ABD-İsrail saldırısı küresel gıda krizine yol açabilir

Sektör yöneticileri ve analistler, ABD-İsrail saldırısının Orta Doğu’daki gübre üretimi ve ihracatını aksattığını, küresel arzı daralttığını ve gıda fiyatlarının yükselmesine yol açabileceğini uyarıyor.

Financial Times’ta (FT) yer alan habere göre Orta Doğu, dünyanın en büyük gübre üreticilerinden biri, Hürmüz Boğazı ise ihracat için hayati öneme sahip bir nakliye rotası.

CRU verilerine göre, küresel üre ihracatının yaklaşık yüzde 35’i bu su yolundan geçiyor. Üre, en yaygın kullanılan azotlu gübre olup, küresel gıda üretiminin yaklaşık yarısını destekliyor.

Bu rota, fosfat gübrelerinin üretiminde kullanılan önemli bir bileşen olan küresel kükürt ihracatının yüzde 45’ini ve azotlu gübrelerin önemli bir bileşeni olan amonyakın önemli miktarlarını da taşıyor.

Avrupa’nın en büyük gübre grubu Yara’nın CEO’su Svein Tore Holsether, “Bunun küresel gıda üretimi için potansiyel olarak ne anlama gelebileceğini küçümsememeliyiz,” dedi.

Holsether, petrol ve gaza odaklanmanın gübre endüstrisi üzerindeki etkisini “gölgede bıraktığını” da sözlerine ekledi ve “Çiftçilerin tarlalarına [gübre] ulaştırılmazsa, ilk hasatta verim yüzde 50’ye kadar düşebilir” dedi.

Lyndon B. Johnson Kamu Yönetimi Okulu’nun gıda sistemi uzmanı Raj Patel, bu aksaklık devam ederse, tüketicilerin altı ila 10 hafta içinde ekmek fiyatlarında, birkaç ay içinde yumurta fiyatlarında ve altı ay içinde domuz eti ve broiler tavuk fiyatlarında artış görebileceğini tahmin ediyor.

Gübre fiyatları şimdiden keskin bir artış gösterdi. Argus’a göre, Orta Doğu’da granül üre fiyatları cuma gününden bu yana yaklaşık 130 dolar artarak ton başına 575-650 dolar civarına yükselirken, Mısır’ın ihracat fiyatları aynı dönemde yaklaşık 125 dolar artarak ton başına 610-625 dolar civarına çıktı.

Avrupa amonyak vadeli işlemleri de yükseldi ve 1.000 tonluk nisan ayı kargosu ton başına 725 dolardan işlem gördü. Bu, şubat ortasında son işlem gördüğü fiyattan yaklaşık 130 dolar daha yüksek.

Analistler, bu kesintinin, enerji ve gübre maliyetlerinin yükseldiği ve küresel gıda fiyatlarının rekor seviyelere ulaştığı 2022’deki Ukrayna savaşının tetiklediği gıda şokundan daha da zararlı olabileceğini söylüyor.

CRU’nun gübre bölümünün başkanı Chris Lawson, “2022’de fiyatların ani yükselişi olağanüstüydü, fakat Rusya’nın ihracatı devam ettiği için piyasa buna uyum sağlayabildi,” dedi ve bu seferki “büyük farkın” Hürmüz Boğazı’nın fiziksel bir engel oluşturması olduğunu ekledi.

Patel, 2022’de gıda üzerindeki etkinin daha acil olduğunu, çünkü Ukrayna’nın önemli bir buğday ihracatçısı olduğunu, fakat “bu sefer etkinin çok daha yaygın olacağını” söyledi.

Bu kesinti, şimdiden üretimi etkiliyor. Geçen yıl 5,4 milyon ton üre ihraç eden ve küresel deniz ticaretinin yaklaşık yüzde 10’unu gerçekleştiren QatarEnergy, pazartesi günü yaptığı açıklamada, bir gün önce tesise düzenlenen drone saldırısının ardından Ras Laffan kompleksinde kükürt, amonyak ve üre üretimini durdurduğunu duyurdu.

Argus’un gübre fiyatlandırma küresel başkanı Sarah Marlow, İran’ın çatışma nedeniyle tüm amonyak üretimini durdurduğunu, bölgedeki diğer üreticilerin ise gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçememesi nedeniyle üretimi kısmayı düşündüklerini söyledi.

Enerji fiyatları da baskı yaratıyor. Doğal gaz, amonyak ve üre gibi azotlu gübrelerin üretiminde kullanılan temel hammaddedir, bu da gaz fiyatlarındaki artışın üretim maliyetlerini hızla yükseltebileceği anlamına gelir.

Holsether, Yara’nın Avrupa’da gübre üretimi için kullandığı gaz fiyatının cuma günü mmbtu (metrik milyon İngiliz termal birimi) başına 10,6 dolardan pazartesi günü 20 doların üzerine çıktığını söyledi.

Bu kesinti, çiftçiler için özellikle hassas bir dönemde geliyor. Avrupa’nın bazı bölgelerinde ve kuzey yarımkürede, çiftçiler bahar gübreleme sezonuna giriyorlar.

Bu dönemde, yılın ilerleyen dönemlerinde mahsul verimini belirleyecek besin maddelerini satın alıp yayıyorlar.

Holsether, “Endişelendiğim şey, 2022’de gördüğümüz gibi, en yüksek bedeli en savunmasız olanların ödemesi. Bunun ne anlama geldiğini gördük: Dünyanın birçok yerinde açlık ve kıtlık,” dedi.