Dassault, FCAS projesinin ilerlemesini engelliyor

Almanya ve Fransa’nın ortaklaşa yürüttüğü yeni nesil savaş uçağı programı, orta ölçekli bir Fransız savunma sanayi şirketi olan Dassault Aviation engeline takıldı.

Aile tarafından kontrol edilen Dassault Aviation, 1950’lerden bu yana Fransa’nın yerli savaş uçağı filosunun ana tedarikçisi olarak uzun süredir bağımsız bir çizgi izliyor ve büyük bir etkiye sahip.

Şirket 1980’lerde, tasarım liderliği ve üretimin büyük kısmını üstlenmek istediği için, Britanya, İtalya, Almanya ve İspanya tarafından daha sonra inşa edilen Eurofighter Typhoon adlı başka bir sınır ötesi savunma projesinden çekilmesiyle ünlü.

Financial Times’a göre bu seferki durum da neredeyse aynı. Dassault ve sert tavırlı CEO’su Éric Trappier, ortakları Airbus’ın şiddetli muhalefetine rağmen, 100 milyar avroluk Geleceğin Muharebe Hava Sistemi’nin (FCAS) savaş uçağı kısmı üzerindeki kontrolünü elinde tutmaya kararlı.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Almanya Şansölyesi Friedrich Merz ile tekrar tekrar yaptığı görüşmelerde projeyi uçurumun kenarından geri çekmeye çalıştı.

Bu karışıklık, Dassault ile ana müşterisi olan Fransız hükümeti arasındaki karmaşık ilişkiye yeniden dikkat çekti ve kimin gerçekten kararları verdiğine dair soruları yeniden gündeme getirdi.

Eski Airbus üst düzey yöneticisi ve sektörün deneyimli ismi Marwan Lahoud, yüzyıllık geçmişi, sadık aile sahipleri ve mühendis odaklı kültürüyle Dassault’un tavrını değiştirmeyeceğini öngörüyor.

Lahoud, FT’ye şunları söyledi:

“Herkes tüm kararları hükümetin verdiğini düşünüyor, ancak gerçekte durum daha karmaşık. Bir al gülüm ver gülüm ilişkisi var. Mesele, Fransa’nın bir savunma şirketinden ne beklediğine geliyor: itaat etmelerini mi, yoksa mümkün olan en iyi silah sistemlerini üretmelerini mi bekliyorlar?”

Başka bir sektör yöneticisi daha sert bir ifadeyle, “Bakanlar gelir gider, cumhurbaşkanları gelir gider ama Dassault kalır,”dedi.

Tüm savunma şirketleri gibi, Dassault da devleti çok fazla görmezden gelemez, çünkü Fransız ordusu, gelirinin büyük bir kısmını oluşturan Rafale savaş uçaklarının en önemli alıcısı ve tüm ihracatlar da devlet onayından geçmek zorunda.

Bunun yanı sıra Fransız cumhurbaşkanları, Dassault’un baş pazarlamacıları olarak öne çıkıyorlar: Macron, şubat ortasında Hindistan’ı ziyaretinde yaklaşık 100 adet Rafale satın almak üzere bir sözleşme imzalamaya çalışacak.

Macron, 2017 yılında dönemin Almanya Şansölyesi Angela Merkel ile birlikte FCAS projesini büyük bir coşkuyla duyurmuştu.

Program, insansız hava araçları, yeni nesil silahlar ve gelişmiş iletişim sistemleriyle sorunsuz bir şekilde çalışacak bir savaş uçağı olarak tasarlandı.

Dassault, uçağın üretimini üstlenirken, Almanya merkezli Airbus’ın savunma kolu geri kalan kısımları üstlendi.

Şirketler, uçağın özellikleri, yönetimi ve tedarikçi seçimi konusunda anlaşmazlığa düşünce bu plan yavaş yavaş bozuldu. Berlin, Dassault’u hedefleri değiştirerek suçladı ve orijinal anlaşmanın yerine getirilmesi gerektiğini savundu.

Eurofighter’da olduğu gibi, Fransa ve Almanya’nın ihtiyaçları uyuşmuyordu: Fransa, uçak gemisine sığabilecek daha hafif ve daha çevik bir jet istiyordu.

Geçen eylül ayında Trappier, Dassault’un “A’dan Z’ye” tek başına devam etmek için gerekli bilgi birikimine sahip olduğu konusunda uyarıda bulunmuştu.

Trappier, bir fabrika açılışında, “Almanlar da dahil olmak üzere ortaklarla çalışmaya oldukça istekliyiz, fakat buna ihtiyacımız yok,” demişti.

Dassault’un uçak üretimindeki geçmişi tartışılmaz ve bu, Fransız devleti üzerindeki etkisini destekliyor, fakat halka açık şirketin yüzde 66’sına sahip olan ailenin başka türden etkileri de var.

Aile, muhafazakâr günlük gazete Le Figaro’nun ve Bordeaux’daki şarap bağlarının sahibi.

Trappier, kısa süre önce gazete için Fransız milyarderler ve politikacıların katıldığı görkemli bir yıldönümü partisi düzenledi.

1916 yılında yüksek performanslı uçak pervanesinin mucidi Marcel Bloch tarafından kurulan şirket, bugün ABD’li Lockheed Martin gibi rakiplerine rakip olan, savaş uçakları üreten birkaç küresel liderden biri.

Rafale sadece Fransız hava kuvvetleri tarafından değil, Mısır, Hindistan ve Katar tarafından da kullanılıyor. Dassault ayrıca Falcon özel jetini de üretiyor.

Mühendislik eğitimi alan Trappier, Birleşik Arap Emirlikleri de dahil olmak üzere Mirage jetlerinin ihracat satışlarında elde ettiği başarılarıyla adını duyurdu.

On yıllar boyunca devlet müdahalesi ile defalarca çatışmaya girmesine rağmen, yöneticilerin hepsi havacılık grubunun bağımsızlığını korumaya kararlı görünüyor. Bugün, Fransız devleti Dassault’ta sadece sembolik bir hisseye sahipken, Airbus ise %10,6 hisseye sahip.

Bir askeri tedarik uzmanı, hükümetin Dassault’un teknik departmanına uzmanlığını korumak için sürekli finansman ve projeler sağladığını söyledi.

Fakat görüşmelere yakın kaynaklar, Macron’un Dassault’u FCAS’ı yapmaya ikna etme olasılığının düşük olduğunu, özellikle de cumhurbaşkanının görev süresinin bitmesine 15 ay kala zayıflamış konumunu göz önünde bulundurmak gerektiğini belirtti.

Kasım ayında, Fransız-Alman projesi uçurumun eşiğindeyken Macron, “başarılı olma yükümlülüklerinin bulunduğunu… [çünkü] bunun, Avrupa’nın güvenilirliğinin bir sınaması” olduğunu tekrar vurgulamıştı.

Macron, Merz ile düzenlediği basın toplantısında, şirketlerin uzlaşma için yeniden müzakereye oturmaları gerektiğini söylemişti.

Fakat Dassault’un pozisyonunu değiştirmeyi reddetmesi üzerine müzakereler yine sonuçsuz kaldı. 

Trappier, FT’ye e-posta ile yaptığı açıklamada şunları söyledi:

“Dassault Aviation’ın kültürü, kabul edilemez bulduğu şeyleri kabul etmemektir. Fransa’nın çıkarı, Dassault Aviation’ın kolunu bükmek değil, aksine şirketin başarısından gurur duymaktır.”

Trappier, grubun FCAS’ı batırmaya çalışmadığını, fakat liderliğinin “tam olarak projenin çıkarlarına uygun” olduğuna inandığını da sözlerine ekledi.

Dassault içerisindeki kaynaklar ve Fransız yetkililer, Alman tarafının da esnek davranmadığını ve sorumluluk taşıdığını söyledi.

Fransız CEO Guillaume Faury yönetimindeki Airbus, Merz hükümetinin desteklediği daha agresif bir tutum benimsedi.

Berlin de yeni nesil jet konusunda tek başına hareket edebileceğini veya başka ortaklar bulabileceğini söyledi.