Ukrayna, sokaktan asker toplamayı sonlandıracak plan geliştirdi

Ukrayna Başbakanı Serhiy Koretskiy, işletmelerin çalışanlarını seferberlikten muaf tutabilmesi için orduya düzenli asker göndermesini öngören yeni bir model hazırlandığını açıkladı. Enerji ve savunma sanayisinde muafiyet oranı en fazla yüzde 95 ile sınırlandırılırken, mevcut işletmelerin tamamı 10 gün içinde yeniden sıkı bir denetimden geçirilecek.

Ukrayna hükümeti, askerlik muafiyetlerinde köklü bir değişime giderek şirketlerin çalışanlarını seferberlikten koruması karşılığında ordunun insan gücü ihtiyacını planlı biçimde karşılamasını öngören yeni bir model hazırlıyor.

Başbakan Serhiy Koretskiy, 1 Aralık tarihine kadar taslağı tamamlanacak bu sistemle işletmelerin çalışanlarını muaf tutabilmesi için belirli sayıda personeli Ukrayna Silahlı Kuvvetleri saflarına göndermeyi taahhüt edeceğini duyurdu.

İnterfaks-Ukrayna ajansının aktardığına göre, Kiev Uluslararası Ekonomi Forumu’nda konuşan Başbakan Koretskiy, sokaklarda asker toplama görüntülerine son vermeyi hedeflediklerini belirtti.

Tasarlanan yapıyı idealist bir toplumsal sözleşme olarak niteleyen Koretskiy, “Öyle bir sosyal model kuralım ki çalışanlar güvenceye alınsın ama işletmeler de orduya öngörülebilir bir seferberlik akışı sağlamayı taahhüt etsin. Böyle bir formül üretebilirsek insanları sokakta arama zorunluluğu da ortadan kalkar” değerlendirmesini yaptı.

Yakıt, enerji ve savunma sanayisi gibi kritik sektörlerde çalışanların yüzde 90 ila 95’inden fazlasının muafiyetlerinin yenileneceğini ifade eden Koretskiy, bir işletmenin kritik önemde sayılması ile ekonomik muafiyet kriterlerinin birbirinden ayrılacağını vurguladı.

Başbakan, bu kural değişikliğinin haksız muafiyetleri tırpanlarken ekonominin çökmesini engelleyeceğini ve cephedeki askerlerin rotasyon beklentilerine netlik kazandıracağını dile getirdi.

Koretskiy, önceki hafta yaptığı bir başka değerlendirmede de ülkenin savunma kapasitesini ve temel yaşamsal döngüsünü ayakta tutan işletmelerin muafiyet haklarını korumak istediklerini, aynı zamanda birlikten izinsiz ayrılma ve askerden kaçma suçlarına yönelik cezai yaptırımları artırmayı hedeflediklerini kaydetmişti.

Bu açıklamaların hemen ardından Ukrayna hükümetinin resmi internet sitesinde seferberlik muafiyeti sistemini yeniden düzenleyen resmi karar yayımlandı.

UNIAN ajansının ayrıntılarını paylaştığı karara göre, devlet kurumları ve bölge idareleri düzenlemenin yürürlüğe girmesinden sonraki 10 gün içinde mevcut kriterleri gözden geçirecek ve daha önce “kritik önemde” statüsü verilen işletmeleri tek tek denetleyecek.

Muafiyet şartını kaybeden veya gerekçesi ortadan kalkan kurumların bu unvanı erkenden iptal edilebilecek.

Sürecin işletilmesi amacıyla yeni bir koordinasyon merkezi kuruluyor. Bu yapı, hem kritik işletme statüsünün verilmesi ve kaldırılmasına hem de muafiyet kotalarının yükseltilmesine dair tavsiye kararları alacak.

Bürokratik işleyişte ilk inceleme en fazla 7 iş günü sürecek; koordinasyon merkezi dosyayı bir aya kadar değerlendirebilecek. Nihai karar ise tavsiyenin kurula ulaşmasını izleyen 3 iş günü içinde verilecek.

Enerji ve savunma sanayisindeki kimi işletmeler için çalışanları muaf tutma tavanı yüzde 95 olarak belirlendi. Ancak bu hak yalnız üretim süreçlerinde bizzat çalışan personeli kapsayacak.

Kotayı yüzde 95 sınırının üzerine çıkarma yetkisi ise yalnızca Ukrayna Savunma Bakanlığı veya Enerji Bakanlığının vereceği özel onaya bağlı olacak.

Şirket yönetimlerinin geçmiş sicili de süreci doğrudan etkileyecek; son 12 ay içinde askerlik kaydı yükümlülüklerini iki ya da daha fazla kez ihlal eden ya da bu gerekçeyle idari para cezası alan yöneticilerin kota artırma talepleri doğrudan reddedilebilecek.

Kota artışı onaylanan şirketlerin işlemleri tamamlaması için 10 iş günü süresi olacak.

İşletme, çalışanlarının muafiyetini Ukrayna’nın elektronik kamu hizmetleri portalı Diia üzerinden bu süre zarfında resmileştirmezse verilen ek kota hakkı tamamen düşecek. Tanınan bütün muafiyet kotaları ise en fazla bir yıllık süre için geçerli kalacak.

Ukrayna’da 24 Şubat 2022 tarihinde ilan edilen sıkıyönetim ve genel seferberlik uygulaması o tarihten bu yana düzenli aralıklarla uzatılıyor.

Ukrayna Parlamentosu, 26 Ekim’de aldığı kararla bu uygulamaları 21’inci kez ve 90 günlüğüne yenileyerek süreyi 29 Ocak 2027 tarihine kadar uzattı.

Yürürlükteki yasalara göre, askerliğe elverişli görülen 25 ila 60 yaş arasındaki erkekler doğrudan seferberlik kapsamına giriyor.

Yaşı 25’in altındaki erkekler ise celp çağrısı statüsünde kabul ediliyor ve genel seferberlikle cepheye gönderilmiyor.

Bu yaş grubundakiler 18 ile 22 yaşları arasında yaş istisnası sayesinde yurt dışına çıkış hakkını korurken, 23 yaşına bastıklarında bu serbestiyi kaybediyor.

Saha unsurlarındaki insan gücü açığı, Kiev yönetimini uzun süredir askerlik sisteminde reforma ve muafiyet şartlarını sıkılaştırmaya yöneltiyor.

Savunma Bakanlığı şubat ayında erteleme süreçlerinin otomatik hale getirilmesi ve askerlik şubesi olarak görev yapan Bölgesel Sevk ve İdare Merkezlerinin (TZK) çalışma biçiminin değiştirilmesi dahil kapsamlı adımlar planlandığını duyurmuştu.

Parlamento Üyesi Roman Kostenko, nisan ayında bakanlığın askerlik merkezlerinin sosyal yardım fonksiyonları ile askere alma görevlerini birbirinden ayıracağını açıklamış, seferberlik denetimlerinin bir kısmının polise devredilmesi ihtimali de gündeme gelmişti.

Kostenko, ağustos ayına gelindiğinde ise Savunma Bakanlığının askere alma yaşının değiştirilmesini de içeren radikal tedbirleri değerlendirdiğini aktardı.

Hemen öncesinde Dijital Dönüşüm Bakanı Oksana Ferçuk, özellikle bilgi teknolojileri sektöründeki muafiyetler üzerindeki denetim çemberinin daraltılacağını kamuoyuna duyurmuştu.

Ukrayna ordusunun cephe hattını takviye ihtiyacı ise her geçen gün artıyor.

Ukrayna Devlet Başkanlığı Ofisi Başkanı Kirilo Budanov, 31 Ağustos’ta yaptığı değerlendirmede ordunun muharebe gücünü koruyabilmesi için her ay en az 30 bin kişinin silah altına alınması gerektiğini vurguladı.

Cepheye zorunlu asker toplama süreci hızlanırken sevk merkezlerindeki görevlilerin sert uygulamalarına yönelik itirazlar da katlanarak çoğalıyor.

Askerlik şubesi personeline ilişkin resmi şikayet sayısı 2022 yılında yalnızca 18 düzeyindeyken, bu rakam 2023’te 514’e, 2024’te 3 bin 312’ye fırladı. Şikayet dalgası durulmadı ve 2025 yılı verilerinde 6 bin 127 resmi başvuruyla zirveye ulaştı.