AB genişleme sürecinde köklü reform planı

Avrupa Komisyonu, AB genişleme sürecinde ulusal veto haklarını aşmak amacıyla karar alma sürecinde köklü bir reform peşinde.

Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, önümüzdeki hafta 30’dan fazla üyeden oluşan daha büyük bir Birliğe nasıl hazırlanılacağına dair önemli bir duyuru yaparken AB’nin iç işleyişinde son on yılların en büyük değişikliğine yönelik bir plan sunacak.

Von der Leyen, bunu yaparken Lizbon AB Antlaşması’nda herhangi bir değişiklik yapmayacak.

Rapporteur tarafından incelenen, uzun süredir ertelenen genişleme stratejisine ait iki iç taslak belge, aday ülkelerin AB üyelik sürecinin birçok ara aşamasında 27 ülke arasında oybirliği şartını ortadan kaldırmak için yasal köprü hükümlerinin kullanılmasını öneriyor.

Komisyon başkanının gelecek haftaki planının temelini oluşturacak olan belgelerden birinde, AB’nin daha az uzlaşma ile hareket eder hale gelmesi gerektiği belirtiliyor:

“Uzlaşma, siyasi sahiplenmeyi ve demokratik meşruiyeti güçlendirir. Fakat Birliğin en çok harekete geçmesi gereken alanlarda zamanında alınacak kararları geciktirebilir veya engelleyebilir.”

Bu önlem –ki kendisi de oybirliği gerektiriyor– az sayıda AB üyesinin engellemeleriyle boğuşan Ukrayna, Karadağ ve Kuzey Makedonya gibi ülkelerin üyelik süreçlerini önemli ölçüde hızlandırabilir.

Ayrıca, veto hakkını kaybetmekten çekinen mevcut üyelerden de muhtemelen dirençle karşılaşacak.

Ne var ki taslak, bir hükümetin “hayati ulusal çıkarların” tehdit altında olduğunu düşünmesi halinde devreye sokabileceği bir “acil durum freni” öngörüyor.

Komisyon, yaptırımlar, insan hakları, savunma ve güvenlik ile vergi kaçakçılığı dahil olmak üzere daha geniş bir politika yelpazesinde, nitelikli çoğunluk oylamasının daha düşük eşiğinin –bloğun nüfusunun üçte ikisini temsil eden 15 ülke– uygulanmasını öneriyor.

İç belgede, “Birlik genişledikçe, kararların ertelenmesi veya engellenmesi riski kaçınılmaz olarak artacak,” deniliyor.

Bu amaçla Komisyon, “köprü hükümlerinin kullanılması için bir çalışma programı hazırlayacak.”

“Köprü hükümleri”, AB antlaşmalarında yer alan ve belirli politika alanlarındaki oylama kurallarının, tüm ülkelerin ulusal veto hakkını kullanabildiği oybirliği kuralından nitelikli çoğunluk oylamasına kalıcı olarak değiştirilmesine izin veren geçiş hükümleri.

Bununla birlikte, AB’nin aday bir ülkenin üyelik sürecinin en başında ve sonunda oybirliği şartından vazgeçeceğine dair herhangi bir işaret bulunmamakla birlikte, AB karar alma sürecindeki radikal değişiklik engellerle karşılaşacak.

Bir başka tartışmalı öneri ise, Birlik genişlediğinde AB ülkelerinin yalnızca üçte ikisinin bir Avrupa Komisyon Üyesi atayabilmesi anlamına geliyor.

Mevcut 27 üyeli Birlik kapsamında, dokuz ülke Brüksel’e temsilci gönderme hakkından vazgeçmek zorunda kalacaktır.

Bu durumun, Birliğin genişlemesiyle Brüksel’deki etkilerinin azaldığını tarihsel olarak savunan küçük üye devletleri rahatsız etmesi bekleniyor.

2008’de bir referandumu kaybeden İrlanda, “Komisyon’da her üye devletten bir vatandaşın yer almaya devam edeceği” yönünde bir yasal güvence sahibi ama Dublin bu güvenceyi feda etmek zorunda kalacaktır.

Taslak belgelere göre, yeni üyeler on yıl veya daha uzun bir süre boyunca deneme sürecinde tutulabilir. Bu süre zarfında Brüksel’den daha sıkı bir denetime tabi tutulacaklar.

Bu deneme süresi boyunca uygulanabilecek cezalar arasında, yeni oluşturulan “mali” ve “kurumsal koruma” hükümleri kapsamında, Konsey’deki oy haklarının askıya alınması ve mali cezalar yer alabilir.

Yeni üye ülkelerin, AB’nin geri kalanı tarafından kararlaştırılan kararları engellememek üzere yasal olarak bağlayıcı bir “geçici taahhüt” imzalaması gerekecek.

Ayrıca, adalet ve iç işlerden tarıma kadar AB’nin kilit politika alanlarına katılımla ilgili standart geçici koruma hükümleri de korunacak.

Yeni üye ülkeler, demokratik ve yargısal standartlarda gerileme yaşama durumunda Komisyon’un onları cezalandırmasına olanak tanıyan, süre sınırlı bir “mali koruma” hükümlerine de tabi tutulacak.

Yeni üyeler, katılımdan önce AB fonlarıyla ilgili dolandırıcılık soruşturmaları yürüten Avrupa Savcılığı’na da katılmak zorunda olacaklar.