere bu sonucu tanımama çağrısı yapması, Çoğunluk Lideri Thune’u iki ateş arasında bırakacak.

Senato Demokrat grubundan bir danışman, The Hill gazetesine yaptığı açıklamada, hazırlıkların boyutunu “Herkes her ihtimali inceden inceye hesaplıyor ve herkes her senaryoya karşı tedbir alıyor” sözleriyle özetliyor.

George Washington Üniversitesi Siyaset Bilimi Profesörü ve Senato içtüzüğü uzmanı Sarah Binder, Trump’ın Alaska’daki Demokrat zaferine meydan okuma tehdidinin Genel Kurul’da sert bir hesaplaşmaya yol açabileceğini belirtiyor.

Trump’ın Demokratların seçimlerde hile yaptığına dönük sabit ısrarı karşısında hiçbir ihtimalin göz ardı edilemeyeceğini kaydeden Binder, sürecin bilinmezliğini şöyle açıyor:

“Alaska yönetimi Peltola’nın seçildiğini tescil ederse, Trump Cumhuriyetçileri onun yemin etmesini engellemeye zorlar mı? İkinci mesele, böyle bir çağrı gelirse Cumhuriyetçiler gerçekten bu talimatın peşinden gider mi? İşte bu noktada, Senato’nun resmi bir yemin törenini engellemek için ne yapabileceği gibi tam bir arı kovanına giriyoruz. Önümüzde haritası çıkarılmış tek bir yol yok.”

Binder, geçmiş örneklere bakıldığında, Alaska resmi olarak Peltola’yı kazanan ilan etse bile Cumhuriyetçilerin yemin oturumunda doğrudan itiraz kaydı düşebileceğini vurguluyor.

Senato işleyişine yakın kaynaklar, Trump müttefiki tek bir senatörün ya da bir grup Cumhuriyetçinin, Peltola’nın veya sonuçlarına itiraz edilen bir başka yakın yarışın galibi Demokrat adayın 2027 başında göreve başlama yemini etmesine karşı itiraz beyanında bulunabileceğini aktarıyor.

Böyle bir tıkanıklık, krizi çözmek adına Thune ile Senato Demokrat Lideri Chuck Schumer arasında doğrudan pazarlık masası kurulmasını zorunlu kılacak.

Senato’daki Cumhuriyetçi kaynaklar ise görevdeki Dan Sullivan’ın Peltola’yı mağlup edeceğine kesin gözüyle baktıklarını dile getiriyor.

Son kamuoyu yoklamaları Peltola’yı rakibinin 2 yüzde puanı önünde gösterse de yarış halen hata payı sınırları içinde seyrediyor.

Data for Progress, InsiderAdvantage ve Alaska Survey Research tarafından yapılan araştırmalar Demokrat adayın 2 puan önde olduğunu ortaya koyarken, New York Times ve Siena ortaklığında 24 Eylül ile 1 Ekim tarihleri arasında gerçekleştirilen anket Peltola’nın farkı 7 puana kadar çıkardığını gösterdi.

Alaska’da tercihli oylama sisteminin uygulanması da oy sayım dinamiklerini değiştirebilecek unsurlar arasında yer alıyor.

Senato tarihinde buna benzer bir kriz en son Ocak 1997’de kayıtlara geçmişti.

Louisiana’daki 1996 senatörlük seçiminde Demokrat Mary Landrieu yarışı 5 bini aşkın oy farkıyla kazanmış, ancak Cumhuriyetçi rakip Woody Jenkins geniş çaplı usulsüzlük iddialarıyla Senato’ya resmi itiraz dilekçesi vermişti.

Dönemin Senato yönetimi, Landrieu’nun yemin ederek göreve başlamasına itiraz hakkı saklı kalmak kaydıyla izin vermiş, hile iddialarını ise incelenmek üzere Senato Kurallar Komisyonu’na havale etmişti.

Bu formül, yolsuzluk iddialarının somutlaşması halinde Senato’nun salt çoğunluk oyuyla Landrieu’yu görevden alma kapısını aralık bırakıyordu.

Neticede Kurallar Komisyonu, bazı usulsüzlüklerin yaşandığını kabul etse de Ekim 1997’de oybirliğiyle soruşturmayı sonlandırarak Landrieu’yu aklamıştı.

Trump yönetimi, Peltola’nın ipi göğüslemesi halinde Senato’da Cumhuriyetçi eğilimli bir eyaleti kaybetmemek için benzer bir kavganın hukuki zeminini şimdiden kuruyor.

Trump’ın kontrolündeki Adalet Bakanlığı geçen hafta federal mahkemeye başvurarak, Senatör Dan Sullivan’ın seçimi az bir farkla kaybetmesi durumunda sonucun tescil edilmesinin durdurulmasını talep etti.

Bakanlık, Sullivan’ın pusulada neredeyse adaşı olan Daniel J. Sullivan Jr. yer almasaydı seçimi kazanacağını öne sürebileceği bir hukuki kurgu geliştirdi.

Hukuk uzmanları Adalet Bakanlığı’nın bu davasını dayanaktan yoksun bularak geçersiz sayıyor. Bu da Trump’ın yargıdan sonuç alamayınca doğrudan Senato’daki Cumhuriyetçilere döneceği ve Peltola’nın koltuğa oturtulmaması talimatı vereceği beklentisini güçlendiriyor.

Senato siyasetini izleyen Arizona Eyalet Üniversitesi Siyaset Bilimi Profesörü Steven S. Smith, tarafların taktiğini şu sözlerle açıklıyor:

“Diğer Dan Sullivan’ın seçmende kasıtlı bir yanılsama yarattığı tezini şimdiden işlediler. Bu mesele Alaska mahkemelerince karara bağlanmış olsa bile, seçim adaletinin zedelendiği iddiasını gündemde tutacaklar.”

Alaska Seçim İdaresi, Cumhuriyetçi Vali Yardımcısı’nın talimatıyla başlangıçta bağımsız aday Dan J. Sullivan’ın adını pusuladan çıkarmıştı.

Fakat bir eyalet yargıcı adayın yeniden pusulaya eklenmesine hükmetti ve bu karar Alaska Yüksek Mahkemesi tarafından da onaylandı.

Oy pusulasında seçmenin kafasını karıştırmamak için görevdeki Cumhuriyetçi senatör “Dan S. Sullivan”, partisiz aday ise “Daniel J. Sullivan Jr.” olarak yazıldı.

Hukuk uzmanları, eyalet yüksek mahkemesinin tescil ettiği bir adaylık sürecinin ardından yerel yetkililerin Peltola’nın olası galibiyet belgesini onaylamayı reddetmesinin mahkemelerden döneceğine dikkat çekiyor.

Dolayısıyla düğüm doğrudan federal Senato’ya kalıyor. Ulusal çapta görünürlük kazanmak isteyen hırslı Cumhuriyetçi senatörler veya doğrudan Trump’a sadık isimler, Peltola’nın yeminini durdurmak için Genel Kurul zeminini kullanabilir.

Profesör Smith, Trump destekçisi Cumhuriyetçilerin eldeki her çatlağı zorlayacağını belirterek, Demokrat adayın tescil alması halinde Senato dengeleri elveriyorsa Cumhuriyetçilerin kesinlikle itiraz bayrağını çekeceğini dile getiriyor.

Öte yandan Peltola seçimi kazansa bile, mazbatasını alabilmesi için Cumhuriyetçi Vali Mike Dunleavy ile eyaletin içişleri yetkilerini yürüten Vali Yardımcısı Nancy Dahlstrom’un imzasına ihtiyaç duyacak.

Eğer eyaletin Cumhuriyetçi idarecileri Demokrat adayın zaferini tescillemeyi reddederse, Senato kuralları gereği 3 Ocak’ta yeni yasama dönemi başladığında Genel Kurul’un Peltola’yı doğrudan göreve başlatması hukuken mümkün olmayacak. Böyle bir senaryoda kördüğüm yeniden Alaska mahkemelerine taşınacak.

Benzer bir kriz 2009 yılında Minnesota’da yaşanmıştı.

Demokrat Al Franken ile Cumhuriyetçi Senatör Norm Coleman arasındaki kıyasıya yarışta, Minnesota Yüksek Mahkemesi Franken’ın yaklaşık 200 oy farkla kazandığını oybirliğiyle teyit edene kadar eyaletin Cumhuriyetçi Valisi Tim Pawlenty mazbatayı imzalamamıştı.

O tarihte Senato’da 59 sandalyeye sahip olan Demokrat çoğunluk dahi hukuki süreç tamamen sonuçlanana kadar Franken’ın yemin ederek göreve başlamasını bekletmişti.