ABD’den Fransa ve Avustralya’ya ilaç fiyatı tarifesi tehdidi

ABD hükümeti, küresel ekonomilerin ilaç harcamalarını artırmasını sağlamak amacıyla gümrük tarifelerini baskı unsuru olarak kullanırken yaptırımlardan kaçınmak isteyen Fransa ve Avustralya ile yoğun müzakereler yürütüyor. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Washington’ın adil olmayan ticari engeller oluşturan ülkelere tek taraflı gümrük tarifesi uygulanmasına izin veren 301. Madde soruşturması tehdidini masada tuttuğunu teyit etti.

ABD hükümeti, küresel ekonomilerin patentli ilaçlara daha fazla bütçe ayırmasını sağlamak amacıyla gümrük tarifelerini baskı aracı olarak kullanıyor.

Bu kapsamda ABD’nin ekonomik yaptırımlarından kaçınmak isteyen Fransa ve Avustralya, Washington ile yoğun müzakereler yürütüyor.

ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer salı günü yaptığı açıklamada, Washington’ın adil olmayan ticari engeller yaratan ülkelere karşı tek taraflı gümrük tarifeleri uygulanmasına olanak tanıyan Soruşturma Yasası’nın 301. Maddesi’ni devreye sokma tehdidini teyit etti.

Trump yönetimi, yabancı hükümetlerin devlet destekli sağlık sistemleri aracılığıyla ilaç fiyatlarını kasıtlı olarak baskıladığını, bu durumun da küresel ilaç araştırma ve geliştirme harcamalarının yükünü adaletsiz şekilde Amerikalı tüketicilerin üzerine yıktığını savunuyor.

Diplomatik gerilimin temelinde, ABD Ticaret Temsilcisi Greer’ın 18 Haziran 2026’da Almanya’ya karşı resmen 301. Madde soruşturması başlatması yer alıyor.

Avrupa’nın en büyük ekonomisi olan Almanya, sağlık bütçesindeki 20 milyar avroluk açığı kapatabilmek amacıyla yenilikçi ilaçlarda daha yüksek indirimler öngören bir yasal düzenleme hazırlamıştı.

Washington ise Almanya’nın bu politikasını ağır bir ihlal olarak nitelendirdi. ABD hükümetinin güçlü şekilde desteklediği ilaç lobisi, devlet eliyle getirilen fiyat sınırlarının, firmaları yeni nesil hayati ilaçları geliştirmek için gereken gelirden mahrum bıraktığını öne sürüyor.

Pfizer ve AstraZeneca yöneticileri, ilaç harcamalarının artırılmaması durumunda yeni tedavi yöntemlerinin Avrupa pazarına sunulmasını geciktirebilecekleri yönünde işaretler verdi.

Birleşik Krallık ise nisan 2026’da ABD’nin baskılarına boyun eğerek Ulusal Sağlık Servisinin ilaç harcamalarını önemli ölçüde artırmayı ve üretici iadelerini azaltmayı kabul eden tarihi bir anlaşmaya imza attı.

Londra bu adımla gümrük yaptırımlarını en az 2029 yılına kadar ertelemeyi başardı.

Benzer bir 301. Madde soruşturmasından ve bunun sonucunda şarap, uçak parçaları ve lüks tüketim malları gibi ihraç ürünlerine yönelik yıkıcı gümrük vergilerinden çekinen Paris yönetimi, bir uzlaşı formülü bulmak üzere Washington’a müzakere heyeti gönderdi.

Diğer yandan Greer, gelecekteki soruşturmalar için doğrudan Avustralya’yı hedef göstererek ülkenin İlaç Yardımları Programı kapsamındaki fiyatlandırma yapısını mercek altına aldıklarını açıkladı.

301. Madde kaldıracının işleyişi

1974 tarihli Ticaret Yasası, yabancı bir ülkenin politikalarının ABD ticaretine karşı “mantıksız veya ayrımcı” olduğuna karar verilmesi durumunda ABD Başkanına doğrudan müdahale yetkisi tanıyor.

Washington yönetimi, yabancı ülkelerin ilaç fiyat kontrollerini haksız ticari uygulama olarak sınıflandırarak Dünya Ticaret Örgütünü devre dışı bırakıyor ve doğrudan ekonomik gücünü kullanıyor.

Almanya ve Fransa ile yürütülen görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanması halinde ABD, Avrupa’nın ihracat sektörlerine yüzde 10 ile yüzde 100 arasında değişen oranlarda gümrük vergisi getirmeyi planlıyor.

Greer, Washington’ın Birleşik Krallık ile yapılan anlaşmaya benzer müzakereleri tercih ettiğini ancak yönetimin “uygun yük paylaşımını” zorunlu kılmak için tarifeleri devreye sokmaya tamamen hazır olduğunu vurguladı.

ABD’nin küresel ilaç ekonomisini yeniden şekillendirme çabaları, gelişmekte olan ülkeler açısından ciddi riskler barındırıyor.

Birleşik Krallık, Almanya ve Fransa gibi büyük ekonomilerin fiyat kontrollerini kaldırarak patentli ilaçlara daha yüksek ücretler ödemesi durumunda, ilaçların küresel taban fiyatlarının yükselmesi bekleniyor.

Kısıtlı sağlık bütçeleriyle mücadele eden Afrika ülkeleri için bu durumun sonuçları ağır olabilir. Kenya ve Nijerya gibi hükümetler, temel kamu sağlığı hizmetlerini sürdürebilmek için büyük oranda jenerik ilaç ithalatına ve toplu alım anlaşmalarına bel bağlıyor.

Çok uluslu ilaç devlerinin gelir modellerini tamamen yüksek gelirli Batı pazarlarına göre şekillendirmesi durumunda, Nairobi veya Lagos gibi merkezlerde onkoloji ve nadir hastalıklar için geliştirilen ileri düzey tedavilere erişim gecikebilir ya da bu ilaçların maliyeti devletlerin bütçe kapasitesini aşabilir.

Sağlık ekonomistleri, ABD’nin bu stratejisinin küresel tıp alanındaki sosyal sözleşmeyi temelinden sarstığını ve ilaç fiyatlandırmasını ulusal bir sağlık politikası meselesi olmaktan çıkarıp uluslararası bir ticaret savaşı aracına dönüştürdüğünü belirtiyor.