Bizi Takip Edin

Dünya Basını

Brezilya’da Bolsonaro rüzgarı ve Lulismonun sınırları

Yayınlanma

Çevirmenin notu: Aşağıda çevirisini verdiğimiz mülakat Flavio Bolsonaro’nun ilk turdaki seçim zaferinden önce yayımlandı. Lula’nın yükseldiği ilk dönem “sosyal politika” başarısını sınıfsal bir altüst oluştan ziyade 2000’li yılların başındaki emtia ticareti patlamasına bağlayan araştırmacı Nunez, Bolsonaroculuğun sınıfsal temelini ise “alt-üst-orta sınıflar” olarak tespit ediyor. Lula ve İşçi Partisi yönetimlerinin zaman içerisinde “mali disiplin”e yönelerek kapitalistleri memnun ettiğine de işaret eden araştırmacı, günümüzdeki “aşırı sağ” yükselişe ise “sınıflar arası bir olgu” olarak bakmak gerektiğini savunuyor. Sınıfsal mobilizasyonun mümkünlüğü azaldıkça, alt sınıfların “deregüle edilmiş piyasa” vaat eden sağın cazibesine kapılması çok daha mükün hale gelmiştir. Metindeki köşeli parantezler çevirmene aittir.


Brezilya: Aşırı Sağın Geleceği

Carlos Pérez
Equator
30 Eylül 2026

Lulismo’nun sınırları, Bolsonaro’nun oğulları ve yeni parçalanma siyaseti

Brezilya 4 Ekim’de sandık başına giderken, anketler 80 yaşındaki görevdeki cumhurbaşkanı Luiz Inácio Lula da Silva’nın, 2022’de cumhurbaşkanlığını kaybettikten sonra darbe planlamak suçundan hâlâ hapiste olan babası Flávio Bolsonaro ile başa baş bir yarış içinde olduğunu gösteriyor.

Dışarıdan bakıldığında, Brezilya tarihinde yoksulları yoksulluktan kurtarmak ve sosyal yardım tedbirleri almak için diğer tüm partilerden daha fazlasını yapan Lula ve Partido dos Trabalhadores’a [İşçi partisi] (PT), Jair Bolsonaro’nun varisi tarafından nasıl meydan okunabildiğini anlamak zor olabilir; zira Jair Bolsonaro’nun iktidarı döneminde ülke genelinde şiddet, eşitsizlik ve suç oranları tavan yapmıştı. Fakat günümüz aşırı sağının cazibesi hiçbir zaman kolay açıklanır değildir.

Bu rekabeti anlamak için siyaset felsefecisi Rodrigo Nunes’ten daha uygun bir isim pek yoktur. Dünya Sosyal Forumu’nun ilk katılımcılarından biri olan Nunes, sol örgütlenmenin tuzakları ve imkânlarını inceleyen bir analist olarak adını duyurmuştu; bu konu, ilk kitabı Ne Dikey Ne de Yatay’ın (2021) konusudur. O zamandan beri Bolsonarizmin en keskin eleştirmenlerinden biri olarak öne çıktı; yeni kitabı Parçalanmanın Anatomisi: Brezilya’nın Küresel Aşırı Sağ Hakkında Ortaya Koydukları’nda bu olguyu daha geniş bir uluslararası bağlamda ele alıyor.

Carlos Pérez, Nunes ile yaklaşan seçimler, Lula’nın üçüncü dönemindeki başarıları ve hayal kırıklıkları ile Bolsonarizmi ortaya çıkaran ve cazibesini sürdüren güçler hakkında konuştu.

Carlos Pérez: Lula’nın üçüncü dönemini nasıl değerlendiriyorsunuz? Günümüz Lulismosu, onu yirmi yıldan fazla bir süre önce iktidara taşıyan siyasetten ne açıdan farklı?

Rodrigo Nunes: 2022 seçimlerinde, Brezilya tarihinin en iyi cumhurbaşkanı, en kötüsüyle yarıştı ve çok az bir farkla kazandı. Bu, Lula’nın göreve geri döndüğünde karşılaştığı zorlukları anlamanıza yardımcı olur. Günümüz Brezilya toplumu, 2003’tekinden çok farklı. PT karşıtlığı, hatta özellikle Lula karşıtlığı çok derinlere işlemiş durumda. Buna karşılık, Bolsonarista oylarının tabanı oldukça yüksek.

Dolayısıyla Lula iktidara geri döndüğünde, çok daha zayıf bir konumdaydı. Siyasi açıdan, genellikle tüm zamanların en sağcı Kongresi olarak tanımlanan bir yapıyla karşı karşıyaydı. İktisadi açıdan ise, 20 yıl önceki emtia patlamasına benzer bir durumdan yoksundu; o dönem, vergileri artırmadan sosyal programlara yönelik kamu harcamalarını artırmasına imkân vermişti; bu, zenginleri daha zengin, yoksulları ise daha az yoksul hale getiren bir kazan-kazan formülüydü.

Bu yeni ve gergin koşullar altında, hükümeti birbiriyle bir ölçüde çelişen iki önemli başarıya imza attı. Birincisi, vergi yükünü üst gelir gruplarına kaydıran bir vergi reformunu hayata geçirdi; fakat bu reformun etkileri yıllar sonra hissedileceği için halkın kalbini ve zihnini kazanmayı başaramadı. İkincisi, devleti harcama sınırlamalarına tabi kılan yeni bir mali çerçeve benimsedi; bu, kapitalist sınıfla ittifakını güçlendirdi ama sosyal programları finanse etme kapasitesini zayıflattı. André Singer ve Fernando Rugitsky, bu sonucu “Yavaş çekimde Lulismo” olarak tanımladı. Bu arada, Başkan [Joe] Biden yönetimindeki ABD’de olduğu gibi, makroiktisadi göstergeler iyileşti ama halk bunu hissetmiyor; çünkü özel sektör borcu hızla yükseldi ve çevrimiçi kumar salgını yaşanıyor.

Bu hükümet, on yıllık kurumsal kargaşadan sonra hoş bir nefes alma fırsatı oldu; fakat salt normallik, Bolsonarismonun toplumsal çekiciliğine karşı koymak için asla yeterli olmayacaktı. İşte bu nedenle, Jair [Bolsonaro] hapiste olsa bile, ondan daha yetersiz oğlu Flávio, geçen yüzyılın ortasından bu yana dünyanın tanıdığı en büyük siyasi liderlerden birini yine de yenebilir.

Anketler, Lula ile Flávio arasında teknik olarak bir beraberlik olduğunu gösteriyor. Flávio’nun zaferi Brezilya için ne anlama gelir?

Jair’in dört oğlundan Flávio en aklı başında olanı, en az göze çarpan ve en geleneksel sağcı görüşlere sahip olanı; bu bakımdan, kardeşleri Eduardo, Carlos ve Jair Renan’a kıyasla MAGA tarzı tavırlara daha az zaman ayırır. O, eski usul bir siyasetçi. Anlaşma yapma konusunda usta: “Ne kadar istediğini söyle, biz hallederiz.” Diğer eski usul siyasetçiler gibi o da, şu anda ortaya çıkan ve milyarlarca real tutarındaki bir banka dolandırıcılığı olan Banco Master davası da dahil olmak üzere birçok yolsuzluk skandalına karıştı (Bu komplonun merkezinde yer alan isimlerden biri, Jair Bolsonaro’nun 2022 seçim kampanyasının en büyük bağışçısıydı).

Skandala karışanların neredeyse tamamı sağcı fakat skandal Yargıtay’a ulaştığından beri bir şekilde solu daha fazla etkiledi; beş yargıç, suçlu bankacıyla bağlantılı bulundu. Bolsonaro davasından bu yana, Yargıtay sol ile ilişkilendiriliyor ama hiçbir şekilde sol görüşlü değil. Her zamanki gibi, yolsuzlukla mücadele söylemi seçici bir şekilde işliyor.

Flávio’dan birkaç şey bekleyebiliriz. Bunlardan ilki ve en önemlisi, babasının başkanlığı döneminde olduğu gibi ABD ile yeniden yakınlaşma olacaktır. Washington ile Bolsonarista kampı arasında mekik dokundu; bunların çoğu, görevinden istifa edip ABD’ye taşınan eski Kongre üyesi Eduardo aracılığıyla gerçekleşti. Eduardo, kıskanılacak bir özveriyle Trump yönetimine lobi yaparak kendi ülkesine yaptırım uygulanması için çaba harcadı. Haziran ayında Marco Rubio’nun Flávio’ya yazdığı açık mektup, Flávio’nun kazanması halinde geçiş ekibini Washington’un emrine sunmayı teklif ettiğini dolaylı olarak ima ediyordu.

Trump’ın desteği karşılığında Flávio, nadir toprak elementleri, enerji ve tarım sektörü gibi alanlarda ABD’nin çıkarlarına boyun eğme niyetini ortaya koydu. Fakat Trump’ın müdahalesi iktisadi alanın ötesine geçiyor. Bu yılın başlarında, yine Brezilya sağının yoğun lobi faaliyetlerinin ardından ABD, Brezilya’nın en büyük iki suç örgütü olan PCC ve Comando Vermelho’yu terör örgütü ilan etti. Bu hamle, Kolombiya, Ekvador ve daha yakın zamanda Venezuela’da olduğu gibi, genellikle sonraki siyasi ve askeri müdahaleleri meşrulaştırmak için kullanılır. “Uyuşturucuya karşı savaş”ın amacı, suçla mücadele etmek değil, genellikle yerel siyasi gruplar ve suç örgütleri arasında taraf seçerek bölgedeki ABD çıkarlarını sağlamak.

İç politikada ise, Amazon’da yasadışı madencilik, arazi gaspı ve orman tahribatının patlama yaşadığı; yerli halk ve çevre aktivistlerine yönelik cinayetlerin arttığı; ve organize suçun yoğunlaştığı Jair döneminde olduğundan daha da yırtıcı bir kapitalizm yaşanacaktır: Flávio ve yakın çevresi, hem uyuşturucu ticaretiyle hem de aktif veya emekli polisler tarafından yönetilen ve şu anda Rio de Janeiro’nun bütün bölgelerini kontrol eden özel milislerle iyi belgelenmiş bağlara sahip.

Dolayısıyla Flávio döneminde organize suçun siyasete çok daha derinlemesine sızacağını bekleyebiliriz. Bu durum, demokrasideki gerileme ve eğitim ile kamu hizmetlerine yönelik saldırılarla birleştiğinde, Flávio göreve gelirse ondan kurtulmak zorlaşacaktır. Brezilya, önümüzdeki on yıl içinde neredeyse çökmüş bir devlete bile dönüşebilir.

Peki, Lula 4.0 yeniden seçilirse ondan ne bekleyebilirsiniz?

Bu, herkesin aklındaki soru. Şöyle mi düşünecek: “Kahretsin, madem bu benim son şansım, elimden geleni yapayım.” Yoksa şöyle mi: “Aşırı sağın iktidara gelmemesini sağlamak için geleneksel sağla ittifakımı sağlamlaştırmam gerekiyor?” İkinci yol pek çok taviz gerektirecek; esasen daha da merkezci bir halefin önünü açacak. Lula’nın doğal eğilimi her zaman müzakereye doğru olmuştur. Ama şimdi mirası söz konusu ve bu, kararlarını etkileyebilir.

Bir adım geriye gidip Bolsonarismonun kökenlerini ele alalım. Bazı yorumcular, bunun milyonlarca Brezilyalının artan otobüs ücretlerine karşı çıkmak için sokaklara döküldüğü, dönüm noktası niteliğindeki Haziran 2013 protestolarına bir tepki olduğunu iddia etti. Bu hareket, sonunda PT için daha büyük bir meydan okumaya dönüştü. Bu yoruma katılıyor musunuz? İlk elden tanık olduğunuz bu protestoların gerçek önemi sizce nedir?

2013’ün siyasi güç dengesini değiştirdiği yadsınamaz. Protestolar, on yıldır son derece popüler olan PT’nin imajında ilk gerçek çentiği açtı. Bununla birlikte, protestocular hükümetin kendisine karşı değillerdi. Daha çok, PT’den reformlarını daha da ileriye götürmesini talep ediyorlardı. Şöyle diyorlardı: “Evet, satın alma gücümüz arttı; evet, yükseköğretime erişim genişledi; evet, hayatımızda niceliksel bir iyileşme oldu. Ama kamu hizmetleri, kurumsal hesap verebilirlik ve şehre erişim konusunda durum hâlâ kötü.” En acil hedefleri olan toplu taşıma buna iyi bir örnek: kalitesi düşüktür, pahalıdır ve özel sektör mafyaları tarafından kontrol edilmektedir.

PT, protestocuların yanında yer alıp şöyle diyebilirdi: “Bu ilk on yılda çok şey başardık ama bu yeterli değil, şimdi uzun zamandır ertelenen yapısal reformları hayata geçirmeliyiz.” Bunun yerine tam tersini yaptı: siyasi koalisyonundaki geleneksel sağ ve merkez sağ unsurları rahatsız etmemek için protestoları bastırdı.

Böylece protestocuların en kötü şüphelerini doğruladı: Partinin ilerici ivmesi tükenmişti.

Ertesi yıl, “Araba Yıkama Operasyonu” adlı polis soruşturması, hemen hemen tüm büyük siyasi partileri içine alan devasa bir yolsuzluk skandalını ortaya çıkardı. Aynı zamanda, küresel finans krizinin gecikmiş bir sonucu olan Çin’deki büyümedeki ani yavaşlama, emtia patlamasına ani bir son verdi. Birçok insanın zihninde bu iki olgu birbiriyle iç içe geçti: Eğer bir iktisadi gerileme varsa, bunun nedeni PT’nin önceki on yıl boyunca kamu parasının keyfi bir şekilde harcanmasına göz yummasıydı.

PT ve muhalefetin bu ikili krizden eşit derecede lekelenmiş olması nedeniyle, yükselen aşırı sağ, kendisini 2013’teki öfkenin mirasçısı olarak konumlandırabilen tek güç oldu.

Yani evet, 2013 protestoları Bolsonarizme yol açtı diyebilirsiniz. Fakat bu, en iyi ihtimalle kısmi bir gerçek olur. Aslında bu argüman, siyasi yelpazenin yalnızca iki kesiminde yankı buluyor. Bir grup, partiye karşı hiç de eleştirel olmayan, hatta sokağa çıkan protestocuları, aşırı sağı sorumsuzca güçlendirdikleri için suçlayacan Petista sol. Diğer grup ise elbette aşırı sağın kendisidir; onlar da mantıklı bir şekilde şu sonuca varmıştır: “Madem sol, halkı bizi desteklemekle suçluyor, o zaman kabul edelim – elbette ki, başından beri bizi desteklediler!” Bu tür bir söyleme girmek, PT açısından inanılmaz bir kendi kalesine gol atma örneğiydi.

Bolsonarismonun toplumsal ve siyasi tabanı nedir?

Paradoksal görünebilecek bir iddiayla başlayayım: Jair Bolsonaro adlı kişi ile Bolsonarismo adlı siyasi hareket arasında zorunlu bir bağlantı yok. Aslında, Brezilya tarihinde onun gibi bir figürün kazanabileceği belki de sadece iki seçim olduğunu düşünüyorum: 1960’da, başka bir dışardan gelen aday olan Jânio Quadros’un popülist, yolsuzlukla mücadele platformuyla yarıştığı seçim ve 2018. PT, beş yıl boyunca siyasi kargaşa ve yolsuzluk skandallarıyla sarsılmış ve cesaretlenen sağa bir taviz üstüne taviz vermişti; ta ki taviz verecek sol bir zemin kalmayana kadar. Bu süreçte kurumsal itibarının büyük bir kısmını yitirmişti. Geleneksel sağ ve merkez sağdaki müttefikleri de “Araba Yıkama Operasyonu” nedeniyle itibarlarını yitirmişti.

Bu, tamamen istisnai bir durum yarattı ve bu durum da tamamen istisnai bir aday gerektiriyordu. Bolsonaro, tam da doğru zamanda orada bulunuyordu; üç yıl önce başlamış olan bir halk hareketinden yararlandı. Onun başarısı, bu halk hareketine bir liderlik ve kimlik kazandırmak oldu.

Şimdi, sorunuza gelelim. Brexit ve Trump’tan bu yana, siyasi rüzgârın bu kadar dramatik bir şekilde değiştiği dönemde, sol iki anlatıyla yanıt verdi: Ya aşırı sağı, gerçek bir halk tabanı olmayan elitlerin isyanı olarak resmediyoruz, ya da geride bırakılanların, liberal elitizm tarafından ihanete uğramış işçi sınıfının isyanı olarak.

Bu anlatıların hiçbiri beni ikna etmiyor. Aksine, günümüz aşırı sağına sınıflar arası bir olgu olarak bakıyorum. Bunu anlamanın bir yolu, modernleşmenin vaatlerini –formel istihdam imkânları, hesap verebilir kurumlar, kanun önünde gerçek eşitlik– beklemekten vazgeçmiş bir alt sınıf [underclass] ile, bu vaatlerin hâlâ geçerli olduğunu iddia etmeyi bile bırakmış elit bir kesimi bir araya getiren bir hareket olarak görmek.

Bu ikisi arasında, gerçek inananların en sert çekirdeği yer alıyor –istatistiksel olarak en büyük grup değil ama en tutkulu olanı– ki ben buna, Orwell’den bir ifade ödünç alarak, “alt-üst-orta sınıf” diyorum.

Bunlar iki cami arasında binamaz kalmış insanlar: İyi bir yaşam standardına sahiptirler ama gerçek elitin sahip olduğu varlıklara ya da sosyal sermayeye sahip değiller. Onları sadece sosyal statü kaybı korkusu rahatsız etmekle kalmaz, aynı zamanda alt sınıftan gelenlerin elde ettiği en ufak bir yukarı doğru hareketlilik de tehdit olarak algılanır; tıpkı Latin Amerika’daki Pembe Dalga döneminde olduğu gibi, o dönemde yoksullar daha az yoksul hale gelmiş, üniversiteye gitmeye, yurtdışına seyahat etmeye vb. başlamışlardı. Bu durum, kolayca istismar edilebilen bir kin duygusu yarattı.

Günümüz aşırı sağının cazibesi, hangi tarafta durduğunuza göre değişir. Egemen sınıf, aşırı sağı kapitalizmin en yırtıcı biçimini sunan ve alttan gelen tüm meydan okumaları etkisiz hale getiren bir güç olarak görür. Halk tabanı ise kanun ve düzen söylemine ve “devletin sırtlarından inmesini” sağlayarak piyasada daha verimli bir şekilde rekabet etmelerine imkân verecek, daha az regülasyonlu bir ekonomi umuduna çekilir. Her iki kamptan da gelen düzensiz bir grup için bu aynı zamanda bir kariyer fırsatıdır: Artık aşırı sağcı bir kışkırtıcı olarak iyi para kazanabilirsiniz.

Bolsonarismo örgütsel düzeyde nasıl işliyor?

Aşırı sağ hareketi olarak Bolsonarismo’nun üç yapısal avantajı var.

Birincisi, sermayenin çıkarlarıyla çok daha uyumlu; bu nedenle solun asla elde edemeyeceği şekilde büyük iş dünyası ve kurumsal medyanın desteğine güvenebilir.

İkincisi, toplumu değiştirmek yerine mevcut iktidar farklılıklarını korumak, hatta bunları daha da yoğunlaştırmak ister; bu da koalisyon kurmayı çok daha kolaylaştırır. Her ortağın kendi alanı vardır –toprak sahibi oligarşinin toprağı, finans oligarşisinin iktisadi kaldıraçları– ve herkesin çıkarları karşılanıldığı sürece birlikte çalışabilirler. Genellikle ihtiyaçlar hiyerarşisi ya da stratejik farklılıklar konusunda tartışmazlar – tam da solun başını ağrıtan sorunlar.

Üçüncü avantaj ise sosyal medyadan kaynaklanır; sosyal medya, kamusal alanı, insanların dikkatin simgeleri olan “beğeniler” ve “paylaşımlar” için bireysel olarak rekabet ettikleri bir pazar olarak yapılandırıyor. Bu durum, hem siyasetin aşırı bireyselleşmesine hem de çevrimdışı örgütlenmeye kıyasla çevrimiçi katılımın ön plana çıkmasına yol açıyor. Bu durum, günümüz aşırı sağının büyük bir kısmının örgütlenme biçimini derinden şekillendirir: yapı taşları “siyasi girişimciler” olan bir tür piramit şeması olarak: Sosyal veya geleneksel medyada öne çıkan konumlarından, aynı anda dikkat, sosyal ve siyasi sermaye biriktiren içerik üreten kişiler.

Dikkat çeken içeriklerin sürekli akışı sayesinde, tabanlarını sürekli meşgul tutarlar ama aynı zamanda atomize ederler ve dijital olmayan katılım kanallarından mahrum bırakırlar. Bu sayede taban, neredeyse isteğe bağlı olarak seferber edilebiliyor ve seferberlikten çekilebiliyor. Bolsonaro’nun kendi adına gerçek bir parti kurmaya hiç zahmet etmemesi –Farage ya da Trump’ın da öyle– çok anlamlı. Onlar parti yapısını başlı başına bir hedef olarak değil, asıl başka yerlerde yürütülen siyasetin sadece bir aracı olarak görürler.

Siyaset dikkat ekonomisi tarafından istila edildiğinde, kamusal söylem sürekli değişen bir öfke denizine dönüşür. Bugün bu, yarın o. Bu durum, insanların kolektif kaderleri hakkında karar alma ve statükoyu değiştirmek için sürdürülebilir çabalara katılma kapasitelerini güçlendirmeye dayanan özgürleştirici siyasete tamamen aykırı. Trump bizi manşetlerle ve gece geç saatlerdeki paylaşımlarla meşgul ederken, asıl yıkım işi arka planda devam eder.

İdeolojik düzeyde, Bolsonarizm neyi temsil ediyor? Geleneksel sağdan ne farkı var?

Aşırı sağın söylemlerini dış görünüşüne göre değerlendirerek yanlış yorumluyoruz. Trump, Bolsonaro ve benzerlerinin “küreselleşmeden” bir adım geri çekilmekten, sanayi istihdamının Fordist rüyasına dönmekten, cinsel devrimi geriye sarmaktan ve çekirdek aileyi ve geleneksel cinsiyet rollerini yeniden kutsallaştırmaktan bahsettiklerinde onlara inanmak bir hata. Bu fikirler belirli seçmenler üzerinde bariz bir psikolojik çekiciliğe sahip ama çağdaş aşırı sağın eylemleriyle doğrulanmıyor. Aksine, bu hareket, on yıllardır süren neoliberalizmin yarattığı toplumsal parçalanmadan besleniyor ve bu süreci belirli bir ufka doğru hızlandırıyor.

Kitabımda bu ufku “özel sektör tarafından yönetilen, eşitsiz bir şekilde dağıtılmış bir doğa durumu” olarak tanımlıyorum: Devletin toplumsal çatışmaları arabuluculuk yapma sorumluluğunu giderek daha fazla terk ettiği ve bunun yerine kaba kuvvetin egemenliğini kutsallaştırdığı bir durum.

Bunu açıklayan bir örnek vereyim. 2019’da, Amazon bölgesindeki Rondônia eyaletinde yasadışı ağaç kesenler, federal bir uygulama operasyonuna hizmet eden bir yakıt kamyonunu ateşe verdiler; bu nedenle operasyon iptal edilmek zorunda kaldı; iki hafta sonra çevre bakanı, ağaç kesicileriyle görüşmek ve taleplerini dinlemek üzere kasabaya gitti. Açıkça verilen mesaj şuydu: “Ben sizin tarafınızdayım. Devlet malını yakmanız, ormanlarını kestiğiniz yerli halkı öldürmeniz ve aynı rotaları kullanan uyuşturucu kaçakçılarıyla işbirliği yapmanız sorun değil: Bunların hepsi özel girişim ve biz özel girişime müdahale etmiyoruz.” Aynı mantık, Trump’ın büyük teknoloji şirketleriyle olan ilişkisini de şekillendiriyor.

Bu, benim “kahya kapitalizmi” [overseer capitalism] olarak adlandırdığım şekli alabilir. Brezilya ve Amerika’nın Güneyi gibi plantasyon ekonomilerinde, polislik, özel bir işlevden doğan kamu işleviydi. Plantasyon işçilerini disipline etmek için işe alınan kahya, köleliğin kaldırılmasından sonra, özgürleşen erkek ve kadınları hizada tutan polis memuru haline geldi. Günümüzde bu kamu işlevi yeniden özelleşiyor. Wagner ve Blackwater, Meksika’daki uyuşturucu kartelleri, Rio’daki milisler; bu tür devlet dışı aktörler, kontrol ettikleri bölgelerde güç tekelini giderek daha fazla kullanıyor. Kahya kapitalizmi, sermaye ile bu özgür baskı ajanları arasındaki ittifakı gerektirir; bu ajanlar koalisyona sadece kiralık silah olarak değil, eşit siyasi ortaklar olarak katılırlar. Böyle bir yakınlaşma, ilk Bolsonaro hükümetinde önceden işaret edilmişti ve Flávio döneminde kolaylıkla yerleşebilir.

Güçlülerin, kendilerine sınırsız iktidar keyfi vaat eden böyle bir modele neden ilgi duydukları açık. Peki, en güçsüzler neden buna oy veriyor? Çünkü bu pakette psikolojik telafiler de yer alıyor. Vaat şu: “İş yerinde aşırı sömürüye maruz kalsanız bile, yaşam beklentileriniz her geçen gün azalsa bile, en azından hayatınızın bir alanında gücünüzün sınırsızca işleyebilmesini sağlayacağız. Evde, öfkenizi eşinize ya da çocuklarınıza yöneltebilirsiniz, kimse müdahale etmez; ve kimse size Siyahlar ya da eşcinseller hakkında şaka yapmamanızı söyleyemez.”

Yeni kitabınız, “Brezilya’nın küresel aşırı sağ hakkında neler ortaya koyduğunu” açıklamayı vaat ediyor. Dünya sistemine çevreden baktığımızda ne görüyoruz? Dünya hangi anlamda Brezilyalaşıyor?

Latin Amerika ve özellikle Brezilya’daki sosyal düşünce, merkez-çevre ilişkisine dair Batı kavramlarını yeniden şekillendirmekle ilgilenegeldi. Bu gelenek, 1960’larda “bağımlılık teorisi” ile başlar; bu teori, modernleşme teorisine yönelik bir eleştiri olarak ortaya çıkmıştı: Walt Rostow ve Seymour Martin Lipset gibi isimler tarafından yaygınlaştırılan, çevre ülkelerin kartlarını doğru oynadıkları takdirde gelişmiş ülkelerle aynı mutlu noktaya ulaşabilecekleri, yani geri kalmışlıktan tam modernliğe geçebilecekleri fikrine yönelik bir eleştiri.

Eleştiri şöyle diyordu: “Bu fikir yanlıştır, çünkü biz kapitalizmin dışında ya da gerisinde değiliz; her zaman bir çevre olarak kapitalizmin içinde yer aldık. İşlevimiz her zaman merkez ekonomilere doğal kaynaklar ve ucuz işgücü sağlamak olmuştur; dolayısıyla, elde edebileceğimiz her türlü gelişme her zaman onlarınkine tabi olacaktır.” Dolayısıyla 1960’lar ve 70’lerdeki argüman şöyleydi: “Merkezi, çevrenin geleceği olarak görmek yanlıştır; çevresel durum, modern ile geri kalmışlığın her zaman bir arada olduğu bir durumdur ve bu birleşim, kapitalist gelişme için araçsal bir öneme sahiptir.”

1980’lerde ve 1990’larda durum tersine döndü; ABD ve Avrupa ülkeleri, artan eşitsizlik, güvencesizlik, kayıt dışılık ve “favelizasyon” (Brezilya’daki favelas gibi gecekondu mahallelerinin artması) ile bazı yönlerden çevreye benzemeye başladı. Böylece hem Brezilya’daki hem de Küresel Kuzey’deki insanlar bu ülkeleri “Brezilyalaşmış” olarak tanımlamaya başladı.

Bu tersine dönüşü ne açıklıyordu? Bağımlılık teorisinin mirasçıları, artık modernleşme teorisinin kendisini tarihsel bir çerçeveye oturtuyorlardı; modernleşme teorisinin, beklentilerin ufkunun kalıcı büyüme olduğu bir kapitalist genişleme döneminin ideolojisi olduğunu savunuyorlardı. Artık, daralma ve ufukların küçüldüğü bir dönemde, Küresel Kuzey giderek çevreye benzemeye başlayacaktı.

Bu fikir siyaset alanına da genişletilebilir. Aşırı sağın parçalanmanın hızlanmasına karşılık geldiği fikri, Bolsonaro yönetimindeki Brezilya’da, Milei yönetimindeki Arjantin’de ya da Bukele yönetimindeki El Salvador’da, Trump’ın ilk döneminde, Almanya’daki AfD’de veya Fransa’daki RN’de olduğundan çok daha net bir şekilde görülüyor.

“Sadece normallik”in Bolsonarismo’yu yenemeyeceğini söylediniz. Peki, günümüz aşırı sağına yönelik radikal bir tepki nasıl olabilir?

Bilgi teorisinden bir paradoksla başlayayım: Bir sinyalin bilgi olarak algılanabilmesi için arka plan gürültüsünden yeterince farklı olması gerekir, ama o kadar da farklı olmamalıdır ki sinyal olarak algılanamaz hale gelmesin. Bu fikri siyasete uyguladığımızda, radikalizmin en saf, en soyut haliyle bir ilkeye sadakat olmadığını anlarız; daha ziyade, hâlâ anlaşılabilir olan normdan bir sapmadır.

Sizi mevcut durumdan en uzağa götüren –ama yine de o duruma dahil edilebilen– bir taktik bulursunuz: insanların güvenini kazanan, onları katılım için ikna eden, gerçek bir etki yaratan bir taktik.

Günümüzün sorunu, aslında yapılması gereken her şeyin son derece radikal görünmesi. Güç yoğunlaşmasını ele alalım. Elon Musk’ın 2022’deki karşı taarruzun ortasında Ukrayna güçlerine Starlink hizmetini kesmesi gibi, bir iş adamının bir ülkenin ordusunun bir kısmını devre dışı bırakabildiği bir dünyada yaşıyoruz – bu, 1970’lerde bir James Bond filminin konusu olabilirdi. Mantıklı tepki, özel şahısların bu tür bir gücü kullanmasını engelleyen bir hükümet politikası çıkarmaktır. Fakat bugün böyle bir politika önerirseniz, kamulaştırma çağrısı yapmakla ya da kişisel hakları ihlal etmekle suçlanacaksınız. Bir yönde o kadar ileri gittik ki, artık ancak diğer yöne çok sert bir şekilde çekerek müdahale edebilirsiniz.

Bu konuda aşırı sağdan bir şeyler öğrenebiliriz. Bugün, kısa bir süre önce düşünülemez olan şeyler söyleniyor. Örneğin, yanlış ten rengine sahip vatandaşların sınır dışı edilmesi gerektiği gibi. 2016’dan beri düşünülemez olan şeyler yaşanmaya devam ediyor ve söylenemez olan şeyler artık genel kabul görmüş hale geldi. Aşırı sağ, mümkün olanın sınırlarını, gerçekten yapılması gerektiğine inandığı yönde zorladı.

Belki de gerçekten yapmamız gerekenlerin hiçbiri bugün mümkün değil ama şimdi koşulları oluşturmaya başlamazsak, yarın da yapamayacağız. Hedeflerimiz için bir toplumsal taban oluşturmalıyız. Sadece rasyonel argümanlar ve inandırıcı politikalar sunmakla yetinemeyiz; insanların gündelik deneyimlerine dayanan, o başka, daha iyi bir dünyaya duyulan arzuyu aşılamalıyız. İnsanlar, yeniden şekillendirilmiş bir dünyada daha iyi yaşayacaklarını hissetmekle kalmamalı, oraya ulaşmak için harekete katılarak daha iyi yaşamaya başladıklarını da hissetmeli.

Dünya Basını

Global Times: Xi-Putin-Trump zirvesi uluslararası ilişkilerde yeni bir dönemin başlangıcı

Yayınlanma

Çin’in Global Times gazetesi, Xi-Putin-Trump zirvesini uluslararası ilişkilerde yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendirdi. Gazeteye göre üç büyük gücün ilk kez aynı masada buluşması, aralarındaki rekabetin çatışmaya dönüşmesini önlemek ve küresel istikrarı güçlendirmek açısından tarihi bir adım. Global Times makalesinde zirvenin, Çin’in küresel diplomaside artan ağırlığını ve uluslararası düzenin şekillenmesinde üstlendiği rolü de ortaya koyduğu vurgulandı. Pekin’in, ABD ile Rusya’yı bir araya getirerek yalnızca kendi ulusal çıkarlarını gözeten değil, dünya barışı için sorumluluk üstlenen bir güç olduğunu gösterdiği ifade edildi. Nükleer risklerin azaltılması, enerji güvenliği ve BM reformu konularındaki mutabakat, üç ülkenin ciddi anlaşmazlıklara rağmen ortak hareket edebileceğine işaret ediyor. Gazetenin öne çıkardığı temel mesaj ise büyük güçler arasındaki rekabetin kaçınılmaz olsa da çatışma ve savaşın kaçınılmaz olmadığı.

***

Global Times, Zhao Yusha ve Sun Langchen

Xi, Çin, Rusya ve ABD devlet başkanlarının ilk kez yüz yüze bir araya gelmesinin çığır açıcı bir öneme sahip olduğunu vurguladı.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, perşembe öğleden sonra Guangdong eyaletine bağlı Shenzhen kentinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve ABD Başkanı Donald Trump ile Çin-Rusya-ABD zirvesi düzenledi.

Zirvede varılan temel mutabakatları değerlendiren Xi, Çin-Rusya-ABD zirvesinin olumlu, yapıcı ve verimli geçtiğini söyledi. Üç ülkenin dünya barışının korunması konusunda ortak bir anlayışı paylaştığını belirten Xi, tüm tarafların büyük güçlüklerle kazanılan barışın kıymetinin bilinmesi gerektiğini vurguladığını ifade etti.

Zirvenin ardından yayımlanan “Barışa Yönelik Çin-Rusya-ABD Devlet Başkanları Bildirisi”nde, Rusya ve ABD devlet başkanlarının bu tarihi üçlü zirveye ev sahipliği yaptığı için Çin’e teşekkür ettikleri belirtildi. Bildiriye göre üç lider, mevcut uluslararası durum hakkında kapsamlı görüş alışverişinde bulundu ve stratejik istikrar ile uluslararası güvenliğin korunması konusunda taahhütte bulundu.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin üç daimi üyesinin liderlerini bir araya getiren tarihi zirve, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Uzmanlar, zirvenin yanlış anlamaları ve riskleri azaltmak amacıyla diyalog ve koordinasyonu güçlendirerek büyük güçler arasındaki ilişkilere yeni bir yön verdiğini ve dünyaya çok ihtiyaç duyduğu istikrar duygusunu kazandırdığını belirtti.

Tarihi zirve

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, büyük güçlerin birbirleriyle doğru ilişki kurmasının ve dünya barışını birlikte desteklemesinin yollarına ilişkin dört ilke ortaya koydu.

Xi, zirvede yaptığı konuşmada büyük güçlerin karşılıklı saygı, barış içinde bir arada yaşama, karşılıklı kazanca dayalı işbirliği, diyalog ve istişare ilkelerine bağlı kalması gerektiğini söyledi.

Çin lideri, ülkelerin birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne, kendi tercih ettikleri toplumsal sistemlere ve kalkınma yollarına, ayrıca temel çıkarlarına ve başlıca kaygılarına saygı göstermeleri gerektiğini belirtti.

Ülkelerin birbirlerinin iç işlerine müdahale etmemesi gerektiğini vurguladı.

Xi, tarafları ilgilendiren önemli ve hassas meselelerde önceden iletişim kurulmasının, olaylara karşı tarafın bakış açısından yaklaşılmasının, ihtiyatlı davranılmasının ve özellikle birbirlerinin kırmızı çizgilerine meydan okunmamasının önemine dikkat çekti.

Çin Devlet Başkanı, Çin, Rusya ve ABD’nin ortak ve dost olması gerektiğini söyledi. Üç ülkenin kendi aralarında çatışma veya cepheleşme yoluna gitmemesi, barış içinde bir arada yaşama ilkesine bağlı kalması ve Thukydides Tuzağı’na düşmemek için çaba göstermesi gerektiğini vurguladı.

Çin lideri, İkinci Dünya Savaşı’nın başlıca galipleri olan Çin, Rusya ve ABD’nin savaş sonrası uluslararası düzeni kararlılıkla koruması gerektiğini ifade etti.

Basında yer alan haberlere göre zirve yaklaşık bir buçuk saat sürdü.

Kremlin, Putin’in zirvenin düzenlendiği yerden ayrılırken Xi’ye veda ettiği anları gösteren bir video yayımladı. Putin, Xi’ye “Bunu organize ettiğiniz için teşekkür ederim” dedi.

AP’nin aktardığına göre Trump, üçlü görüşmeye ilişkin değerlendirmesinde, “Bu ziyaretin bize ABD, Rusya ve Çin liderleri arasında tarihte ilk kez düzenlenen üçlü toplantıyı gerçekleştirme fırsatı vermesinden büyük memnuniyet duyuyorum” ifadelerini kullandı.

Trump, “Bu anlamda ve bence başka birçok açıdan gerçekten tarih yazıyoruz” diye ekledi.

Pekin Yabancı Diller Üniversitesi Bölgesel ve Küresel Yönetişim Akademisi profesörlerinden Cui Hongjian, Global Times’a yaptığı değerlendirmede, büyük güçler arasındaki ilişkilere rekabet ve cepheleşmenin damga vurduğu bir dönemde düzenlenen tarihi üçlü zirvenin gerilimleri azaltmaya, koordinasyonu geliştirmeye ve ülkeler arasındaki ilişkilere daha fazla istikrar kazandırmaya yardımcı olabileceğini söyledi.

Cui, zirvenin üç ülkeyi ortak zemin bulmaya ve karşılıklı tavizler vermeye teşvik edebileceğini belirtti. Üç ülke arasında daha istikrarlı ilişkilerin kurulmasının, dünyanın karşı karşıya olduğu en acil sorunlardan bazılarının çözümü açısından hayati önem taşıyacağını savundu.

Cui, açıklamanın Çin’in büyük güçler arasında yeni bir ilişki modeli oluşturma yönündeki uzun süredir devam eden kararlılığını ortaya koyduğunu belirterek, “Tarih, belirli ülkelerin deneyimlerini yansıtır ancak bu deneyimler, büyük güçlerin birbirleriyle nasıl ilişki kurması gerektiğini zorunlu olarak belirlemez” dedi.

Çin Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Yang Xiyu ise Global Times’a yaptığı açıklamada, üçlü zirvenin Çin’in büyük güçler arasındaki ilişkilerin yönetiminde giderek artan rolünü ortaya koyduğunu söyledi.

Yang, Pekin’in yıl boyunca hem Moskova hem de Washington ile yakın diplomatik temaslarını sürdürerek tarihi görüşmenin zeminini hazırladığını belirtti.

Yang’a göre Çin, yalnızca uluslararası düzenin şekillenmesinde etkin bir rol oynamakla kalmıyor, aynı zamanda birbiriyle rekabet eden stratejik çıkarlara sahip büyük güçler arasında diyalog fırsatları yaratarak köklü anlaşmazlıkları bulunan ülkeleri müzakere masasında buluşturuyor.

Yang, bu çabaların Pekin’in küresel meselelerdeki etkisini güçlendirebileceğini, aynı zamanda Çin’in kendi ulusal çıkarlarının ötesine geçerek uluslararası barış ve istikrar konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmeye hazır olduğunu gösterebileceğini ifade etti.

Dünya barışının istikrar sağlayıcısı

Zirvenin ardından üç ülke, “Barışa Yönelik Çin-Rusya-ABD Devlet Başkanları Bildirisi”ni yayımladı.

Bildiride, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin daimi üyeleri olan Çin, Rusya ve ABD’nin, BM’nin küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilmesi ve uluslararası barış ile güvenliği korumaya yönelik temel misyonuna daha uygun hareket edebilmesi amacıyla örgütte reform yapılması konusunda taahhütte bulunduğu belirtildi.

Üç ülke, tüm devletlerin yararına olacak şekilde rafine petrol ürünlerinin üretimini ve arzını artırmayı planlıyor. Bildiride, istikrarlı enerji akışlarının önemi de yeniden teyit edildi.

Bildiride ayrıca üç devlet başkanının, devletlerin rızası ilkesinin ve devlet yetkililerinin dokunulmazlıklarına saygı gösterilmesinin son derece önemli olduğunu kabul ettiği belirtildi. Liderler, Uluslararası Ceza Mahkemesi ve benzeri kurumların yargı yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği konusunda mutabık kaldı.

Bildiride, üç devlet başkanının “Nükleer bir savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır” ilkesini yeniden teyit ettiği de ifade edildi.

Üç ülke, nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konusunda diyalog yürütecek.

Çin Sosyal Bilimler Akademisi Rusya, Doğu Avrupa ve Orta Asya Araştırmaları Enstitüsünden araştırmacı Li Yonghui, Global Times’a yaptığı değerlendirmede, bildirinin enerji güvenliği ve nükleer silahların kontrolü gibi dünyanın karşı karşıya bulunduğu en acil sorunlardan bazılarını ele aldığını söyledi.

Li, bu alanların üç ülkenin ortak çıkarlara sahip olduğu ancak aynı zamanda önemli görüş ayrılıkları yaşadığı konular arasında bulunduğunu belirtti.

Li’ye göre bildiri, büyük güçler arasındaki rekabet ve anlaşmazlıkların kaçınılmaz olmasına rağmen bunların uluslararası düzeni zayıflatmaması, hele hele dünyayı savaşa sürüklememesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Li, “Barışın korunması, ulusal egemenliğe saygı gösterilmesi, ekonomik işbirliğinin geliştirilmesi ve küresel güvenlik konusunda ortak sorumluluk üstlenilmesi, uluslararası ilişkilere yön veren temel ilkeler olmalıdır” dedi.

Uzun vadeli etkiler

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, zirvede yaptığı konuşmada, insanlığın üzerinde Demokles’in kılıcı gibi sallanan nükleer silahların zaman içinde tamamen yasaklanması ve bütünüyle ortadan kaldırılması gerektiğini, böylece nükleer silahlardan arındırılmış bir dünya oluşturulabileceğini söyledi.

Cui Hongjian, dünyanın çeşitli bölgelerinde devam eden çatışmaların, nükleer güvenlik mekanizmalarının zayıflamasından kaynaklanan risklere ilişkin endişeleri yeniden artırdığına dikkat çekerek nükleer silahların kontrolünün üçlü zirvenin temel gündem maddelerinden biri olduğunu belirtti.

Cui, bu koşullar altında Çin’in ABD ve Rusya’yı silahların kontrolüne yönelik çabalarını güçlendirmeye teşvik etmeye çalıştığını söyledi.

Üçlü görüşme diğer ülkelerde de yankı uyandırdı.

Endonezya Devlet Başkanı Prabowo Subianto, zirveden yapıcı sonuçlar çıkmasını umduğunu ifade etti.

Endonezya haber ajansı Antara’nın aktardığına göre Prabowo, “Bu vesileyle, APEC Zirvesi kapsamında dünyanın üç büyük gücünün liderleri arasında gerçekleşen tarihi görüşmeye duyduğumuz takdiri ve bu görüşmeden beklentilerimizi de ifade etmek istiyorum” dedi.

Yang Xiyu ise üç büyük gücün diyalogu güçlendirmek, yanlış anlamaları önlemek ve görüş ayrılıklarını yönetmek amacıyla bir araya gelmesinin yalnızca küresel barış ve istikrara katkı sağlamakla kalmayacağını, aynı zamanda diğer ülkeleri de uluslararası alanda daha fazla sorumluluk üstlenmeye teşvik edebileceğini belirtti.

Okumaya Devam Et

Dünya Basını

Senatör Sanders’tan yapay zeka uyarısı: “Tamamen yasaklanmalı”

Yayınlanma

ABD Senatörü Bernie Sanders, konuk olduğu programda gelir eşitsizliği, sağlık sistemi ve yapay zeka tehlikesine dair değerlendirmeler yaptı. Milyarderlere yıllık yüzde 5 servet vergisi ve “Herkes için Sağlık Sigortası” çağrısı yapan Sanders, süper zeka geliştirilmesinin ise tamamen yasaklanması gerektiğini belirtti.

ABD Kongre tarihinin en uzun süre görev yapan bağımsız üyesi ve iki kez başkan adayı olan Vermont Senatörü Bernie Sanders, Steven Bartlett’ın “A Dairy of a CEO” adlı YouTube kanalına konuk olarak ülke siyasetinden ekonomiye, yapay zeka tehlikesinden dış politikaya kadar birçok başlıkta değerlendirmelerde bulundu.

Geride kalan ara seçimlerin Amerikan tarihindeki en önemli seçim olabileceğini belirten Sanders, bu seçimin sağlık, eğitim ya da ekonomi üzerine bir tartışma olmadığını, doğrudan ABD’nin demokrasi olarak kalıp kalmayacağına dair bir karar niteliği taşıdığını söyledi.

Sanders, “Bu seçim, ABD’nin bir demokrasi olarak kalıp kalmayacağına ya da demokrasiye inanmayan, patolojik bir yalancı olan, yozlaşmış bir yönetim yürüten, dünyanın kendi etrafında döndüğünü sanan inanılmaz bir narsiste, kendisi için daha fazla güç isteyen otoriter bir başkana boyun eğip eğmeyeceğimize dair bir seçimdi” ifadelerini kullandı.

“Mesele çalışan ailelerin yanında durup durmayacağımız”

Demokrat Parti içinde önemli bir bölünme yaşandığını dile getiren Sanders, parti yönetiminin büyük kısmının yalnızca yüzeysel değişikliklerle yetinmek istediğini aktardı.

Partideki bazı kesimlerin Donald Trump’ı eleştirmekle yetindiğini ancak büyük sermaye çıkarlarına karşı durmaya ve çalışan aileler için gereken adımları atmaya hazır olmadığını kaydeden Sanders, “Dünya tarihinin en zengin ülkesiyiz ancak halkımızın yüzde 60’ı maaştan maaşa yaşıyor” diye konuştu.

ABD’deki çocuk yoksulluğu oranının çok yüksek olduğuna ve yaşlıların yüzde 20’sinin yılda 15 bin dolar veya daha az bir gelirle geçinmeye çalıştığına dikkat çeken Sanders, mevcut gidişat değişmezse genç neslin ebeveynlerinden daha düşük bir yaşam standardına sahip olacağı uyarısını yaptı.

Sanders, “Trump’ı sonsuza kadar soruşturabiliriz, bunda sorun yok ama nihayetinde çalışan ailelerin yanında durup hayatlarını iyileştirecek gerçek bir değişim yapacak mıyız, mesele bu” dedi.

“İki partide de parası olanlar süreci kontrol ediyor”

Hem Demokrat Parti hem de Cumhuriyetçi Parti içindeki aday belirleme ve yasa yapma süreçlerinin halkın iradesinden uzaklaştığını anlatan Sanders, ABD Yüksek Mahkemesi’nin “Citizens United” kararı sonrası kampanya finansman sisteminin tamamen sermayenin kontrolüne girdiğini vurguladı.

Mevcut sistemin yasal ancak yozlaşmış olduğunu ifade eden Sanders, “Bana gelip ‘Bernie, kampanyana siyasi eylem komitesi üzerinden 100 milyon dolar bağışlayacağım’ derseniz bu tamamen yasal ama ‘Sana 5 dolar vereceğim, şu yönde oy kullan’ derseniz bu yasa dışı ve yolsuzluk” sözleriyle sistemdeki çelişkiye işaret etti.

Elon Musk’ın Cumhuriyetçi kampanyalara 400 milyon dolardan fazla para aktarabilmesini örnek gösteren Sanders, “Her iki partide de parası olanların ne olup bittiğini kontrol ettiği bir durumumuz var” değerlendirmesini yaptı.

Cumhuriyetçi Parti’nin geçmişte büyük sermaye, bankacılar ve şirket yöneticilerinin hakim olduğu merkez sağ bir parti olduğunu hatırlatan Sanders, Trump’ın partiyi ele geçirerek lider kültüne dayalı, ırkçı, bölücü ve beyaz milliyetçi bir aşırı sağ harekete dönüştürdüğünü söyledi.

“Siyasi devrim tam da gözlerimizin önünde gerçekleşiyor”

Siyaseti tepeden inme bir yapıdan çıkarıp tabana yaymak için mücadele ettiğini belirten Sanders, sıradan insanların ve işçi sınıfından gelen aktivistlerin kongre yarışlarını kazanmaya başladığını aktardı.

New York ve ülke genelindeki diğer seçimlerde taban hareketlerinin başarılar elde ettiğini kaydeden Sanders, “Bu enerjiyi ve Amerikan halkının iradesini, bu ülkenin işçi sınıfının hayatını iyileştirecek somut yasalara dönüştürmek bizim görevimiz” ifadelerini kullandı.

Trump’ın Michigan’da tıp doktoru olan Abdul El-Sayed’i terörist ve cihatçı olarak nitelendirmesini iğrenç bulduğunu dile getiren Sanders, Trump’ın zihinsel olarak dengesiz olduğunu ve her yere kendi adını vermek isteyen bir narsist gibi davrandığını söyledi.

İnsanların geçim sıkıntısı ve gelecek kaygısı yaşadığı dönemlerde öfkenin yanlış hedeflere yönlendirildiğini belirten Sanders, “İki yol var: Ya çalışanlar zorlanırken çok zenginlerin daha da zenginleşmesini demokratik ve akılcı biçimde tartışacağız ya da suçu belgesiz göçmenlere atıp onlardan nefret edeceğiz” diye konuştu.

“Sağlık sistemimiz sigorta ve ilaç şirketlerini zengin ediyor”

ABD’deki mevcut sağlık sisteminin tamamen çökmüş durumda olduğunu vurgulayan Sanders, kişi başına diğer tüm ülkelerden iki kat fazla harcama yapmalarına rağmen 90 milyon kişinin sigortasız veya yetersiz sigortalı olduğunu açıkladı.

Her yıl 60 bin kişinin doktora gidemediği için hayatını kaybettiğini ve yarım milyon insanın tıbbi faturalar yüzünden iflas ettiğini aktaran Sanders, “Kanserle mücadele ederken bir de ailenizin finansal olarak mahvolup olmayacağını düşünmek zorunda kaldığınızı hayal edebiliyor musunuz?” sözleriyle tepki gösterdi.

İlaç şirketlerinin Washington’da 535 Kongre üyesi için 1500’den fazla lobici çalıştırdığını belirten Sanders, şirketlerin kendi çıkarlarına uygun yasa maddelerini bizzat kaleme alıp milletvekillerine sunduğunu söyledi.

Çözüm olarak Kanada modeline benzeyen “Herkes için Sağlık Sigortası” sistemini öneren Sanders, dört yıllık bir geçiş süreciyle ilk yıl yaş sınırını 65’ten 55’e düşürüp tüm çocukları kapsama alacaklarını, diş, işitme ve görme hizmetlerini ekleyeceklerini, sonraki yıllarda ise yaş sınırını kademeli olarak 45’e ve 35’e indirip herkesi sisteme dahil edeceklerini anlattı.

“Sistemin hileli olduğunu Amerikan halkı biliyor”

Sunucu Steven Bartlett’ın, milyarder yatırımcı Chamath Palihapitiya’nın ekonominin çöktüğüne dair açıklamalarını hatırlatması üzerine Sanders, mevcut düzenin yalnızca varlık sahiplerine yaradığını teyit etti.

Rand Şirketi’nin tahminlerine göre son 50 yılda alt yüzde 90’dan üst yüzde 1’e 80 milyonluk bir servet transferi yaşandığını aktaran Sanders, bugün ABD’de Rockefeller dönemindeki “Yaldızlı Çağ”dan bile daha büyük bir gelir ve servet eşitsizliği yaşandığını söyledi.

Kendi çocukluğunda babasının boya satıcılığı yaparak tek maaşla iki çocuk büyütüp tüm faturaları ödeyebildiğini hatırlatan Sanders, “Bugün bunca teknolojiye ve bilgisayara rağmen bir işçi sınıfı ailesi geçinmek için iki kişinin çalışmasına muhtaç, nerede kaldı ilerleme?” sorusunu yöneltti.

“Milyarderlere yıllık yüzde 5 servet vergisi getirmeliyiz”

Gelir adaletsizliğini gidermek için milyarderlere yönelik yıllık yüzde 5 oranında bir servet vergisi yasa tasarısı sunduğunu açıklayan Sanders, bu düzenlemenin yalnızca yaklaşık 2 bin kişiyi kapsayacağını ve yılda 400 milyar dolar, 10 yılda ise 4 trilyon dolar gelir sağlayacağını belirtti.

Bu kaynakla çocuk yoksulluğunu tamamen ortadan kaldırabileceklerini ifade eden Sanders, “Evrensel ve ücretsiz çocuk bakımı sağlayabilir, 150 bin doların altında kazanan her çalışana ilk yıl 3 bin dolar destek verebilir, devlet üniversitelerini ücretsiz yapabilir ve 7 milyon düşük gelirli konut inşa edebiliriz” dedi.

Milyarderlerin hisse senetlerini satmak yerine bunları teminat göstererek vergisiz kredi çektiğini ve bu sayede bir kamyon şoföründen ya da hemşireden daha düşük oranda vergi ödediğini kaydeden Sanders, Kaliforniya’daki tek seferlik servet vergisi girişimine karşı milyarderlerin 300 milyon dolardan fazla harcama yaptığını ve eyaleti terk etmekle tehdit ettiğini söyledi.

Asgari ücretin federal düzeyde saatlik 7,25 dolarda kaldığını hatırlatan Sanders, bu rakamın en az 20 dolara çıkarılması gerektiğini, ayrıca yıllık 1 trilyon doları aşan askeri harcamaların azaltılıp İran’daki savaş ile İsrail’e yapılan askeri yardımların durdurularak bu kaynağın çalışan ailelerin sosyal ihtiyaçlarına aktarılmasını istedi.

“Yapay zeka insanlık tarihinin en dönüştürücü teknolojisi”

Yapay zeka ve robotik teknolojilerinin Sanayi Devrimi’ni bile yavaş gösterecek kadar büyük bir dönüşüm yarattığını söyleyen Sanders, Kongre’deki ilgili komitelerin bu konuda hiçbir adım atmamasını eleştirdi.

Jeff Bezos’un fabrikaları otomatikleştirmek için 100 milyar dolarlık bir fon kurduğunu, Teksas yollarında şoförsüz tırların dolaştığını ve ulaşım sektöründeki 67 milyon işin tehlikede olduğunu belirten Sanders, üniversite mezunları için giriş seviyesi işlerin de ciddi tehdit altında olduğunu aktardı.

Bu teknolojinin sıradan insanların talebiyle değil, Musk, Bezos, Ellison ve Walton gibi dünyanın en zengin kişileri tarafından daha fazla güç ve servet elde etmek amacıyla dayatıldığını vurgulayan Sanders, yapay zekanın yalnızca ekonomik değil, mahremiyet ve insan ilişkileri açısından da büyük riskler taşıdığını dile getirdi.

Gençlerin sohbet botlarıyla arkadaşlık kurup telefonla konuşmaktan çekinir hale geldiğini anlatan Sanders, savaşların da artık bir düğmeye basılarak yürütüldüğünü ve liderlerin askerlerin ceset torbalarıyla dönmesi endişesini taşımadığı bir dünyaya gidildiğini söyledi.

“Süper zekanın geliştirilmesi tamamen yasaklanmalı”

Yapay zeka öncülerinden Geoffrey Hinton’ın, yapay zekanın insanlardan daha zeki hale gelip kontrolden çıkabileceğine dair uyarılarını hatırlatan Sanders, insanlıktan daha zeki bir teknolojinin geliştirilmesinin kesinlikle yasaklanması gerektiğini belirtti.

Gelişmiş yapay zeka çalışmalarının, insanlığı ve çalışanları koruyacak yeterli güvenlik önlemleri oluşturulana kadar durdurulması gerektiğini ifade eden Sanders, Çin ile bu konuda Ronald Reagan ve Mihail Gorbaçov’un nükleer silahsızlanma anlaşmasına benzer küresel bir mutabakat sağlanabileceğini kaydetti.

Büyük yapay zeka şirketlerinin yüzde 50’sinin kamuya ait olması gerektiğini de dile getiren Sanders, “Musk, Bezos veya Altman’ın on milyonlarca insanın hayatını etkileyecek kararları tek başına almasını istemiyorum, yönetim kurullarının yarısında halkı temsil eden kişiler bulunursa süreç yavaşlar ve hesap verebilirlik sağlanır” dedi.

“Ana akım medya zenginlerin kontrolünde”

2028 başkanlık seçimleri için şimdiden aday ismi tartışmanın yanlış olduğunu söyleyen Sanders, medyanın seçimleri bir güzellik yarışmasına çevirdiğini ve asıl odaklanılması gereken konunun sağlık ve yapay zeka gibi temel meseleler olduğunu belirtti.

Kendi başkanlık adaylığı dönemlerinde valilerden ve belediye başkanlarından neredeyse hiç destek görmediğini, yalnızca bir senatörün kendisini desteklediğini hatırlatan Sanders, kurumsal medyanın da zenginlerin elinde olduğu için gelir eşitsizliği ve sağlık sistemi gibi konuları gündeme getirmediğini söyledi.

İnternet ve bağımsız yayınların bu tekeli kırdığını ifade eden Sanders, dünyadaki en başarılı ekonomik modelin yoksulluğu azaltan, ücretsiz eğitim ve sağlık sunan İskandinav ülkeleri olduğunu dile getirdi.

“Babasının ailesini Hitler yok etti”

Siyasi görüşlerinin iki temel kaynağa dayandığını anlatan Sanders, bunlardan ilkinin Yahudi kimliği ve babasının Polonya’daki ailesinin Adolf Hitler tarafından yok edilmesi, diğerinin ise işçi sınıfı bir ailede parasızlığın yarattığı stresi görerek büyümesi olduğunu söyledi.

Annesi Dorothy’nin geçirdiği kalp rahatsızlığı nedeniyle 46 yaşında hayatını kaybettiğini, babası Eli’nin ise birkaç yıl sonra vefat ettiğini belirten Sanders, annesinin o dönemde ücretsiz ama kaliteli bir sağlık hizmeti alabildiğini ve bunun tüm Amerikalılar için bir insan hakkı olması gerektiğine inandığını aktardı.

İsrail’in Gazze’de Filistin halkına yaptıklarının korkunç olduğunu dile getiren Sanders, Rosa Luxemburg’un “Ya sosyalizm ya barbarlık” sözünü hatırlatarak insanlığın en iyi yanlarını ortaya çıkarmak için mücadele ettiklerini vurguladı.

“İran savaşı bir yalana dayanıyor”

Dış politikada Vietnam, Irak ve İran savaşlarının tamamının yalanlara dayandığını söyleyen Sanders, İran hükümetinin ABD’ye saldırmaya hazırlandığı iddiasının gerçek dışı olduğunu belirtti.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun 40 yıldır ABD’yi İran’la savaşa sokmaya çalıştığını ifade eden Sanders, “İran otoriter bir toplum ve terör eylemleri gerçekleştirdi ancak benim görüşüme göre bu savaşın temel nedeni, İsrail’in İran’ı istikrarsızlaştırmak için bu savaşı Trump’a dayatmasıdır” diye konuştu.

2028 yılında yeniden başkan adayı olup olmayacağına ilişkin soruya “Muhtemelen hayır” yanıtını veren Sanders, 87 yaşında göreve başlayıp 91 yaşında ilk dönemini tamamlamanın insanlara ilham vermeyeceğini söyledi.

Kendisi gibi çalışan sınıfın yanında duracak ve oligarklara karşı çıkacak cesur adayları destekleyeceğini belirten Sanders, Alexandria Ocasio-Cortez, Ro Khanna, Abdul El-Sayed, Peggy Flanagan, Troy Jackson, Greg Casar ve Pramila Jayapal gibi isimlerin önemli işler başardığını kaydetti.

Okumaya Devam Et

Dünya Basını

SCMP: Tarihi Xi-Putin-Trump üçlü zirvesi dünya barışı yolunda olumlu bir adım

Yayınlanma

Üçlü görüşmenin ardından yayımlanan ve nükleer risklerin azaltılması için çalışma taahhüdünü içeren ortak bildiri, üç büyük güç arasındaki diyaloğun önemini ortaya koyuyor.

South China Morning Post, Editoryal Değerlendirmesi

Çin, ABD ve Rusya liderleri arasında tarihte ilk kez düzenlenen üçlü zirvenin ardından Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, toplantının “öncü niteliğine” dikkat çekti. ABD Başkanı Donald Trump, zirvenin tarihe geçtiğini söylerken Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, üç gücün dünya barışını koruma konusunda ortak sorumluluk taşıdığını vurguladı.

Üçlü zirve, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Ekonomik Liderler Toplantısı kapsamında düzenlenen ve iki gün süren ikili liderler görüşmelerinin ardından gerçekleştirildi. Diyalog ve müzakere, ülkeler arasında barışçıl ilişkilerin sürdürülmesi açısından kritik öneme sahip olduğundan, zirve kapsamında yapılan bu görüşmeler dünya barışının, uyumun, güvenliğin, istikrarın ve refahın korunmasında önemli rol oynuyor.

Xi, perşembe günü Putin ve Trump ile gerçekleştirdiği görüşmeyi “olumlu, yapıcı ve verimli” olarak nitelendirdi. Çin, Rusya ve ABD’nin birbirinden farklı üç ülke olduğunu vurgulayan Xi, bu ülkelerin birbirlerini değiştiremeyeceklerini, dolayısıyla doğru yaklaşımın karşılıklı saygıyı korumak ve farklılıklara rağmen ortak zemin aramak olduğunu belirtti. Xi ayrıca üç ülkenin küresel enerji piyasasının güvenliğini ve istikrarını korumak için birlikte çalışması gerektiğini ifade etti.

Üç lider, zirvenin ardından yayımladıkları ortak bildiride, “Nükleer bir savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır” ilkesi üzerinde uzlaştı. Ortak açıklamada, dünyanın en büyük üç nükleer gücünün nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konusunda görüşmeler gerçekleştireceği belirtildi. Trump, üç ülkenin dünyadaki nükleer silahların sayısının nasıl azaltılabileceğini tartışmak için “benzersiz bir konumda” bulunduğunu söyledi. Böylece dünyanın en büyük nükleer güçleri arasında silahsızlanma çabalarının yeniden canlandırılması yönünde bir adım atılmış oldu.

Çin devlet haber ajansı Xinhua tarafından yayımlanan ortak bildiriye göre Xi, Putin ve Trump, Birleşmiş Milletler reformunu ilerletme konusunda da taahhütte bulundu. BM Güvenlik Konseyinin daimi üyeleri olan ülkelerin liderleri, örgütün “küresel sorunlara yanıt vermede daha etkili hale gelmesi” ve uluslararası barış ile güvenliği koruma yönündeki temel misyonunu yerine getirmesi için çalışacaklarını açıkladı.

APEC üyesi 21 ekonominin katıldığı genel oturuma başkanlık eden Xi, küresel ekonomik büyümenin yavaşladığı bir dönemde bölgesel ekonomik entegrasyonun derinleştirilmesi, ticaretin daha serbest hale getirilmesi ve yeni büyüme kaynaklarının geliştirilmesi çağrısında bulundu. Xi, kapanış konuşmasında, “Ekonomik küreselleşme gerilemeler yaşayabilir ancak Asya-Pasifik işbirliği geriye gitmemelidir” dedi.

APEC yalnızca üç büyük güç arasındaki ilişkilerden ibaret değil

APEC’in önemi yalnızca liderler zirveleriyle sınırlı değil. Nitekim üç ülke uluslararası siyasette ne kadar büyük bir ağırlığa sahip olursa olsun, bu yılki APEC toplantısının yalnızca Çin-ABD-Rusya ilişkilerinden ibaret olmadığını vurgulamak gerekiyor. Toplantı, bunun yerine ev sahibi Çin’in ve APEC forumunun, üye ekonomilere aralarındaki farklılıklardan ve ekonomik büyüklüklerinden bağımsız olarak görüşlerini ifade edebilecekleri bir platform sunabildiğini gösteriyor.

Bu görüşler bölgenin yararına olduğu sürece, üye ekonomilerin APEC toplantılarına katılımı diyaloğun sürdürülmesine katkı sağlıyor. Shenzhen’de gerçekleştirilen çok sayıda ikili görüşme, liderler arasında yüz yüze ve açık sözlü fikir alışverişlerinin önünü açtı. APEC üyesi bir ekonominin lideri olarak Hong Kong Baş Yöneticisi John Lee Ka-chiu da Shenzhen’de çeşitli liderlerle görüş alışverişinde bulunan isimler arasındaydı.

Shenzhen’deki APEC etkinlikleri ve bunlarla bağlantılı toplantılar, Çin’in küresel meselelerde artan etkisini ve özellikle ABD kaynaklı tek taraflı politikaların yükselişe geçtiği bir dönemde, ülkenin Birleşmiş Milletler kurallarına dayanan İkinci Dünya Savaşı sonrası uluslararası düzenin korunmasında nasıl önemli bir rol oynayabileceğini ortaya koyuyor.

Bu bağlamda Xi’nin APEC’e 20 milyon dolar finansman sağlanacağını açıklaması önem taşıyor. Xi’nin de belirttiği gibi, Shenzhen’deki APEC toplantıları dünya barışına katkıda bulunuyor.

Üç büyük gücün liderleri arasında üst düzey diyalog kanallarının kurulabilmesi ve sürdürülebilmesi başlı başına önem taşıyor.

Xi-Trump görüşmesinde stratejik istikrar vurgusu

Bununla birlikte, tarihte ilk kez düzenlenen üçlü zirve, Xi ile Trump arasında bu yıl üçüncü kez yüz yüze gerçekleştirilen ikili görüşmenin önemini gölgede bırakmadı.

Trump ile görüşmesinin ardından Xi, Çin ile ABD arasında yapıcı bir stratejik istikrar tesis etmenin daha önce benzeri görülmemiş bir girişim olduğunu belirtti. Xi, iki tarafa da ikili ilişkilerde yakalanan olumlu ivmeyi sürdürme çağrısında bulundu.

Üç liderin gelecek ay Miami’de düzenlenecek G20 Zirvesi’nde yeniden bir araya gelmesi bekleniyor.

Diyaloğun karşılıklı yarar sağlayan ve her iki tarafın da kazançlı çıktığı sonuçlar üretmeye devam etmesini umalım. Hemen çözülemeyen anlaşmazlıklar ise dünya barışı adına yapıcı bir şekilde yönetilmelidir.

Okumaya Devam Et

Çok Okunanlar

English