Avrupa’nın Grönland hamlesi sürüyor

ABD Başkanı Donald Trump’ın Arktik adasını ilhak etmekle tehdit etmesinin ardından Grönland, Danimarka ve Avrupa ülkeleri karşı hamlelerini sürdürüyor.

Bu kapsamda AB liderleri, Donald Trump’ın NATO’yu bozmadan bu konuda zafer ilan etmesini sağlayacak, Grönland’ın geleceği konusunda bir anlaşma yapmak için çabalıyorlar.

POLITICO’ya konuşan diplomatlar ve yetkililere göre Avrupalılar, NATO’yu Arktik güvenliğini güçlendirmek için kullanma önerilerinden ABD’ye maden çıkarma konusunda tavizler vermeye kadar, bloğun liderleri Trump ile çatışmaktan çok uzlaşmaya yöneliyorlar.

Bir plan hazırlama yarışı, ABD başkanının ülkesinin ada topraklarına “ihtiyacı” olduğunu ve bunu zorla ele geçirmeyi de göz ardı etmediğini yeniden iddia etmesinin ardından başladı.

Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile görüşmesinin ardından, “Sonuçta, Washington ile her zaman ortak bir sonuca vardık” dedi ve Arktik bölgesi ile ilgili görüşmelerin “cesaret verici” olduğunu ekledi. Almanya Şansölyesi Friedrich Merz de NATO içinde “karşılıklı kabul edilebilir bir çözüm” bulunmasını umduğunu söyledi.

Grönland ve Danimarka dışişleri bakanları bugün (14 Ocak) Beyaz Saray’da ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve Rubio ile bir araya gelecek. Toplantının planlarına aşina olan bir başka AB diplomatına göre, bakanlar “yönetimle samimi bir görüşme” yapmayı umuyorlar.

Danimarka ve Grönland başbakanları, Washington’da yapılacak kritik toplantı öncesinde düzenledikleri ortak basın toplantısında, ABD’nin baskısını kararlı bir şekilde reddederek ortak bir cephe oluşturdular.

Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen, Arktik adasının “sahiplenilmek”, “yönetilmek” veya “ABD’nin bir parçası olmak” istemediğini söylerken, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ise “Grönland satılık değil” dedi.

Grönland’ı Rusya ve Çin’in etkisinden korumanın en iyi yolunun NATO olduğunu söyleyen Frederiksen, Kuzey Kutbu’nda dayanışma ihtiyacını, ittifakın doğu kanadındaki üç Baltık ülkesindekine doğrudan benzetti.

Danimarka başbakanı, “Sınırları zorla değiştiremezsiniz” ve “küçük ülkeler büyük ülkelerden korkmamalı” derken, “çatışma istemediklerini” ama “mesajın açık olduğunu” ekledi.

Nielsen de, “Şu anda ABD ile Danimarka arasında seçim yapmak zorunda kalırsak, Danimarka’yı seçeriz. NATO’yu seçeriz. Danimarka Krallığını seçeriz. AB’yi seçeriz,” dedi.

Grönland konusunda olası bir sonuca ilişkin açıklama istenen ilk AB diplomatı, bunun Trump’a yurt içinde satabileceği bir zafer kazandıracak bir anlaşma olabileceğini, örneğin Avrupa ülkelerini Arktik güvenliğine daha fazla yatırım yapmaya zorlamak ve ABD’nin Grönland’ın maden zenginliklerinden kâr elde edebileceğine dair bir söz vermek gibi şeylerin bu listede yer aldığını söyledi.

Diplomat, Trump’ın öncelikle Grönland konusunda bir zafer elde etmek istediğini söyledi.

Savunma konusunda, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte pazartesi günü ittifak ülkelerinin Kuzey Kutbu güvenliğini güçlendirmenin yollarını tartıştıklarını söyleyerek bir anlaşmanın temellerini attı. Rutte’nin öne sürdüğü “sonraki adımların” şekli henüz belirsiz olsa da, Avrupa’daki NATO üyelerinin yatırımlarını artırması, Trump’ın Avrupa’nın güvenliği konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmesini istemesine uygun bir seçenek olabilir.

Maden çıkarma konusunda ise ayrıntılar daha belirsiz. Fakat AB yetkilisi, ABD’ye kritik hammaddelerin çıkarılmasından elde edilen kârın bir kısmını garanti eden bir anlaşmanın olasılıklar arasında olduğunu söyledi.

Şu anda, Grönland’dan kritik hammaddeleri çıkarma kapasitesi sınırlı. Danimarka, uzun yıllardır uzun vadeli projeler için yatırım arayışında, fakat ülkeler küresel piyasalarda çok daha ucuza maden elde etmeyi tercih ettikleri için bu konuda pek şanslı olamadı.

AB, bir sonraki uzun vadeli bütçesinde Grönland’a yaptığı yatırımı iki katından fazla artırmayı planlıyor ve bu, kritik hammadde projelerine yönelik fonları da içeriyor. Plan, Trump’ın ortak yatırım anlaşmasını kabul etmesi için bir cazibe unsuru olabilir.

Ne var ki, Trump’ın asıl amacı adanın mineralleri ise, Danimarkalılar yıllardır ABD’ye zaten Grönland’da yatırım yapma fırsatı sunuyorlar fakat bu teklifler, haberde görüşlerine başvurulan diplomatlara göre, Amerikan yetkililer tarafından reddedildi.

Üçüncü bir AB diplomatı, Trump’ın asıl amacının tarih kitaplarına geçmek olup olmadığını sorguladı. Buna göre, Trump’ın “Amerika’yı Yeniden Büyük Yap” sloganı “coğrafi bir kavram haline geldi; o, Amerika’yı coğrafi açıdan “daha büyük” yapan adam olarak tarihe geçmek istiyor.

Üç diplomat ve AB yetkilisi, hükümetlerin her şeyden önce askeri bir çatışmayı önlemeye çalıştıklarını söyledi. Liderler, ABD’nin AB ve NATO üyesi bir ülkeye ait olan Grönland’a doğrudan müdahale etmesinin, savaş sonrası güvenlik düzeninin sonunu getireceği konusunda uyarıda bulundu.

Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius salı günü yaptığı açıklamada, “Bu, NATO ve herhangi bir savunma ittifakının tarihinde eşi görülmemiş bir durum olur,” dedi ve Berlin’in, ABD’nin bir devralma başlatması durumunda Avrupa’nın elindeki seçenekler hakkında Kopenhag ile görüşmelerde bulunduğunu ekledi.

İlk AB diplomatı, NATO’yu korumak bloğun en önemli önceliği olmaya devam ettiğini söyledi. Yetkililer, hem özel görüşmelerinde hem de kamuoyunda Avrupa’nın Grönland’ı ABD’ye “teslim etme” fikrini şiddetle reddettiler, fakat bu yorumlar, hükümetlerin Washington ile doğrudan bir çatışmayı ne kadar önlemek istediklerini vurguluyor.

Brüksel’’de bloğun nasıl tepki vereceği konusunda yapılan görüşmelere katılan dördüncü bir AB diplomatı, “Bu ciddi bir durum ve Avrupa korkuyor” dedi. Beşinci bir diplomat ise bu anı “sarsıcı” olarak nitelendirdi, çünkü bu, ABD’nin yüz yıllık sağlam ilişkileri koparmaya hazır olduğunu gösteriyordu.