Azerbaycan, Rus Evi’nin faaliyetlerine son verdi

Azerbaycan, Rusya’nın ‘yumuşak güç’ aracı olarak görülen Rossotrudniçestvo’nun ‘Rus Evi’ projesini yasal kayıt eksikliği gerekçesiyle kapattı. Bu karar, USAID’in Azerbaycan ofisinin kapatılmasının ardından geldi.

Azerbaycan makamları, Avrupa Birliği’nin yaptırım uyguladığı Yevgeniy Primakov’un başkanlık ettiği Rossotrudniçestvo’nun Rus Evi projesinin kapatılacağını duyurdu.

Yerel basında çıkan haberlere göre, Azerbaycan hükümeti “dış müdahaleye daha fazla tahammül etmek istemiyor”. Daha önce de Amerikan Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID)’in Azerbaycan ofisi kapatılmıştı. Her iki kuruluş da “yumuşak güç unsuru” olarak değerlendiriliyor.

Azeri Report yayın organı kaynaklarına dayandırdığı haberinde, “Azerbaycan artık bağışçı ülke konumuna gelmiştir ve özellikle şeffaf olmayan yöntemlerle ve yapısı istihbarat amaçlı olduğu açıkça görülen kuruluşlar aracılığıyla sağlanan dış yardıma ihtiyaç duymamaktadır,” ifadelerini kullandı.

Aynı kaynaklara göre, Rus tarafına Rossotrudniçestvo’nun faaliyetlerinin durdurulmasına dair resmi bir bildirim yapıldı. Yayın organı, Azerbaycan’ın artık “iç işlerine dış müdahaleye tahammül etmek” istemediğini aktardı. Azerbaycan makamları ise resmi gerekçe olarak ‘Rus Evi’nin’ yasal kayıt eksikliğini gösteriyor.

Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Ayhan Hacızade yaptığı açıklamada, “Rossotrudniçestvo’nun Azerbaycan’daki temsilciliği olan Rus Bilgi ve Kültür Merkezi — ‘Rus Evi’, yasal bir tüzel kişilik olarak kayıtlı değildir,” diye konuştu.

Rossotrudniçestvo Başkanı Yevgeniy Primakov ise bu duruma karşılık olarak, kuruluşun yıllardır kayıt için talepte bulunduğunu ifade etti.

Primakov, “Mesele şu ki hem Rusya’nın Azerbaycan Cumhuriyeti Büyükelçiliği hem temsilciliğimiz hem de Dışişleri Bakanlığımız, tüm bu yıllar boyunca defalarca Adalet Bakanlığı’na ve Azerbaycan Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı’na kayıt sürecinde yardımcı olmaları için başvurdu. Biz her zaman bu kaydı yaptırmaya hazır olduk, ancak tüm çağrılarımız yanıtsız kaldı,” dedi.

Baku.tv ocak ayında yer verdiği haberde, Rus Evi’nin Rus kültürünü yayma kisvesi altında casusluk faaliyetlerinde bulunduğunu iddia etmişti.

Bu haberin ardından Azerbaycan’ın Moskova Büyükelçisi Rahman Mustafayev, Rusya Dışişleri Bakanlığı’na çağrılarak kendisine hoşnutsuzluk dile getirildi. Primakov ise iş itibarını korumak için dava açmaya hazırlandığını belirtti.

Baku.tv kanalı, daha sonra yetkililer tarafından dolandırıcılık ve casuslukla suçlanan bağımsız ve hükümeti eleştiren basın mensuplarının faaliyetlerine yönelik araştırmalarıyla tanınıyor. Kısa süre sonra bu gazeteciler hapse giriyor.

Rus Evleri hakkında bilineneler

Rossotrudniçestvo’nun Rus Evleri, dünya genelinde onlarca ülkede faaliyet gösteriyor. Kurum, Temmuz 2022’den beri Avrupa Birliği’nin yaptırım listesinde yer almasına rağmen, Rus Evleri Avrupa’daki bazı ülkelerde hâlâ faaliyetlerini sürdürüyor.

Rus Evleri, yurt dışında Rusça öğrenimini destekliyor, şiir yarışmaları düzenliyor, çocuk etkinlikleri organize ediyor ve tiyatro oyunları sahneliyor.

Rusya’nın Ukrayna’ya askeri müdahalesinin ardından Avrupa ülkeleri, Rossotrudniçestvo’yu “Ukrayna’nın toprak bütünlüğünü, egemenliğini ve bağımsızlığını baltalayan veya tehdit eden eylemleri veya politikaları desteklediği veya hayata geçirdiği için” yaptırım listesine aldı.

Kısa bir süre sonra Kanada da “Rusya’nın Ukrayna’yı haksız işgalini kolaylaştırdığı ve desteklediği için” yaptırımlar uyguladı. Kuruluş, Ukrayna’da ise 2021’den beri yaptırım altında bulunuyor.

Aliyev: Ukrayna’nın toprak bütünlüğünü destekliyoruz

Öte yandan Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev çarşamba günü Ukrayna’ya 1 milyon dolar tutarında insani yardım gönderilmesi yönünde bir kararname imzaladı. Bakü’nün geçen yılın sonuna kadar Ukrayna’ya sağladığı toplam destek yaklaşık 40 milyon doları buldu.

Cumhurbaşkanlığından yapılan açıklamada, “Ukrayna’daki mevcut durum nedeniyle Azerbaycan devleti Ukrayna halkına defalarca insani yardım göndermiştir,” denildi. Bu parayla Ukrayna’da elektrik ekipmanları alınması planlanıyor.

Aliyev, Ukrayna’daki savaşı “her iki halk için de büyük bir trajedi” olarak nitelendirdi ve Ukrayna’nın toprak bütünlüğüne desteklerini dile getirdi: “Ukrayna’nın toprak bütünlüğünü diğer ülkeler gibi biz de destekliyoruz ve bunu açıkça ifade ediyoruz, saklanmıyoruz.” Fakat Bakü, Kiev’e silah tedarik etmedi.

AZAL uçağı

Fakat yaşananların Ukrayna’daki savaşla doğrudan bir ilgisi olmayabilir. Rusya ile Azerbaycan arasındaki ilişkiler, uzmanlara göre Ukrayna dronlarının saldırısını püskürtmeye çalışan Rus hava savunma sistemlerinin hatasıyla Bakü’den Grozni’ye giden AZAL uçağının Kazakistan’ın Aktau kentine düşmesinin ardından aralık ayı sonunda bozulmaya başladı.

Azerbaycan, Rus basınının uçakta gaz tüpünün patlaması veya kuş sürüsüyle çarpışma anlatısına inanmadı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, İlham Aliyev’i arayarak özür diledi, ancak Azerbaycan Cumhurbaşkanı kapsamlı bir soruşturma ve sorumluların tespit edilmesi konusunda ısrarcı oldu.

Bakü, yabancı ‘yumuşak güce’ karşı

Azerbaycan, 2020’deki Karabağ savaşındaki zaferin ardından, “bağımsız politika yürütebilen ve yabancı müdahaleye tahammül etmeyen güçlü bir bölgesel aktör” olarak kendini daha sık konumlandırmaya başladı.

Yerel basın, Rus Evi’nin kapatılmasıyla ilgili olarak USAID ile paralellikler kuruyor. Azerbaycan, bu yılın başında bu kuruluşun faaliyetlerine resmen son verdi ve Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov, kuruluşun sadece ABD’nin ülkedeki çıkarlarını desteklemekle kalmayıp aynı zamanda şeffaf olmayan bir şekilde faaliyet gösterdiğini dile getirmişti.

Öte yandan İlham Aliyev, Avrupa ve ABD’yi “Azerbaycan karşıtı” politikalar izlemekle suçladı ve yerel medyanın bir daha asla yabancı kaynaklardan “yüzde bir bile” para almayacağına söz verdi.

Ülkedeki güvenlik güçleri, son bir buçuk yılda yabancı bağışçılarla işbirliği yaptığını düşündükleri şahıslara yönelik yüzyılın en büyük gözaltı dalgasını başlattı.