Amerika
Brezilya’da yeniden Lula zaferi

Lula, Trump’ın müttefiki Flavio Bolsonaro’yu yenerek Brezilya’da ikinci turda geriden gelip kazanan ilk aday oldu.
Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, pazar günü yapılan seçimlerin ikinci turunda ilk turdaki yenilgisini tersine çevirerek yeniden seçildi.
Yüksek Seçim Mahkemesi, oyların yüzde 99,83’ü sayıldığında Lula’nın geçerli oyların yüzde 51,76’sını, sağcı Senatör Flavio Bolsonaro’nun ise yüzde 48,24’ünü aldığını açıkladı. Brezilya’nın 1989’da iki turlu seçim sistemine geçmesinden bu yana ilk turu geride tamamlayan hiçbir aday ikinci turda seçimi kazanamamıştı.
Aşırı sağcı Flavio Bolsonaro ise, sonuçları tanımadığını ve seçimlerin iptali için yargıya başvuracağını açıkladı.
Ulusal basında çıkan habere göre, Bolsonaro, talebine gerekçe olarak Federal Yüksek Mahkeme (STF) Yargıcı Cristiano Zanin’in oy verme süresini 2 saat uzatma kararını gösterdi.
Kararı, 2023’te Yüksek Mahkemeye atanmadan önce Lula’nın avukatlığını yapan Yargıç Cristiano Zanin verdi. Zanin, Lula’nın kampanya ekibinin, Bahia eyaletinde Flavio Bolsonaro’nun müttefikleri tarafından yönetilen kentlerde otobüslerin garajlarda tutulduğu ve bu nedenle yoksul seçmenlerin sandıklara ulaşamadığı yönündeki şikâyeti üzerine harekete geçti.
Flavio Bolsonaro’nun avukatları da üç eyalette selden etkilenen 17 belediyede oy verme süresinin uzatılması için seçim mahkemesine ayrı bir başvuruda bulunmuştu.
Zanin’in kararı sandıklara ulaştığında birçok sandık kurulunda oy verme cihazları çoktan kapatılmıştı. Sistem, kapatılan bir cihazın yeniden açılmasına izin vermiyordu. Bunun üzerine Yüksek Seçim Mahkemesi, bölgesel seçim mahkemelerine yalnızca hâlâ açık olan sandıklarda saat 19.00’a kadar oy kullanılmasına izin verilmesi talimatını verdi. Zanin de kararının kapsamını buna uygun şekilde daralttı.
Bazı seçmenler saat 17.00’de oy kullanamadan evlerine gönderilirken, diğerleri saat 19.00’a kadar oy verebildi. Her iki adayın kampanyası da bu durumu gerekçe göstererek seçimin iptalini talep edebilir. Böyle bir başvuru, Jair Bolsonaro’nun Yüksek Mahkemeye atadığı ilk yargıç olan Kassio Nunes Marques’in başkanlığındaki Yüksek Seçim Mahkemesi tarafından değerlendirilecek.
Seçim sonucu, Latin Amerika’nın en büyük ekonomisi ve Çin sermayesinin yurt dışında en fazla yöneldiği ülke olan Brezilya’nın, Arjantin, Şili ve Kolombiya’nın da aralarında bulunduğu Trump yanlısı hükümetler grubuna katılmasını engelledi. Böylece Washington’ın Çin’in Batı Yarımküre’deki varlığını sınırlandırma çabaları da sekteye uğradı.
ABD ile gümrük tarifeleri ve kritik mineraller konusunda yürütülen görüşmeler, Amerikan şirketlerine nadir toprak elementlerine erişim imkânı sunan ancak ayrıcalıklı muameleyi reddeden bir hükümetle devam edecek.
Seçim programları
Lula’nın seçim programı ayrıca kritik minerallerin haritalandırılması ve işlenmesine yönelik bölgesel bir strateji geliştirilmesini ve Trump’ın ek gümrük tarifeleriyle cezalandırmakla tehdit ettiği BRICS gündeminin sürdürülmesini öngörüyor.
80 yaşındaki Lula, Brezilya tarihinde görevdeki en yaşlı devlet başkanı olma unvanını taşıyor. İlk kez iktidara gelişinden 20 yılı aşkın süre sonra, ocak ayında dördüncü görev dönemine başlayacak.
2003-2010 yılları arasında ülkeyi yöneten Lula, 2022 seçimlerinde Senatör Flavio Bolsonaro’nun babası Jair Bolsonaro’yu az farkla yenerek 2023’te yeniden iktidara gelmişti. Jair Bolsonaro ise bu yenilginin ardından seçim sonuçlarını tersine çevirmeye yönelik bir komplo kurmaktan aldığı 27 yıllık hapis cezasını çekiyor.
Flavio Bolsonaro, seçim kampanyasını Trump yönetimiyle kurduğu ilişkiler üzerine inşa etti. Mayıs ayında Oval Ofis’te kabul edilen Bolsonaro, Amerika kıtasında ABD öncülüğünde kurulacak bir güvenlik ittifakına katılma sözü verdi ve Çin tedarikine alternatif olarak Brezilya’nın nadir toprak elementlerini Washington’a sunmayı vadetti.
Lula, yılın büyük bölümünde seçimin favorisi olarak görülüyordu. Kamuoyu araştırma şirketi Quaest, ocak ayında yaptığı bir ankette Lula’nın olası bir ikinci turda rakibine yedi puan fark attığını ortaya koymuştu.
İlk tur öncesinde araştırma yayımlayan yedi şirketten altısı Lula’yı önde gösteriyordu. Ancak Lula, ilk turu rakibinin 2,2 milyon oy gerisinde tamamladı.
İkinci tur öncesindeki anketlerin çoğu ise Flavio Bolsonaro’nun küçük bir farkla önde olduğunu ya da iki adayın hata payı içinde başa baş gittiğini gösteriyordu. Lula’nın ekibi, seçmenlerin rakibine yönelik olumsuz tutumunu güçlendirmeye ve ilk turda sandığa gitmeyen seçmenleri oy kullanmaya ikna etmeye çalıştı.
Lula, siyasi saldırılarını Jair Bolsonaro’nun Kovid-19 salgınını yönetme biçimine ve Flavio Bolsonaro’nun hâlen cezaevinde bulunan bankacı Daniel Vorcaro ile ilişkilerine yoğunlaştırdı.
Senatör Bolsonaro, merkez bankasının söz konusu finans kuruluşunu dolandırıcılık şüphesiyle kapatmasından aylar önce, babasının hayatını konu alan biyografik bir filmin finansmanı için bankacıdan 24 milyon dolar istemişti.
Flavio Bolsonaro ise Lula’nın oğlu Fabio Luis hakkında yürütülen polis soruşturmasını gündeme taşıyarak karşılık verdi.
Yüksek Mahkeme yargıçlarından biri, Fabio Luis’in emeklilerin maaşlarından usulsüz şekilde para kesildiği iddia edilen bir planla bağlantılı bir şirket adına kamu görevlileri nezdinde lobi yapıp yapmadığının araştırılması için temmuz ayında soruşturmaya izin vermişti. Lula ise bu ay televizyonda yayımlanan bir tartışmada, söz konusu dolandırıcılığın Jair Bolsonaro hükümeti döneminde başladığını söyledi.
Egemenlik ve Washington
Lula, Brezilya’nın yeni bir gümrük tarifesi dalgasını önlemeye çalıştığı mayıs ayında Beyaz Saray’da yaklaşık üç saat görüştüğü Trump ile ilişkiyi sürdürmeye çalışmıştı.
Washington, geçen yıl Jair Bolsonaro’nun yargılanmasını protesto etmek amacıyla Brezilya ürünlerine yüzde 50’ye varan gümrük vergileri uygulamıştı.
Lula, görüşmede ABD Başkanı’na, Brezilya’nın kritik minerallerinin bunları ülke içinde işlemeye istekli bütün ülkelere açık olduğunu söyledi.
Görüşmenin ardından yaptığı açıklamada Lula, “Amerikalılar, Çinliler, Almanlar, Japonlar, Fransızlar… Bizimle birlikte bu nadir toprak elementlerini çıkarmak, ayrıştırmak ve sundukları zenginliği üretmek isteyen herkes davetlidir” ifadelerini kullandı.
Ancak görüşmeler, Washington’ın temmuz ayında Brezilya ürünlerinin büyük bölümüne yüzde 25 gümrük vergisi uygulamasını engelleyemedi. Lula, bu durumdan Bolsonaro ailesini sorumlu tuttu. Senatörün kardeşi Eduardo, geçen yıl babalarının yargılanması nedeniyle Brezilyalı yetkililere yaptırım uygulanması için Washington’da lobi faaliyetleri yürütmüştü.
Lula, seçim kampanyasının merkezine ulusal egemenlik meselesini yerleştirdi. Eylül ayında televizyonda yayımlanan bir konuşmasında, Brezilya’nın nadir toprak elementi rezervlerini başka ülkelere teslim etmeye hazır olanların “vatanın asıl hainleri” olduğunu söyledi.
Brezilya, Çin’in ardından dünyanın en büyük ikinci nadir toprak elementi rezervine sahip ülkesi konumunda.
Lula, “Yurt dışında bu kaynaklara göz dikenler, burada da her şeyi altın tepside sunmaya hazır olanlar var” dedi. “Bu kez yalnızca kaya ihraç edip karşılığında teknoloji satın almayacağız” diye ekledi.
İki hafta sonra Lula, nadir toprak elementlerini de kapsayan ulusal kritik mineraller politikasını oluşturan yasayı imzaladı.
Seçim kampanyasının son haftasında ABD hükümetini Flavio Bolsonaro lehine müdahalede bulunmakla suçladı. Lula’nın kampanya ekibi ayrıca Meta Platforms’un Bolsonaro’nun internetteki görünürlüğünü artırdığı iddialarını gerekçe göstererek senatörün adaylığının iptal edilmesini Yüksek Seçim Mahkemesinden talep etti.
Pekin ile ilişkiler
Lula, Nisan 2023’te Pekin’i ziyaret etti. Hükümeti, bu ziyareti Jair Bolsonaro döneminde soğuyan ilişkileri yeniden canlandırma çabası olarak tanımladı.
Şanghay’da Huawei Technologies’in araştırma merkezini gezen Lula, iki ülke arasındaki ticarette ABD dolarına alternatif bir para birimi kullanılması çağrısında bulundu.
Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, Kasım 2024’te Brezilya’nın başkenti Brasília’ya resmî bir ziyaret gerçekleştirerek Lula’nın ziyaretine karşılık verdi. İki hükümet bu ziyaret sırasında 37 anlaşma imzaladı ve ikili ilişkileri “ortak geleceğe sahip bir topluluk” düzeyine yükseltti.
Brezilya, Çin’in küresel altyapı stratejisi olan Kuşak ve Yol Girişimi’ne katılmaktan kaçındı. Bunun yerine girişimi kendi yatırım programlarıyla ilişkilendirmeyi tercih etti.
Lula, geçen yıl mayıs ayında Latin Amerikalı liderlerle düzenlenen bir zirve için yeniden Pekin’e gitti. Great Wall Motor ve Meituan gibi şirketlerden toplam 27 milyar real (4,7 milyar dolar) tutarında yatırım taahhüdü alarak ülkesine döndü.
Brezilya-Çin İş Konseyi verilerine göre Çinli şirketler geçen yıl Brezilya’ya diğer bütün ülkelerden daha fazla yatırım yaptı. Toplam 52 projeye yayılan yatırımlar, 6,1 milyar dolarla rekor seviyeye ulaştı.
İran’daki savaşın Körfez bölgesinden yapılan petrol sevkiyatını aksatmasının ardından Brezilya’nın petrol satışlarının hızla artmasıyla, iki ülke arasındaki ticaret hacmi bu yılın ilk dokuz ayında 143 milyar dolara ulaşarak rekor kırdı.
Brezilya Hazinesi ise Çin’de ilk kez yuan cinsinden tahvil ihraç etmeye hazırlanıyor. Brezilya, bu adımla Çin piyasasından düzenli olarak borçlanmayı hedefliyor.
BRICS
BRICS’in dönem başkanlığını gelecek yıl Çin devralacak. Lula hükümetinin programı, yükselen ekonomilerden oluşan bu blokla ilişkilerin daha da geliştirilmesini öngörüyor. Flavio Bolsonaro ise Washington’ın zayıflatmaya çalıştığı BRICS’ten Brezilya’yı çekebileceğini söylemişti.
Washington’ın gümrük tarifelerini açıklamasından iki haftadan kısa süre sonra Xi Jinping, Lula ile yaptığı telefon görüşmesinde Çin’in Brezilya’yı “egemenliğini ve bağımsızlığını koruma ve dış müdahaleye karşı çıkma” konusunda desteklediğini söyledi.
İki lider arasında bu yıl gerçekleşen ikinci telefon görüşmesi yaklaşık bir saat sürdü. Görüşmede, Çin ile Güney Amerika ticaret bloğu Mercosur arasında bir ticaret anlaşmasına yönelik müzakerelerin hızlandırılması konusunda mutabık kalındı. Ancak anlaşmanın ayrıntılarına ilişkin bilgi verilmedi.
Amerika
Guadalajara kartelinin kurucusu Félix Gallardo 80 yaşında öldü

ABD’li ajan Enrique Camarena’nın öldürülmesi suçundan hüküm giyen Guadalajara kartelinin kurucularından Miguel Ángel Félix Gallardo 80 yaşında öldü. 37 yıldır cezaevinde tutulan Gallardo’nun çoklu organ yetmezliği nedeniyle Guadalajara’daki bir hastanede öldüğü açıklandı.
Meksika’da Guadalajara kartelinin kurucularından 80 yaşındaki Miguel Ángel Félix Gallardo öldü.
ABD’li uyuşturucuyla mücadele ajanı Enrique Camarena’nın öldürülmesi suçundan hüküm giyen Gallardo 37 yıldır cezaevinde tutuluyordu.
Gallardo 15 Kasım’da yerel saatle 14.00 sularında (Türkiye saatiyle 23.00) Guadalajara’daki özel Country 2000 hastanesinde öldü.
Sağlık durumu kötüleşen Gallardo 13 Kasım’da Puente Grande cezaevi kompleksinden acil olarak bu hastaneye kaldırılmıştı.
Jalisco makamları ölüm nedenini çoklu organ yetmezliği olarak açıkladı.
Mahkeme 2022 yılında sağlık gerekçesiyle Gallardo’nun cezasını evde çekmesine izin vermişti.
Ancak savcılığın itirazı üzerine bu nakil işlemi gerçekleşmedi.
“Patronların patronu”na giden yol
“Patronların patronu” olarak anılmaya başlamadan önce polis teşkilatında görev yapan Gallardo, Sinaloa valisinin korumalığını da üstlenmişti.
Gallardo, Rafael Caro Quintero ve Ernesto Fonseca Carrillo ile birlikte Meksika’nın ilk büyük uyuşturucu kaçakçılığı örgütlerinden birini kurdu.
Örgüt yöneticileri, Pablo Escobar’ın Medellín karteli dahil Kolombiyalı tedarikçilerle bağlantı kurdu.
Reuters haber ajansının aktardığına göre Meksika üzerinden ABD’ye büyük partiler halinde kokain sevk edilirken, kamu görevlilerine verilen rüşvetler kartelin sevkiyat ağını genişletmesini sağladı.
ABD ile diplomatik kriz
ABD Uyuşturucuyla Mücadele Dairesi (DEA) ajanı Enrique “Kiki” Camarena, Guadalajara’daki uyuşturucu kaçakçılarının faaliyetlerini soruşturuyordu.
Camarena 7 Şubat 1985’te eşiyle öğle yemeğine gitmek üzere ofisinden ayrıldığı sırada kaçırıldı.
İşkence gördükten sonra öldürülen Camarena’nın cesedi 5 Mart’ta bulundu.
Aynı dosyada adı geçen Meksikalı pilot Alfredo Zavala Avelar da kaçırılarak öldürüldü.
Washington yönetiminin faillerin tutuklanmasını talep etmesi ve ajanın öldürülmesi iki ülke arasında diplomatik krize yol açtı.
Cezaevi yılları
Nisan 1989’da yakalanan Gallardo, ilk davada uyuşturucu kaçakçılığı, yasa dışı silah bulundurma ve rüşvet suçlarından 40 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Mahkeme 2017 yılında Camarena ve Zavala cinayetlerinden dolayı Gallardo’ya 37 yıl hapis cezası daha verdi.
El País gazetesinin haberine göre Gallardo’nun bu cezaları art arda çekmesi gerekiyordu.
Gallardo 2021 yılında cezaevinden Telemundo televizyonuna verdiği röportajda ajanın öldürülmesiyle ilgisi olduğu iddiasını reddetti.
Camarena hakkında konuşan Gallardo, “Onu hiç tanımadım” dedi.
O dönemde Netflix’te yayımlanan “Narcos: Mexico” dizisinde Gallardo’yu oyuncu Diego Luna canlandırmıştı.
Yöneticilerinin tutuklanmasının ardından Guadalajara karteli dağıldı.
Kartelin güzergahları ve bölgeleri için mücadele eden gruplardan Sinaloa, Tijuana ve Ciudad Juárez kartelleri doğdu.
Bu mücadelenin halkalarından biri Eylül 1992’de dokuz kişinin öldürülmesi oldu.
Gazeteci Ioan Grillo’nun aktardığına göre Gallardo’nun avukatı Federico Alejandro Livas Vera ve meslektaşları, arama yapılacağı bilgisini alınca uyuşturucu baronunun Meksiko’daki annesinin evine gitti.
Kendilerini federal polis olarak tanıtan silahlı kişiler bu grubu kaçırdı.
Aralarında Gallardo’nun akrabalarının da bulunduğu avukat ve diğer kurbanların cesetleri Guerrero eyaletindeki Iguala yakınlarında bulundu.
Savcılık 2023 yılında bu davayla ilgili olarak Sinaloa kartelinin kurucularından Héctor Palma Salazar’ı yargı önüne çıkarmaya çalıştı.
Mahkeme ise dava zaman aşımı süresinin dolduğuna hükmetti.
Dava ABD yargısında sürüyor
Camarena davası aradan geçen kırk yıla rağmen ABD mahkemelerinde görülmeye devam ediyor.
Meksika Şubat 2025’te Caro Quintero’yu ajanın kaçırılması, işkence görmesi ve öldürülmesiyle bağlantılı suçlamalarla yargılanmak üzere ABD’ye teslim etti.
EFE haber ajansının aktardığına göre Caro Quintero’nun Brooklyn federal mahkemesindeki bir sonraki duruşması 20 Kasım’da yapılacak ve yargılamanın başlangıcı için Mart 2027 tarihi öngörülüyor.
Amerika
Bir rehine masalı ve barış tüccarları: Haiti’de neler oluyor?

18 Ekim günü Port-au-Prince’in kenar mahallesi Croix-des-Bouquets’deki Santo semtinde zırhlı bir araç durduruldu. Resmi ve ana akım anlatıya göre araçtaki dört kişi, yerel pazardan alışveriş yapıp üslerine dönen Salvadorlu havacılık teknisyenleri ve pilotlarıydı. Önce silahlarla tarandılar, ardından araç patlayıcılarla vurulup alev aldı. Salvador ordusu, dört personelin yanan araçtan çıkmayı başardığını ama hemen sonra izlerinin kaybolduğunu duyurdu. Ön cephe muharibi değillerdi; Birleşmiş Milletler destekli Çete Bastırma Gücü (GSF) bünyesinde yalnızca havacılık desteği ve tıbbi tahliye işlerine bakıyorlardı.
İlk bakışta hikâye, uzak bir Orta Amerika ülkesinin kendi yurttaşlarını kurtarmak için giriştiği cüretkâr bir sınır ötesi operasyondan ibaret görünüyordu. El Salvador Devlet Başkanı Nayib Bukele, 21 Ekim’de adamlarının sağ salim iadesini talep ederek askeri harekâtı ilan etti ve çete liderlerini kendi ülkesinde uyguladığı, kendi tabiriyle “ezici güçle” tehdit etti. İlk etapta yaklaşık iki yüz özel kuvvet askeri adaya indirildi; nakliye uçaklarından birini de ABD Dışişleri Bakanlığı’nın ricasıyla bizzat Pentagon tahsis etmişti. Fakat günler ilerledikçe bu “kurtarma” görevinin çapı tuhaf bir hızla şişti. Kiralık kargo uçaklarıyla adaya binin üzerinde asker sevk edildiği haberlerinin ardından, Ekim sonuna gelindiğinde Haiti topraklarındaki Salvador birliği iki bin kişiyi buldu, kısa süre sonra ise iki bin beş yüz civarına tırmandı. Dört teknisyeni aramak için binlerce kilometre öteden iki buçuk tugaylık bir güç yığmak, sıradan bir rehine pazarlığının sınırlarını fazlasıyla aşıyordu.
Her kafadan farklı bir ses çıktı. Salvador ordusu kayıpların akıbetinin meçhul olduğunu açıklarken, ABD’nin BM Daimi Temsilcisi Mike Waltz, Güvenlik Konseyi’nde bu kişilerin saldırıdan sağ kurtulduklarını ve çetelerin kontrolündeki bölgede tutulduklarını ileri sürüyordu. Haiti’den bildirenlerse bambaşka bir tablo çiziyordu: Bukele’nin “masum teknisyenler” diye sunduğu şahıslar zaten ABD kurgusu yasadışı bir askeri aygıtın parçası olan paralı askerlerdi ve “dört ya da beş Salvadorlu paralı askerin sözde kaçırılıp öldürülmesi”, Haiti’ye yönelik yeni bir yabancı müdahale dalgasının meşruiyet aracına dönüştürülmüştü.
Burada 1976 yılının meşhur Entebbe baskınıyla kurulan kıyaslama, tam da aradaki uçurumu gösterdiği ölçüde öğretici. Yarım yüzyıl önce İsrail, Uganda’da kaçırılan yüz beş yolcuyu kurtarmak için yüz kadar komandosunu göndermiş, dönemin Uganda lideri İdi Amin’in militanlara arka çıkması üzerine Uganda ordusuyla da çatışmış ve tek kaybını (Binyamin Netanyahu’nun ağabeyi Yonatan’ı) vererek rehineleri alıp dönmüştü. O gün dünya başkentleri, Entebbe baskınını egemen bir devletin toprak bütünlüğüne yönelik açık bir saldırganlık diye kınamıştı. Haiti’ye iki bin beş yüz Salvador askerinin inmesi ise bırakın uluslararası bir skandala yol açmayı, adeta alkışlarla karşılandı. BM Güvenlik Konseyi acil toplanıp rehin almayı kınadı; Mike Waltz Washington’ın kurtarma operasyonuna tam destek vereceğini müjdeledi; uluslararası hukuk kurallarını dilinden düşürmeyen Batılı başkentlerden tek bir itiraz sesi yükselmedi.
Zira Haiti’de itiraz edecek bir devlet bırakılmamıştı. Ülkenin seçilmemiş fiili Başbakanı Alix Didier Fils-Aimé, Salvador askerlerinin gelişini bir işgal olarak değil, ulusal bir lütuf olarak selamladı ve kurtarma operasyonunu uluslararası güçlerle koordine etmek üzere derhal masaya oturdu.
Bu “kurtarma” seferberliğinin askeri bilançosu ise 10 Kasım’da Bukele’nin paylaştığı görüntülerle sahneye kondu. Aslında iki gün önce, 8 Kasım Pazar günü düzenlenen bir helikopter operasyonunda, 2021 yılında on altı Amerikalı ve bir Kanadalıyı kaçırmasıyla uluslararası manşetlere taşınan, silah kaçakçılığı ve haraçla nam salmış 400 Mawozo çetesinin karargâhı ve lideri Wilson Joseph’in (diğer adıyla Lamno Sound Joe) mülkü bombalandı. Bukele’nin yayınladığı videoda helikopterler bir yerleşkenin üzerinde dönerek ateş açıyor, yükselen dumanların arasından insanlar kaçışıyordu. Uluslararası medya yaklaşık yirmi kişinin ölmüş olabileceğini yazsa da bu sayı resmi olarak doğrulanmadı. Çete lideri Wilson Joseph operasyondan sağ salim kurtulmuştu, çünkü o sırada zaten binada değildi. Daha vahimi, dört Salvadorlu teknisyenin nerede olduğu ve yaşayıp yaşamadığı hâlâ bilinmiyordu.
Yani askeri açıdan bakıldığında ortada ne kurtarılmış rehineler ne de yakalanmış bir çete lideri vardı. Ama siyasi zafer çoktan ilan edilmişti. 10 Kasım günü Başbakan Alix Didier Fils-Aimé kürsüye çıkıp Salvador birliklerine teşekkür etti, Bukele’ye övgüler yağdırdı ve Haiti, El Salvador ve GSF’nin aynı kararlılıkla aynı mücadelede birleştiğini, işbirliğinin süreceğini ve çetelere artık rahat yüzü gösterilmeyeceğini ilan etti.
Tam da bu zafer şöleninin ortasında cevapsız kalan üç soru, asıl gerçeği ele veriyor. Birincisi: Haiti’ye yığılan o iki bin beş yüz Salvador askerinin yalnızca küçük bir bölümü BM onaylı GSF bünyesinde yer alıyor; ezici çoğunluğu GSF’nin doğrudan emir-komuta zinciri dışında hareket ediyor. Angajman kuralları, görev süresi, ateş açma yetkisi ve sivil kayıpların hukuki sorumluluğu kamuya açıklanmış değil. Dost ateşi ihtimalinden yargısız infazlara kadar her şey karanlıkta yürüyor. İkincisi: Bir karargâhı helikopterle havaya uçurmak, yerel ağlara gömülü bir silahlı yapıyı dağıtmıyor; aksine misilleme ve sivil kıyımı riskini büyütüyor. Üçüncüsü ve en can alıcısı: Medyaya sızan bilgiler, 8 Kasım baskınını aslında Salvador’un değil, “Salvador desteğiyle hareket eden Haiti polis görev gücünün” yürüttüğünü aktarıyor. İşlevsiz olduğu her fırsatta tekrarlanan Haiti polisinin içinden o “görev gücü” bir anda nasıl çıkıverdi?
Taşeron infazlar: GSF, Vectus Global ve dron savaşı
8 Kasım operasyonunu yürüten o meşum “görev gücü”nün kimlerden oluştuğunu kurcaladığımızda, Bukele’nin kurtarma masalının altından tanıdık bir başka isim çıkıyor: Erik Prince. Eski adı Blackwater olan ve Irak’tan Afganistan’daki cürümleriyle meşhur paralı asker imparatorluğunun kurucusu Prince, yeni şirketi Vectus Global aracılığıyla bir yıldan uzun süredir zaten Haiti’de.
Vectus Global’in yüzlerce paralı askeri, Haiti Ulusal Polisi ile omuz omuza çalışan söz konusu “Görev Gücü”nü doğrudan oluşturuyor ve sahada GSF ile tam bir eşgüdüm içinde hareket ediyor. Üstelik işin ironisi şu ki, Prince’in maaşlı katillerinin önemli bir kısmı da zaten El Salvador’dan devşirilmiş durumda. Başka bir deyişle Bukele’nin kargo uçaklarıyla adaya indirdiği resmi üniformalı Salvador askerleri, çoktan Erik Prince’in bordrosuna yazılmış hemşehrileriyle aynı gökyüzünün altında, aynı savaş makinesinin dişlilerine eklemleniyor.
Bu ortaklığın uzmanlık alanı ise karadaki çatışmalardan ziyade İHA (drone) savaşı. İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün (HRW) Mart 2026 tarihli raporu, bu sessiz kıyımın boyutlarını belgelerle ortaya koydu. Rapora göre, 1 Mart 2025 ile 21 Ocak 2026 arasındaki yaklaşık on buçuk aylık dönemde, Haiti güvenlik güçleri ve onlarla çalışan özel yüklenicilerin gerçekleştirdiği yüz kırk bir ayrı patlayıcılı drone saldırısında en az 1243 kişi öldü, 738 kişi yaralandı. HRW gibi hiç de radikal sayılmayacak bir kurum bile, bu rakamların suçluları değil yalnızca ölüleri saydığını belirtmek zorunda kaldı ve en az altmış cesedin, aralarında çok sayıda çocuğun da bulunduğu sivillere ait olduğunu doğruladı. Haiti’deki yerel tanıklıklar ise gerçek sivil kaybının bu resmi bilançonun çok üzerinde olduğunu anlatıyor: Sokakta vurulan her gencin cesedine kolaylıkla “çete üyesi” etiketi yapıştırılıyor; BM raporları ise Prince’in paralı askerlerinin dronlarıyla katledilen bu insanları istatistiklere “çete şiddeti kurbanları” diye geçiriyor.
Yabancı bir devletin ordusunun ve Amerikalı bir paralı asker şirketinin başka bir ülkede bu kadar rahat ölüm dağıtabilmesi, tesadüf eseri oluşmuş bir hukuk boşluğunun sonucu değil. Bu boşluk bizzat BM çatısı altında kurumsallaştırıldı.
Salvador askerlerinin resmi şemsiyesi olan Çete Bastırma Gücü (GSF), 2023-2025 yılları arasında Kenya’nın yürüttüğü ve ABD’nin tasarladığı Çokuluslu Güvenlik Desteği (MSS) misyonunun yerini almak üzere kuruldu. ABD ve onun yeni-sömürgeci uşağı Panama tarafından BM’ye sunulan GSF, kâğıt üzerinde beş bin beş yüz kişilik bir kuvvet olarak planlansa da fiilen Bahamalar, Bangladeş, Belize, El Salvador, Guatemala, Jamaika ve Sri Lanka’dan gelen yaklaşık iki bin askerle (ki bunun da bir bölümü destek personeli) ayakta duruyor. Kritik ayrıntı şu: GSF, BM Şartı’nın 7. maddesi (“Chapter 7”) kapsamında konuşlandırıldığı için halka karşı sınırsız ölümcül güç kullanma yetkisine sahip; fakat resmi bir BM barış gücü misyonu sayılmıyor. Haiti hükümetinden ve polisinden “bağımsız” çalışmasıyla övünülen bu kuvvet, hiçbir yerel mahkemeye ya da yasaya tabi değil. Çete üyesi olduğuna kanaat getirdiği herkesi “etkisiz hale getirme” yetkisiyle donatılmış, hukuk dışı bir müdahale aygıtı işlevi görüyor.
Haiti devleti ne oldu da kendi topraklarında yabancı paralı askerlere infaz ruhsatı dağıtan bir hayalete dönüştü? Çöküşü genelde Temmuz 2021’de başlatıyorlar. O yıl ABD’nin iktidara yerleştirdiği Devlet Başkanı Jovenel Moïse kendi konutunda öldürüldü; seçim yapılamadığı için başbakanlık koltuğuna Ariel Henry oturdu. Ardından Viv Ansanm (“Birlikte Yaşıyoruz”) koalisyonu altında birleşen çeteler sahneye ağırlığını koydu. 2024 yılında silahlı gruplar başkentin ve devlet kurumlarının büyük bölümünü ele geçirip hapishanelerin kapılarını açınca, o sırada yurtdışı gezisinde bulunan Henry ülkeye geri dönemedi ve istifa etmek zorunda kaldı. Onun ardından iki yıl boyunca farklı siyasi grupları temsil ettiği söylenen bir Geçiş Başkanlık Konseyi kuruldu, fakat bu konseyin de dağılmasıyla bütün fiili yetki Başbakan Alix Didier Fils-Aimé’nin elinde toplandı.
Bugün geldiğimiz noktada Haiti’de seçilmiş bir başkan ve toplanmış bir meclis yok. Yüksek temyiz mahkemesi daha geçen ay yeniden çalışmaya başlayabildi. Ordu ve polis kağıt üzerinde var ama fiilen işlevsiz. Başkent Port-au-Prince’in neredeyse tamamını ve ülke bölgelerinin yarısını, yolları ve limanları Viv Ansanm ve benzeri çeteler kontrol ediyor; sivillerden zorla vergi topluyor.
Ancak 2021 suikastı bu yıkımın başlangıcı değil, uzun bir tasfiye sürecinin son perdesi. Haiti devletinin omurgası, 1986’da kanlı Duvalier diktatörlüğünün devrilmesinin ardından halkın kazandığı demokratik mevzileri yok etmeye yönelen darbelerle kırıldı. Ülkenin halk oyuyla seçilen ilk başkanı Jean-Bertrand Aristide, 1991’de bir darbeyle devrildi; ikinci başkanlık döneminde ise 2004 yılında ABD, Fransa ve Kanada’nın ortak darbesiyle yerinden edildi. O darbeyi tahkim etmek üzere 2004’ten 2017’ye kadar ülkeyi işgal altında tutan BM misyonu MINUSTAH, on üç yıl boyunca Haiti halkına terör estirdi ve devletin kalan bütün kurumsal yapılarını paramparça etti. Bugün GSF ve Erik Prince’in Vectus Global’i, işte o 2004-2017 işgalinin bıraktığı enkazın üzerinde, ABD’nin uzun zamandır özlemini çektiği o eski sömürgeci kontrolü yeni nesil taşeronlarla ve dronlarla yeniden kuruyor.
Barış tüccarları: Reagan’dan OAS’a ve Bukele’ye
Haiti’deki manzaraya dışarıdan bakan bir okur, bir avuç barbar çetenin zavallı bir ada devletini rehin aldığına, uluslararası toplumun ve Bukele gibi “kararlı” liderlerin de çaresiz kalıp imdada yetiştiğine kolayca inanabilir. Fakat 1492’de Kristof Kolomb karaya çıktığından beri bu coğrafyada değişmeyen bir şablon işliyor: Avrupalılar da yerli halkların karşısına önce barış mesajıyla çıkıp sonra onları köleleştirmiş ve topraklarına el koymuştu. Sömürgecileri silahlı bir halk devrimiyle kovarak kurulan Haiti Cumhuriyeti, bugün yine “iyi Samiriyeli” kılığında gelenlerin, “istikrar” ve “medeniyet” nutukları atanların eliyle boğuluyor.
Bu kirli mekanizmanın bugün hangi siyasi hedefe koşulduğunu anlamak için Amerikan Devletleri Örgütü (OAS) Genel Sekreteri Albert Ramdin’in sözlerine bakmak yeterli. Donald Trump yönetiminin nüfuzu altında hareket eden OAS’ın başındaki Ramdin, 11 Eylül’de düzenlediği basın toplantısında Haiti’de yapılacak olası seçimler için şimdiden vize dağıtmaya koyuldu: “İster başkanlık, ister yerel, ister yasama düzeyinde olsun, tutumum çok açık: Suç örgütleriyle bağlantısı olan hiç kimsenin seçimlere katılmasına izin verilmemeli.”
Ramdin hemen ardından bunun denetiminin sözde Haiti makamlarına ait olduğunu eklese de, kimin siyaset yapıp kimin yapamayacağına Washington adına karar verdiği açıktı. Üstelik sözlerinin devamı tam bir provokasyon mühendisliği örneğiydi: “Bu bilinen bir gerçek. Kimin, nerede, hangilerinin olduğunu söyleyecek konumda değilim. Ancak bunun bir endişe kaynağı olduğu ortada.” Ardından ise zehri siyaset zümresinin içine bırakıyordu: “Ancak bu noktada açık olayım. Doğrudan konuşuyorum ve tüm siyasetçilerden söz etmiyorum. Dolayısıyla bunun ne tüm siyasi adaylarla ne de siyaset zümresinin bütünüyle ilgili olduğunu özellikle belirtmek gerekiyor.”
Buradaki sinsi hesabı görmemek imkânsız. Neoliberal yıkımın beraberinde, çetelerle şu veya bu biçimde temas kurmamış tek bir kurum ya da parti bırakılmamış durumda; zaten en büyük temas hattı da bizzat ABD’nin elinde. Ramdin isim vermeden “bazıları temiz, bazıları kirli” diyerek, zaten paramparça olmuş bir toplumda güvensizlik ve iç savaş tohumları ekiyor.
Nayib Bukele’nin bu sahneye çıkışı da tam bu noktada anlam kazanıyor. El Salvador’un sağcı, Hıristiyan Siyonist lideri, kendi ülkesinde cinayet oranlarını düşürmek uğruna yargı güvencelerini askıya alıp keyfi tutuklama ve kötü muameleyi kurumsallaştırdığı güvenlik rejimini şimdi dış politikaya ihraç ediyor.
Fakat Haiti, El Salvador değil. Burada silahlı gruplar tabana kök salmış durumda ve karşılarında bu çeteleri ezip yerine koyabilecek işleyen bir devlet mekanizması, mahkeme ya da iktisadi zemin yok. İki bin beş yüz Salvador askeri, Erik Prince’in paralı katilleri ve tepede dolaşan patlayıcılı dronlar sivil halkı terörize edebilir, yıkımları artırabilir ama kalıcı bir düzen kuramaz. Askeri macera uzayıp sivil katliamlar büyüdükçe ve sahadaki diğer uluslararası kuvvetlerle sürtüşmeler baş gösterdikçe, Bukele’nin bugün Başbakan Alix Didier Fils-Aimé’den topladığı o ucuz alkışlar, kendi ülkesi açısından da pahada ağır bir siyasi yüke dönüşecek.
Amerika
Jensen Huang’ın istifası sonrası Nvidia’yı bekleyen sigorta riski

Financial Times’ın haberine göre Nvidia, yöneticilerinin kişisel varlıklarını 900 milyon dolara kadar sigortalatırken şirketi toplu davalara karşı korumasız bıraktı. Kurucu ortak Jensen Huang’ın istifası ve hissedarların açtığı dava sürecinde Side B ve Side C teminatlarının eksikliği şirkete ek mali yük getirebilir.
Financial Times (FT) gazetesinin kaynaklarına dayandırdığı haberine göre çip devi Nvidia, yöneticilerinin eylemlerinden doğabilecek davalara karşı kendi kurumsal varlıklarını sigortalatmadı.
Şirket, yönetim kurulu üyeleri ve üst düzey yöneticilerinin kişisel varlıklarını korumak amacıyla 900 milyon dolara kadar sigorta teminatı yaptırdı.
Gazeteye göre Nvidia, sigorta brokeri Aon aracılığıyla yalnızca yöneticilerin ve yönetim kurulu üyelerinin kişisel varlıklarını ve hukuki savunma masraflarını kapsayan Side A türü poliçe satın aldı.
Beazley, AIG ve Chubb gibi sigorta şirketlerinin yer aldığı bu poliçe, doğrudan şirketin mali varlıklarını koruyan Side B ve Side C teminatlarını içermiyor.
Gazete, bu teminatların bulunmamasının şirketin kurucu ortağı ve eski CEO’su Jensen Huang’ın istifası ile hissedarların açtığı toplu dava sürecinde Nvidia için ek mali riskler doğurabileceğini yazdı.
Hissedarlar Jensen Huang ve şirkete toplu dava açtı
Side B ve Side C korumalarının eksikliği, hisse değerindeki düşüş nedeniyle yöneticilerin yanlış beyanda bulunduğu veya önemli riskleri gizlediği iddiasıyla açılacak toplu davalarda Nvidia’nın tazminat ve yargılama giderlerini kendi bütçesinden ödemesine yol açabilir.
Nvidia hissedarları, bu haftanın başlarında şirkete ve Jensen Huang’a karşı toplu dava açtı.
Davacılar, eski CEO’nun ABD makamlarının Çin istihbaratı adına çalıştığını değerlendirdiği Megaspeed yöneticisi Alice Huang ile ilişkisi hakkında yanlış ve yanıltıcı açıklamalar yapıldığını öne sürdü.
Jensen Huang, iki evlilik dışı ilişkisi olduğuna dair haberlerin yayılmasının ardından 12 Kasım Perşembe günü görevinden istifa etmişti.
Huang daha önce bir kadınla evlilik dışı ilişki yaşadığını kabul etmişti.
FT’nin aktardığına göre istifanın açıklandığı gün Nvidia hisseleri yüzde 4,3 değer kaybetti ve şirketin piyasa değeri yaklaşık 200 milyar dolar azaldı.
Uzmanlara göre yalnızca Side A poliçesi çok nadir görülüyor
Sigorta brokeri WTW’nin 2018 yılında yaptığı araştırmaya göre, halka açık şirketlerin yüzde 91’i yöneticiler ve üst düzey yetkililer için ayrı sorumluluk sigortası poliçeleri satın alıyor.
Araştırmaya katılanların yüzde 80’inden fazlası Side A, Side B ve Side C teminatlarının üçünü birden yaptırıyor.
Hukuk firması Stewarts’ın sigortalı uyuşmazlıkları birimi yöneticisi Aaron Le Marquer, FT’ye yaptığı açıklamada halka açık şirketlerin genellikle Side A ve Side B teminatlarına sahip olduğunu, büyük ABD şirketlerinin ise çoğunlukla Side C korumasını da aldığını söyledi.
MSIG finansal riskler sigortası birimi yöneticisi Brian Boyle ise büyük ABD şirketlerinin genellikle yüz milyonlarca dolarlık limitlerle üç teminat türünü de yaptırdığını belirtti.
Boyle, yalnızca Side A poliçesi satın alınmasının son derece nadir görüldüğünü ve bunun sigorta maliyetlerinin yüksekliğinden kaynaklanabileceğini sözlerine ekledi.
Elon Musk’tan görevden ayrılan Nvidia CEO’su Jensen Huang’a destek
Amerika1 hafta önceMavi dalga, Demokratik Sosyalizm veya laciverdin tonları
Asya2 hafta önceÇin Komünist Partisi’nden ‘demir şapkalı prenslere’ tasfiye uyarısı
Dünya Basını2 hafta önceTarihçi Emmanuel Todd: Fransa’da asıl tehdit Rusya değil Macron yönetimidir
Asya2 hafta önceBangladeş’te konfeksiyon işçilerinin ücret isyanı
Dünya Basını2 hafta önceDemokrasi namına: AB’nin iç düşmana karşı savaşı
Ortadoğu2 hafta önceEisenkot’tan koalisyon için üç şart
Görüş2 hafta önceMar-A-Lago’da ‘Mavi Dalga’ Korkusu: Ara Seçim ABD’ye Neler Getirecek?
Asya2 hafta önceÇin Afrika silah pazarında Fransa ve Batılı ülkelerin yerini alıyor











