Görüş
Yakut Türkleri Lenin’i tartışıyor
Rusya Federasyonu’nun bütün bölgeleri ve eski Sovyet ülkelerinin neredeyse hepsinde, Sovyet mirasını ismen de olsa yaşatan çok sayıda meydan, sokak, bulvar, heykel bulunuyor.
Kimi zaman alınan değişiklik kararlarıyla gündeme gelen bu hatıralar, yarattıkları tartışma bakımından birer hatıra olmaktan çıkıp, mevcut siyasi rekabetin de önemli tartışma başlıklarından biri haline gelir.
Benzer bir tartışmayı, iki yıldır Sibirya’daki uzak akrabalarımız Yakut Türkleri de sürdürüyor.
Rusya Federasyonu’na bağlı, resmi adıyla Saha Cumhuriyeti’nin başkenti Yakutsk’ta, yerel siyasetin gündemini bir süredir Sovyet devriminin öncüsü Vladimir İlyiç Lenin belirliyor.
Tartışma nasıl başladı?
Yakutsk’taki Lenin Meydanı, şehrin kalbi sayılabilecek ana bulvarı üzerinde yer alıyor. Burası aynı zamanda merkezi ve tarihi bir toplanma alanı. Önemli etkinlikler ve festivaller bu meydanda kutlanıyor.
Aslında Yakutya komünistleri Lenin Meydanı için mücadeleye 2018 yılında başlamıştı.
O dönemde mimarlar, iktidarın yönlendirmesiyle olduğu iddiasıyla bölgedeki Lenin Meydanı’nın yeniden düzenlenmesine ilişkin çeşitli projeler sunmuş, fakat projelerin hiçbirinde Lenin anıtına yer verilmemişti. Ayrıca ana meydanın adının ‘Cumhuriyet Meydanı’ olarak değiştirilmesi planlanmıştı.
O dönemde yerel ‘demokratlar’ bu haberi büyük sevinçle karşılarken, komünistler yine sert bir tepki göstermişti.
Son dönemin tartışması ise, beklenen yenilemenin Ekim 2024’te sona ermesiyle patlak verdi. Bölge lideri, iktidardaki Birleşik Rusya Partisi’nden Aysen Nikolayev, Lenin heykelinin bulunduğu kısmın ‘Lenin Meydanı’ olarak kalacağını, yenilenen doğu bölümün ise ‘Cumhuriyet Meydanı’ adını alabileceğini söyleyince, destek ve itiraz sesleri aynı anda yükselmişti.
Nikolayev, “Şehir yönetimine Lenin Meydanı’nın adının Cumhuriyet Meydanı olarak değiştirilmesi önerisini sunacağım. Eski isim ise Lenin anıtının bulunduğu meydan bölümünde korunacak” ifadelerini kullanmıştı.
Öneri kısa sürede siyasi polemiğe dönüştü. İlk itiraz ise komünistlerden geldi. Rusya Federasyonu Komünist Partisi (KPRF) Yakutya kanadından Viktor Gubarev, isim değişikliğine karşı çıkarak referandum çağrısı yaptı ve bu adımın ‘tarihi yeniden yazma’ anlamına geldiğini söyledi.
KPRF’nin “Lenin yaşadı, Lenin yaşıyor, Lenin yaşayacak” ifadeleriyle yüksek bir ideolojik tondan başlattığı itirazında Gubarev’in basına yaptığı sert açıklamaya da yer verilmişti:
“Meydanların ve caddelerin isimleri Ukrayna’da değiştiriliyor. Şu anda ülkemiz Bandera yanlılarına karşı mücadele ederken böyle bir şey nasıl yapılabilir? Eğer birileri Lenin’in ülkemiz ve Yakutya tarihindeki rolünü unuttuysa, biz onlara bunu hatırlatacağız. Bu yalnızca bir tartışma olmayacak; bir mücadele olacak.”
KPRF lideri Gennadi Züganov da, Yakutya yönetiminin ‘Nazilerin, Polonyalı işbirlikçilerin ve Bandera yanlılarının yolundan gittiğini’ söylemiş, partisinin Yakutya liderinin görevden alınması için çalışacağını açıklamıştı.
Züganov’un “Cumhuriyetiniz, Lenin-Stalin modernleşmesinin Rus devletini kurtarması ve onu Sovyetler Birliği biçiminde barışçıl şekilde yeniden kurması sayesinde ortaya çıktı” sözleri de, Birleşik Rusya yanlıları başta olmak üzere, çeşitli ‘cumhuriyetçi’ kesimlerce tepkiyle karşılanmıştı.
Züganov’u yanıtlayan Nikolayev de, “Ben de birçok Yakutyalı gibi, Komünist Parti liderinin Yakutya’ya ve onun yönetimine yönelik bu açıklamalarına öfkeliyim. Başka türlü söyleyemem; bunlar kaba sözlerdi. Görünen o ki ya burada hangi kararların alınacağını anlamıyor ya da kendisine yanlış bilgi iletilmiş” ifadelerini kullanmıştı.
Şehir Duması’ndan ‘Cumhuriyet’ kararı
Meydana ilişkin tartışmalar devam ederken, Yakutsk Şehir Duması, 29 üyeden 25’inin katıldığı oturumda, 19 oyla meydanın doğusunu ‘Cumhuriyet Meydanı’ olarak adlandırdı. Lenin’in adı, yalnızca meydanın Batı kısmında, Lenin heykelinin bulunduğu alanda kaldı.
Duma Başkanı Albert Semenov ise, kararı ‘Yakutya’nın devletleşme tarihine ve bölgesel kimliğe atıf yaparak’ savundu:
“Yakutya, idari merkezinde bir Cumhuriyet Meydanı bulunmasını hak ediyor. Bu, cumhuriyetin başarılarının, Rusya’nın sosyo-ekonomik gelişimine katkısının ve kısa süre önce nüfusu bir milyonu aşan halkına duyulan saygının bir göstergesidir.”
Şehir yetkilileri ayrıca, Lenin’in adının da korunduğunu savunsa da, 4 binden fazla Yakutsk sakininin isim değişikliği önerisine yazılı destek sunduğunu açıklamıştı.
Değiştirilen ve yeniden düzenlenen bölgelerde ‘Yakut’ kimliğinin öne çıkarılması da, konunun politik mahiyetini gözler önüne seren bir niteliğe sahip. Resmi açıklamaya göre meydandaki sütunlar, Yakut kültüründeki geleneksel at bağlama direklerine benzer direklerle, kaldırım taşları koruyucu Yakut desenleriyle, amfitiyatro alanı klasik Yakut yerleşim biçimi sistemiyle donatıldı.
Yasal süreç
Komünistlerin söz konusu değişikliğe karşı başlattığı yasal süreçte, Yakutsk Şehir Mahkemesi 13 Şubat 2026’da komünistlerin lehine bir karar aldı.
Davacı tarafı, Yakutya Komünist Partisi Bölge Komitesi Birinci Sekreteri Vyaçeslav Kuliçkin temsil etti.
Davacının avukatı Mihail Lukin’in açıklamasına göre mahkeme, Şehir Duması kararındaki ilgili hükmü geçersiz saydı ve davacı tarafın taleplerini tamamıyla kabul etti.
Ancak yasal süreç, kısa süre önce yeniden ‘Cumhuriyetçilerin’ lehine döndü ve karar daha sonra Yakutsk Şehir Duması tarafından Yakutya Cumhuriyeti Yüksek Mahkemesi’ne taşındı.
Yakutya Yüksek Mahkemesi, belediye meclisinin itirazını kabul ederek Şehir Mahkemesi kararını bozdu ve ‘Cumhuriyet Meydanı’ adının geçerliliğini korudu. Yakutsk Şehir Duması bu sonucu resmi sitesinde duyururken, KPRF karara rağmen mücadeleyi sürdüreceğini açıkladı.
Bu kararla birlikte Yakutsk’taki uzun süredir devam eden isim tartışmasında hukuki süreç yerel yönetim lehine sonuçlanmış oldu.
Komünistlere yasaklar
Bu esnada, yerel yönetim komünistlerin çeşitli faaliyetlerine de yasak getirmeye başladı.
Yerel yönetim, Komünist Parti’nin 19 Mayıs 1922’de kurulan Vladimir Lenin Öncü Örgütü’nün (diğer adıyla Piyonerler Birliği) kuruluş yıl dönümü etkinliklerini Lenin Meydanı’nda kutlamasını yasakladı. Komünistler, anma toplantısını bir ortaokulun bahçesinde düzenlemek zorunda kaldı.
Yakutya komünistlerinin lideri Vyaçeslav Kuliçkin, törende yaptığı konuşmada çocukların çok istemesine rağmen birçok okul müdürünün, işlerini kaybetme korkusuyla öncü birliklerinin kurulmasından kaçındığını iddia etti.
Tartışma ne anlama geliyor?
Yakut Türklerinin Lenin Meydanı tartışması, ilk bakışta bir isimlendirme meselesi gibi görünse de, aslında Rusya siyasetinin daha derin bir çelişkisine işaret ediyor.
Bir yandan devlet, Birleşik Rusya öncülüğünde Sovyet geçmişinin simgelerini ve mirasını tamamen dışlamayan, hatta gerektiğinde bunlardan yararlanan bir çizgi izlerken; öte yandan örgütlenme ve muhalefet söz konusu olduğunda komünist alanı kararlı bir şekilde daraltmaya çalışıyor.
Komünist Parti ise, genel siyasal hatta çoğu zaman iktidardaki Birleşik Rusya ile çatışmaktan kaçınsa da, (kimilerine göre bu politika ‘majestelerinin muhalefeti’ olarak adlandırılıyor) yerel düzeyde özellikle semboller, hatıralar ve Sovyet mirası üzerinden sert gerilimler üretebiliyor. Bu durum, Rusya siyasetinde uzlaşma ile çatışma arasındaki ince hattın hala canlı olduğunun -simgeler düzeyinde olsa da- açık bir göstergesi.
Bu nedenle Yakutsk’ta yaşananların, yalnızca bir meydanın adı etrafında dönen teknik bir belediye tartışması değil; Lenin’in sembolik mirası ile yerel kimlik vurgusu arasında şekillenen daha geniş bir güç mücadelesinin parçası olduğunu söylemek mümkün. Tartışma, Sovyet döneminden kalan adlar ve anıtlar üzerinden yürütülse de, özünde Rusya’da tarih anlatısının, kimlik siyasetinin ve yerel meşruiyet arayışının iç içe geçtiğini gösteriyor.
Ancak KPRF’nin mevcut gücü, sistem içindeki konumu ve iktidarla kurduğu kontrollü gerilim düşünüldüğünde, bu hattın kısa vadede gerçek bir siyasal ayrışmaya dönüşmesi pek mümkün görünmüyor.
Yine de bu tür tartışmalar, Rusya’da Sovyet mirasının yalnızca geçmişe ait olmadığını; bugünün siyasal rekabetinde de etkili bir araç olarak kullanıldığını açık biçimde ortaya koyuyor.
https://yakutia.info/article/215131
https://sakhaday.ru/news/yakutskie-kommunisty-budut-dalshe-suditsya-za-ploshchad-lenina
https://sakhalife.ru/news/politics/v-yakutske-zapretili-pionerskij-sbor-na-ploshhadi-lenina/