Çin, Latin Amerika’daki çıkarlarını korumaya çalışırken ABD’yi kınamaya devam ediyor

Analistler, ABD’nin Venezuela’ya saldırısının ardından Pekin’in öncelikli hedefinin ekonomik çıkarlarını korumak olduğunu belirtiyor. Öte yandan Çin yönetimi, ard arda yayınladığı açıklamalarla ABD’yi kınamaya devam ediyor.

Pekin, cumartesi gecesi yapılan askeri saldırıya hızlı bir şekilde tepki göstererek şok ve kınama mesajları yayınladı. Pekin daha sonra ABD’yi, Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro ve eşini serbest bırakmaya çağırdı ve Washington’a krizi diyalog yoluyla çözme çağrısında bulundu.

Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Lin Jian pazartesi günü düzenlediği basın toplantısında, Çin’in Venezuela hükümetiyle “olumlu iletişim ve işbirliğini” sürdürdüğünü ve petrol ihracatı da dahil olmak üzere işbirliğini derinleştirme isteğinin, durumun nasıl gelişeceğine bakılmaksızın, değişmeyeceğini söyledi.

Lin Jian, Çin’in Venezuela’daki çıkarlarının yasalar çerçevesinde korunacağını da sözlerine ekledi.

Pekin merkezli düşünce kuruluşu Çin ve Küreselleşme Merkezi’nde araştırma görevlisi olan Zichen Wang, CNBC’ye verdiği demeçte, ABD’nin Venezuela’ya saldırısının Çin’in dünyadaki “istikrar gücü” konumunu güçlendirmesine yardımcı olduğunu söyledi.

Ancak Wang, Çin’in bu ülkedeki varlıkları nedeniyle durumun Pekin için endişe kaynağı olduğunu belirtti.

“Çin’in bu ülkede çok sayıda ticari menfaati olduğu için, durumun gelecekte nasıl gelişeceği de çok endişe verici” diyen Wang, belirsizliğin Latin Amerika ve ötesindeki Çinli şirketlere de sıçrayabileceğini ekledi.

Venezuela’daki Çin yatırımları

Pekin, son yirmi yılda Latin Amerika’da önemli ilerlemeler kaydetti ve Panama, Kosta Rika, Dominik Cumhuriyeti ve El Salvador dahil olmak üzere birçok ülkeyi diplomatik tanıma konusunda Tayvan’dan Çin’e geçmeye ikna etti.

ABD merkezli araştırma şirketi Rhodium Group’un derlediği verilere göre, çoğu devlet şirketi olan Çinli şirketler son yirmi yılda Venezuela’ya 4,8 milyar dolar yatırım yaptı. Anlaşmaların çoğu, küresel finans krizinin ardından geçen on yıl içinde ve eski Cumhurbaşkanı Hugo Chávez’in iktidarının son yıllarında, enerji projelerine odaklanarak gerçekleşti.

Devletin sahip olduğu petrol devi China National Petroleum Corporation, Venezuela’daki muadili Petróleos de Venezuela ile ortak girişimler yürütmektedir. Reuters’a göre, Ağustos ayında özel şirket China Concord Resources Corp., Venezuela’daki bir projeye 1 milyar dolardan fazla yatırım yapma planını açıkladı. Bu plan, 2026 yılı sonuna kadar günde 60.000 varil ham petrol üretmeyi hedefliyor.

Çinli şirketler ve Çin vatandaşlarının güvenliği vurgusu

Çin Renmin Üniversitesi’nde kıdemli araştırmacı olan Dong Shaopeng, Çin vatandaşlarını ve Çinli şirketleri korumak Pekin’in en önemli önceliği olmaya devam ettiğini söyledi. Çin Dışişleri Bakanlığı pazartesi günü, ABD saldırısında Çin vatandaşlarının zarar gördüğüne dair herhangi bir rapor almadığını açıkladı.

Pekin ayrıca, başka bir ülkenin egemenliğini ihlal eden zorbalık eylemlerini eleştirdi ve Latin Amerika ülkelerinin iç işlerine herhangi bir nedenle müdahale edilmesine karşı olduğunu söyledi.

Müdahale etmeme politikası izlediğini ve Latin Amerika ve Karayipler ülkelerine “iyi bir dost” olmaya devam edeceğini ve “ideolojik sınırlar çizmeyeceğini” söyledi.

Lin, “Çin hiçbir zaman etki alanı peşinde koşmaz ve üçüncü tarafları hedef almaz” diye ekledi.

Dengesiz petrol ticareti ve Tayvan önceliği

S&P Global’e göre Çin, Venezuela ham petrolünün en büyük alıcısı.

Ancak ABD Enerji Enformasyon İdaresi’nin yayınladığı rakamlara göre, Venezuela 2024 yılında Çin’in ham petrol ve kondensat ithalatının sadece %2’sini karşıladı.

Veriler, 2023 ile 2024 yılları arasında İran ve Irak’tan yapılan ithalatın arttığını, Venezuela’dan yapılan ithalatın ise düştüğünü gösteriyor.

The Economist Intelligence Unit’in Çin baş ekonomisti Yue Su, “Venezuela, Çin için sınırlı bir ekonomik öneme sahip ve jeopolitik olarak da çok yakın değil, bu nedenle Çin bu çatışmaya sürüklenmekten çekinecektir” dedi.

“Çin, tarafını kesin olarak seçmek yerine, ortak ülkeleri Tayvan konusunda açık bir tutum sergilemediği sürece, çıkarlarını korumayı öncelik olarak görmektedir” diye ekledi.

Pekin, ABD’nin Tayvan’a rekor büyüklükte bir silah paketi açıklamasından birkaç gün sonra, geçen hafta Tayvan çevresinde büyük bir askeri gösteri ile canlı ateş tatbikatları düzenledi.

Eurasia Group’un Çin ekibinin direktörü Dan Wang, Pazartesi günü CNBC’nin “Squawk Box Asia” programında, “Venezuela olayı oldukça büyük bir kriz, ancak Çin’in Tayvan konusundaki stratejisini değiştirmiyor. Çin ile ABD arasında ne olacağına dair beklentileri değiştirmiyor” dedi.

Üst düzey diplomasi trafiği

ABD’nin Venezuela’ya saldırısı karşısında, Çin’in üst düzey diplomasisi pazartesi günü tüm hızıyla devam etti.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, İrlanda Başbakanı Michael Martin ile görüştü.14 yıldır ilk kez bir İrlanda lideri Çin’i ziyaret etti. Ve Xi, günün ilerleyen saatlerinde Güney Kore Cumhurbaşkanı Lee Jae Myung’u ağırlamaya hazırlanıyordu.