Avrupa
“BRIC” teriminin mucidi O’Neill: Britanya ABD’ye çok fazla odaklanıyor
Başbakan olmaya hazırlanan Andy Burnham’ın danışmanlarından Jim O’Neill, Birleşik Krallık’ın ABD’ye uzun süredir devam eden bağımlılığını eleştirdi.
2015-2016 yılları arasında Muhafazakâr Parti’den Hazine Bakanı olarak görev yapan Jim O’Neill, Londra’nın “ne olursa olsun her zaman ABD’nin tarafında yer alman gerektiğini öğreten bir yaşam anlayışına sahip” olduğunu söyledi.
Goldman Sachs’ın eski baş ekonomisti, bu ayın sonlarında başbakan olması beklenen Burnham’a “gayri resmi olarak danışmanlık” yapıyor ama POLITICO’ya kendisine resmi bir görev teklif edilmediğini söyledi.
25 yıl önce Goldman Sachs iktisatçısı olarak Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin’in hızla büyüyen ekonomileri için “BRIC” kısaltmasını ortaya atan O’Neill, iki yıl boyunca “dengesiz” bir Donald Trump yönetimi ile uğraştıktan sonra Birleşik Krallık’ın ticaret ağını daha geniş bir alana yayması gerektiğini söyledi:
“Trump’ın ikinci döneminin ilk 18 ayı, nihayet onları biraz sarsıyor. Şöyle düşünüyorlar: ‘Aslında bu adamlara eskisi gibi güvenemeyiz.’ Fakat bunun sadece geçici bir durum olduğunu ve ABD’nin yakında daha mantıklı bir tutum sergileyeceğini, her şeyin normale döneceğini varsayıyorlar. Bu, bir nevi uyarı sinyali.”
Eski bakan şu anda Lordlar Kamarası’nda bağımsız üye olarak görev yapıyor. O’Neill, Britanya’nın Çin gibi ülkelerle ticaretini artırmaya açık olması gerektiğini öne sürerek, “Gerçekten savunduğumuz değerler konusunda net ve tutarlı olmalıyız,” diye ekledi.
Yeni düşünce kuruluşu BRICS+ Thinking platformunun lansmanı öncesinde konuşan O’Neill’in, Burnham’ın İşçi Partisi’ni yeniden canlandırma sürecinde büyüme arayışını şekillendiren seslerden biri olması bekleniyor.
Fakat iktisatçı, kendisine resmi bir görev teklif edilse bile bunu kabul edeceğinden emin olmadığını belirtti.
Downing Street’te bir görev için kendisine teklif yapıldığına dair haberler hakkında konuşan O’Neill, “Bu haberi ilk kim yaydıysa, hepsi tam bir saçmalık. Bir teklifi kabul edip etmeyeceğimden emin değilim. Duruma bağlı. Vazgeçmem gereken çok şey var,” dedi.
O’Neill, Burnham’ın, onun siyasi ve iktisadi felsefesi olan “Manchesterizm”in yeterince tanımlanmamış olduğundan şikayet eden eleştirmenlere karşı koyabileceğinden de umutlu:
“Andy’nin ilk birkaç haftası çok heyecan verici olacak bence. Görelim. Ekibine sık sık söylediğim gibi, bir kez elini kaldırdıysan, bunu yapmak istemelisin.”
O’Neill, Burnham’ın “çok iyi bir sezgisi” olduğunu da ekledi ve “Sokakları çok iyi biliyor. Whitehall ve Westminster’daki insanlar genellikle kendi küçük dünyalarında yaşıyorlar. Andy ise sokaklarla başa çıkabiliyor ve bu başlı başına gerçekten önemli,” dedi.
Ekonomi ve ticaret alanındaki uzmanlıkları bir araya getirmeyi amaçlayan yeni BRICS+ Thinking platformunun kurucusu O’Neill, Birleşik Krallık ile gelişmekte olan ekonomiler arasında daha fazla işbirliği çağrısında bulunarak, Birleşik Krallık’ın “ülkenin Avrupa Birliği’nden ayrılma kararı aldığı on yıl boyunca bu ülkeleri dinlemekte başarısız olduğunu” iddia etti.
O’Neill, uygun koşullar altında AB’ye yeniden katılımı destekleyeceğini açıkladı:
“Evet, [yeniden üyeliği] desteklerim, fakat bu ülkedeki bazı liderlerin nihayet uyanıp, son 30-40 yıldır refahtan pay alamamalarını bir şeye yüklemek isteyen pek çok insanı etkileyen daha derin sorunlar konusunda ciddi adımlar atmasının çok önemli olduğunu düşünüyorum.”
Öte yandan O’Neill, AB ile yakınlaşma için de “koşulların uygun olması gerektiğini” vurguladı.
Starmer hükümeti, AB ile bağları güçlendirmek için büyük çaba harcadı. O’Neill kendi tutumunu “ılımlı bir AB’de kalma yanlısı” olarak tanımladı ve şöyle savundu:
“İktisadi açıdan ayrılmanın çılgın bir karar olduğunu düşünüyordum, fakat böyle bir kararın yarattığı şokun hem önemli iç meselelerde bizi uyandırabileceğini hem de Birleşik Krallık’ın gerçekten cesurca bir yol izleyerek… gerçekçi bir tutum sergileyebileceğini düşünüyordum.”
MI6 şefi Metreweli, Çin ile Rusya arasında ayrım yapmayı öneriyor
Doğu Almanya’daki Heidenau kasabasında Nazilerin kurbanlarına adanmış “tökezleme taşı” anıtları AfD-CDU işbirliği ile yasaklandı.
Tartışmanın odağında, Heidenau belediye meclisi tarafından 25 Eylül’de kabul edilen ve “Stolperstein” adı verilen bu tür anıtların kaldırımlara yerleştirilmesini “saygısızlık” olarak nitelendirerek durdurmayı ve bunun yerine kasabanın Kuzey Mezarlığı’nın kullanılmasını öngören bir önerge yer alıyor.
Yere gömülü, üzerine yazıt işlenmiş küçük pirinç “tökezleme taşları”, yayaların durup eski sakinlerin kaderini düşünmelerini sağlamayı amaçlıyor.
Projenin web sitesine göre, şu anda Avrupa genelinde, çoğunluğu Almanya’da olmak üzere 1.860 belediyede 116.000 adet bu tür taş bulunuyor.
Heidenau’daki anıt taşlarının yerleştirilmesini engelleme girişimi, Hıristiyan Demokratlar (CDU) ile Almanya için Alternatif (AfD) partisi tarafından ortaklaşa desteklendi.
Kasabanın şu anki belediye başkanı Conny Örtel, bağımsız bir politikacı.
AfD, genel olarak Almanya’nın Holokost anma kültürüne karşı çıkmasıyla tanınıyor. Komşu Thüringen eyaletinde partiye liderlik eden Björn Höcke, bir keresinde Berlin’deki Holokost anıtını, Alman gururunu zedeleyen bir “utanç anıtı” olarak nitelendirmişti.
Öte yandan, azınlıkta da olsa bazı Yahudiler, anıtların üzerine basılabileceği ve yapraklar ya da çöplerle kaplanabileceği yerlere dikilmesinin saygısızlık olduğunu öne sürerek anıtlara karşı çıkıyor. Bu kişiler, taşların ayrıca vandalizmin hedefi olduğunu da belirtiyor.
Ne var ki, Münih’te taşların yerleştirilmesine başarıyla karşı çıkan Charlotte Knobloch’a göre Heidenau’daki önerge kurbanlar için değil; daha ziyade Almanya’nın anma kültürünü bastırmak için “AfD’li aşırılıkçıların şeffaf bir manevrası.”
Holokosttan sağ kurtulan Knobloch, “Heidenau’da şu anda olduğu gibi, anma yerlerini şehir siluetinden kaldırmak kesinlikle yanlış bir yaklaşım,” dedi.
Saksonya eyaletindeki Heidenau, projeye karşı harekete geçen ilk kasaba değil. Bavyera’daki Münih şehri, Knobloch’un yanında yer alarak, kamusal alanlarda bu taşların yerleştirilmesine izin vermemeyi 2004 yılında oylamıştı.
Kuzey Ren-Vestfalya’daki Pulheim şehrinde proje 2011’de engellenmişti ama belediye sonunda kararını değiştirdi ve 2022’de ilk yerleştirmelerin yapılmasına izin verdi.
Stolpersteinlerin ilginç bir yönü, hem ulusal gururu zedelediğini düşünen Almanya’nın sağcıları hem de kurbanların anısını yeterince yüceltmediğini düşünen bir Yahudi azınlık tarafından karşı çıkılması.
Belediye meclisinin bu kararı, AfD’nin ülke çapındaki seçimlerde destek kazanmaya devam ettiği bir dönemde geldi.
Partinin Heidenau’daki projenin yasaklanmasına verdiği destek, Holokost’un resmi kamu anma etkinliklerinin bastırılmasına yönelik olası adımlara ilişkin endişeleri tetikledi.
Cuma günü basına yaptığı açıklamada Knobloch, CDU’nun bu hamleyi “desteklemeye yanaşmasına” “dehşete düştüğünü” ekledi ve “Demokratik merkez, bu konuda kendine geri dönmeli ve daha iyi bir çözüm bulmalı,” dedi.
İngiltere hükümeti, ülkenin en büyük demiryolu işletmecilerinden Avanti West Coast şirketini Mart 2027’de kamulaştıracağını duyurdu. Karar, yüksek bilet fiyatları, gecikmeler ve ülke ortalamasının iki katına çıkan sefer iptallerinin ardından geldi. Ulaştırma Bakanı Heidi Alexander, kamu denetimiyle güvenilir bir demiryolu ağı inşa etmeyi hedeflediklerini açıkladı.
İngiltere hükümeti, ülkenin en büyük demiryolu işletmecilerinden Avanti West Coast şirketini Mart 2027’de kamulaştıracak.
Ulaştırma Bakanı Heidi Alexander, X sosyal medya platformundaki hesabından yaptığı açıklamada, “Avanti West Coast şirketinin demiryolu taşımacılığı hizmetlerini ilk fırsatta kamulaştıracağımızı yarın konferansta duyuracağım. Birleşik Krallık’ın güvenebileceği bir demiryolu inşa ediyoruz” dedi.
Alexander, The Times gazetesine verdiği mülakatta da Londra ile Manchester arasındaki hattaki hizmet kalitesinin uzun süredir memnuniyetsizlik yarattığına dikkat çekti. Bakan Alexander, şirketin kamu mülkiyetine geçmesiyle yolcuların “farkı hissetmeye başlayacaklarını” söyledi.
Avanti West Coast, Londra, Birmingham, İngiltere’nin kuzeybatısı ve Glasgow arasındaki ana güzergahta sefer düzenleyen, ülkenin en büyük şehirlerarası taşımacılık şirketleri arasında yer alıyor.
İngiltere Başbakanı Andy Burnham da Avanti West Coast şirketini güvenilmezlik, sefer iptalleri ve yüksek bilet fiyatları nedeniyle defalarca eleştirdi.
The Times gazetesinin haberine göre hükümet, sözleşme süresinin sona ermesiyle şirketi Mart ayında kamu mülkiyetine geçirmeyi planlıyor.
Avanti West Coast, bu yaz İngiltere genelinde sefer iptal oranı en yüksek şirket oldu. Şirketin iptal oranı, ülke ortalamasının iki katına ulaştı.
Birleşik Krallık’ın en yoğun demiryolu hattında zamanında varış oranları da geriledi.
Beş yıl önce trenlerin yaklaşık yüzde 60’ı varış noktasına vaktinde ulaşıyordu.
Şirket bir yıl içinde rötarlar nedeniyle yapılan 1,4 milyondan fazla tazminat başvurusunu onayladı. Bu sayı, 2019 yılına kıyasla yaklaşık 1 milyon artış gösterdi.
İngiliz demiryolları büyük oranda 1990’lı yılların ortalarında özelleştirildi. Yolcular, o tarihten bu yana hizmet kalitesinin düştüğünü, bilet fiyatlarının ise yükseldiğini savunuyor.
Bu olumsuz değişimler, Birleşik Krallık hükümetini yeniden kamulaştırma adımlarını başlatmaya sevk etti.
Kamulaştırma süreci fiilen başlamış durumda. 2024 yılı itibarıyla altı yolcu taşımacılığı imtiyazı kamu mülkiyetine geçmiş vaziyette.
ASML Genel Müdürü Christophe Fouquet, Batı’nın ihracat kısıtlamalarının Çin’i kendi yerli teknolojisini üretmeye teşvik ederek güçlü bir rakip yaratacağını söyledi. Hollandalı şirketin yöneticisi, ABD’nin Avrupa’ya gelişmiş sistemlerin sevkiyatını durdurması yönünde baskı kurduğu bir dönemde aşırı kısıtlamaların hedeflenenin aksi sonuçlar doğuracağını savundu.
Batılı ülkelerin uygulamaya koyduğu ihracat kısıtlamaları, hedeflenenin tam aksine sonuçlar doğurabilir ve gerekli ürünlere erişimi kesilen müşterileri kendi teknolojilerini geliştirerek Batı’ya rakip olmaya zorlayabilir.
Financial Times gazetesine konuşan Hollandalı çip ekipmanı üreticisi ASML’nin Genel Müdürü Christophe Fouquet, ABD’nin şirketin Çin’e yönelik sevkiyatlarını sınırlandırması için Avrupa üzerinde kurduğu baskıya dikkat çekti.
Bu baskı, silikon plakalar üzerine en hassas ve karmaşık devreleri basmak amacıyla 13,5 nanometre dalga boyuna sahip aşırı ultraviyole ışık kullanan EUV litografi teknolojisine dönük ihracat kontrollerini de kapsıyor. Bu gelişmiş mikroelektronik pazarında ASML yalnızca Amerikan şirketlerinin gerisinde kalıyor.
Fouquet açıklamasında, “Belirli teknolojilerin meşru ve somut gerekçelerle sınırlandırılabileceğini anlıyoruz; ancak aşırıya kaçarsak ulaşmak istediğimiz hedefin tam zıddı sonuçlarla karşılaşırız” dedi.
ASML yöneticisine göre bu tür engeller Çin için bir yenilik motivasyonuna dönüşüyor:
“Aşırı kısıtlamalar çaresizlik doğurur. Çaresizlik ise insanların kendi geliştirdikleri sistemleri hızlandırmaları ve nihayetinde güçlü birer rakip haline gelmeleri yönünde muazzam bir iştah yaratır.”
Yarı iletken imalatında kullanılan litografi sistemlerinin üretiminde uzmanlaşan ASML Holding, Avrupa’nın en değerli halka açık şirketi konumunda.
Piyasa değeri yaklaşık 588 milyar euro seviyesinde olan ASML’yi, 217,4 milyar euroluk piyasa değeriyle Siemens takip ediyor.
Şirket, yapay zeka çiplerine yönelik ekipman talebinin artmasıyla 2026 yılında Avrupa’nın zirvesine yerleşti.
ABD Başkanı Donald Trump ise ülkesinin yapay zeka alanında Çin’in 1 ila 1,5 yıl önünde olduğunu savunuyor.
Trump, “Muhtemelen Çin’in bir ya da bir buçuk yıl ilerisindeyiz. Üçüncü sırada kimse yok. Yalnızca biz ve Çin varız. Oldukça geniş bir farkla lider durumdayız” ifadelerini kullandı.
Yapay zeka yarışını kazanan tarafın küresel arenada belirleyici üstünlük elde edeceğini dile getiren Trump, Anthropic yöneticisi Dario Amodei ve OpenAI CEO’su Sam Altman gibi sektör liderlerinin teknolojinin hızlı gelişimine dair risk uyarılarının kendisini “endişelendirmediğini” söyledi.
Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in ABD ziyareti ve Trump ile temaslarının ardından Beyaz Saray, Washington ve Pekin’in “süper zeka” kaynaklı tehditleri ele almak üzere özel bir iletişim kanalı kuracağını duyurdu.
Amerikan hisse senetlerine yabancı sermaye aktı
ABD donanmasından IAI ve Elbit’e 127 milyon dolarlık sözleşme
Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan Washington’a gitti
Macaristan’ın en büyük bankası OTP Rusya’dan tamamen çekilmeyi düşünüyor
AfD-CDU işbirliği: Nazi kurbanları için “tökezleme taşı” yapılmayacak
Asya2 hafta önceDeepSeek mühendisi: “Gelecek ya komünizm olacak ya Cyberpunk”
Dünya Basını2 hafta önceİktisatçı Milanovic: Küresel neoliberalizm bitti, yeni bir evreye geçtik
Amerika2 hafta önceBannon ile Sanders, yapay zekaya karşı bir araya geliyor
Rusya2 hafta önceFransa, Rus milyarder Usmanov için AB yaptırımlarının kalkmasını istedi
Avrupa2 hafta önceWolfgang Streeck: Oyun zamanı sona erdi, durum ciddi
Rusya2 hafta önceRusya, Ermenistan’a doğalgaz iletimini 10 gün süreyle askıya alıyor
Asya2 hafta önceSingapur, bürokraside “liyakat” için siyasetçilere milyonlar ödüyor
Rusya2 hafta önceWSJ: Rusya ucuz silah üretiminde ABD ve Ukrayna’yı geride bıraktı
