Biyologlardan ‘ayna bakteriler’ evrimi değiştirebilir uyarısı

Amerikan dergisi Foreign Affairs’te yayımlanan makalede, biyologlar “ayna yaşam” adı verilen sentetik organizmaların doğaya sızması halinde küresel salgınlara ve evrimsel değişimlere yol açabileceğini bildirdi. Araştırmacılar, bu organizmaların antibiyotik ve antivirallere dirençli olabileceğini, ekosistemleri çökertip insanlık için varoluşsal risk oluşturacağını vurguladı.

Amerikan dergisi Foreign Affairs’te yayımlanan makalede, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü doktora öğrencisi Liam Chitayat ile Minnesota Üniversitesi doçenti Kate Adamala, “ayna yaşam” biyoteknolojisinin küresel salgın ve evrimsel değişimlere yol açabileceğini açıkladı.

Sentetik organizmalar evrimsel tehdit taşıyor

Chitayat ve Adamala, mevcut biyomoleküllerin yansıtılmış hâllerinden oluşan “ayna bakteriler”in, yalnızca yaşamın kökenini araştırmaya katkı sağlamakla kalmayıp tehlikeli enfeksiyonların yayılmasına da neden olabileceğini belirtti.

Araştırmacılar, doğaya bırakılacak tek bir “ayna bakteri”nin hızla çoğalıp toprak, su ve hava yoluyla yayılacağını, ekosistemlerin çökmesine ve tedavisiz hastalıkların ortaya çıkmasına yol açabileceğini ifade etti.

Antibiyotikler etkisiz kalabilir

Bilim insanları, “ayna bakteriler”in istilacı türler gibi davranarak biyolojik çeşitliliği tehdit edeceğini, antibiyotik ve antivirallerin de bu patojenlere karşı etkisiz olacağını vurguladı.

Makalede, “Normal pandemiler zamanla kaybolur veya tıbbi müdahalelerle kontrol altına alınır. Buna karşılık bu biyolojik istilâ, evrimsel süreci bambaşka bir yola sokar,” değerlendirmesi yapıldı.

Hükümetlere uluslararası önlem çağrısı

Chitayat ve Adamala, hükümetlerin yalnızca bilim camiasının özdenetimine güvenemeyeceğini belirtti. Yazarlar, “Ayna yaşam bir bilim kurgu fantezisi gibi görünebilir, ancak var olma ihtimali bile hükümetleri bugünden harekete geçirmeli,” dedi.

Makalede, bu organizmaların sentezinin ertelenmesinin en ideal çözüm olduğu, aksi halde uluslararası anlaşmalar yoluyla önleyici adımların atılması gerektiği kaydedildi.

Bilim dünyasında daha önce de gündeme gelmişti

Benzer uyarılar 2024’te Science dergisinde yayımlanan ve 38 bilim insanının imzasını taşıyan açık mektupta da yer almıştı.

Mektupta, “ayna bakteriler”in bağışıklık sistemini aşarak insanlar, hayvanlar ve bitkilerde ölümcül enfeksiyonlara yol açabileceği ifade edilmişti.