Bizi Takip Edin

Diplomasi

Fransız analist Georges Kuzmanovic: Batı Rusya ile değil, kendi halkıyla savaşa hazırlanıyor

Yayınlanma

Editörün notu: Fransız jeopolitik analisti Georges Kuzmanovic, 26 Eylül’de İstanbul’da düzenlenen East-West Forum’da yaptığı konuşmada Batı’nın, özellikle de Avrupa Birliği’nin derin bir siyasi ve ahlaki çöküş içinde olduğunu vurguladı. Batılı liderlerin gerçeklikten tamamen koptuğunu ve başarısızlıkla sonuçlanan küreselleşmenin yarattığı öfkeyle sürekli savaşı körüklediğini belirten Kuzmanovic, Avrupa’nın egemenliğini neoliberal oligarşilere ve ABD vesayetine kaptırdığına dikkat çekti. 2022’deki İstanbul Mutabakatı’nın NATO tarafından sabote edilmesinin ve ardı arkası kesilmeyen yaptırımların hezimetle sonuçlandığını ifade ederek, Batı’nın Küresel Güney’in bağımsız yükselişini kabullenemediğini dile getirdi.


Öncelikle bu buluşmayı düzenlediğiniz için teşekkür ederim. Bu Doğu-Batı Forumu gerçekten harika bir fikir. Ayrıca buraya gelemeyen Emmanuel Todd’un selamını iletmek için de buradayım; kendisi davetliydi fakat ailevi meseleleri yüzünden katılamadı. Avrupa Aydınlanması’nın geri dönüşünü görmeyi elbette çok isterdim; ancak bana öyle geliyor ki önce duvara toslayacağız, nitekim şu anda yaptığımız da tam olarak bu. Thomas’ın da dile getirdiği gibi, hızlı bir çöküşün içindeyiz. Yeni bir Avrupa’ya kavuşmak için lider kadrolarımızı değiştirmek zorundayız. Mikael von der Schulenburg’un da belirttiği üzere liderlerimizin büyük çoğunluğu, gerçeklikten neredeyse Orwellvari bir boyutta tamamen kopmuş durumda.

Avrupa Birliği’nin şu anda tam anlamıyla bir istikrarsızlık odağı haline gelmesinin sebebi de bu. Varsa yoksa savaş tamtamları, bitmek bilmeyen savaş lafları… Elbette ilk hedef Rusya; fakat sadece Rusya değil, İran da sırada. Bir ucundan Çin’e, gelecekte de yükselişi nedeniyle zihinlerde şimdiden düşmanlaştırılmaya başlanan Hindistan’a uzanıyor bu söylem. Bunun ardındaki asıl, derin sebep ise başta siyasiler ve medya patronları olmak üzere -belki sanayiciler biraz daha az- tüm bu yönetici sınıfın öfkeden çılgına dönmüş olması. Küreselleşme baştan aşağı ters teptiği için öfkeliler. Küreselleşmeyi bütün kaymağı kendileri yemek, gezegenin geri kalanını ise sırf Batılı seçkinler için çalışabildikleri için minnettar köleler kılmak üzere kurgulamışlardı. Fakat işler beklendiği gibi gitmiyor.

Bir yandan da Avrupa değerlerinden, demokratik ilkelerden, insana saygıdan dem vuruyorlar. Gelgelelim dünya nüfusunun yüzde 10’u küresel kaynakların yüzde 50’sini tüketirken bu değerleri savunamazsınız; temel sorun burada düğümleniyor. Dünyanın geri kalanı artık “Yetti artık!” diyor ve bu sömürüyü kabul etmiyor. Bana kalırsa kapıldıkları derin paniğin asıl sebebi bu. Tam da bu yüzden, bir sonraki hava harekâtının, bir sonraki bombanın veya taarruzun bir şeyleri değiştireceği umuduyla Birleşik Devletler’e gittikçe daha fazla tabi oluyor, onun vassalı haline geliyorlar. Ne de olsa Rusya’yı, İran’ı, Çin’i, Hindistan’ı yöneten herkes -Modi dahil- “kötü adam.” Şöyle tek bir darbe indirilse, halk ayaklanıp hükümeti değiştirecek; çünkü “iyi” olan biziz, o halklar da iyilikten anlar elbette! Bütün liderleri kötü olduğuna göre, müzakereye yer yok. Müzakereye alan bırakmadığınızda ise hiçbir çözüm üretemezsiniz.

Bir Fransız mizahçının pek eğlenceli bir sözü vardır: “Düşman aptaldır; çünkü düşman olduğunu bir türlü anlamaz.” Zihniyet tastamam bu. İşte bu yüzden karşılarındaki her hasım bir şekilde Hitler oluveriyor. Miloseviç Hitler’di, Saddam Hüseyin Hitler’di, Kaddafi Hitler’di; tabii ki Putin de Hitler. Bu tam bir saçmalık. Bir kere Hitler elden ele düşüp anlamını yitiriyor. Herkes Nazi ise, o zaman kimse Nazi değildir; asıl sorun da burada başlıyor. Üstelik mutlak bir kötülükle masaya oturup konuşamayacağınıza göre, hiçbir çözüme de ulaşamazsınız.

Ben de aynı kanaatteyim. Sol gelenekten geliyorum; uzun yıllar sol partilerde yöneticilik yaptım ve bugün sol partilere baktığımda aynı hisse kapılıyorum. Beş altı yıl öncesine kadar küreselleşme karşıtı eylemlerin ve buluşmaların merkezinde onlar vardı. Fakat dikkat ettiyseniz, artık küreselleşme karşıtı eylemler yapılmıyor. Çünkü o buluşmaların tek amacı, Avrupalı veya Amerikalı solcuların Küresel Güney halklarına nasıl “bir şey olunacağını”, nasıl devrim yapılacağını, nasıl gelişileceğini vazetmesinden ibaretti. Şimdilerde ise Küresel Güney ülkeleri kendi başlarına örgütlenmeye başladığı için bu mesele solun ilgisini çekmez oldu.

Kuşkusuz, Avrupa’nın uluslararası arenaya yeniden dönmesini istiyorsak, egemenliğimizi geri kazanmak zorundayız. Bu daha önce de dile getirildi. Egemenliğimizi birleşik Avrupa uğruna, daha doğrusu Avrupa Birliği ve NATO uğruna yitirdik; ama hepsinden öte, kendi oligarklarımıza teslim ettik. Asıl mesele belki de burada: Neoliberal dogma, Batı ülkelerinde iktidarı fiilen gasp eden bir oligarşi yarattı. Fransa örneğini verecek olursam; medyanın yaklaşık yüzde 95’ini dokuz milyarder kontrol ediyor ve bunların altısı aynı zamanda silah üreticisi. Tablo ortada.

Bir diğer öfke sebepleri de şu: Bildiğiniz gibi, Ukrayna’da başlayan ve Avrupa’nın adeta üçüncü intiharı niteliğindeki bu korkunç savaştan birkaç hafta sonra, 2022’de gayet makul bir çıkış yolu sunan İstanbul Mutabakatı gündeme gelmişti. Ancak tarih tekerrür etmeyecekti; NATO ülkeleri, özellikle de Boris Johnson apar topar Kiev’e gidip “Beyler, savaşı sürdürmek zorundasınız,” dedi. Kafalarındaki plan şuydu: “Rus ordusuna karşı cepheyi altı ay tutun, biz onları ekonomik olarak çökerteceğiz.” Fakat evdeki hesap çarşıya uymadı. O günden beri tam bir hezimet içindeler; şu anda yirmi birinci mi, yirmi ikinci mi, artık sayısını unuttuğum bir yaptırım paketiyle uğraşıyorlar ama hiçbiri işe yaramadı.

Aynı dönemde Amerikalılar, İran’da beş haftada bir savaş kaybetti. Kendini dünyanın hâkimi sananlar açısından korkunç bir hezimet bu. NATO yetkililerinin bile itiraf ettiği gibi, bilinçdışlarında kendilerinin dünyanın zirvesinde, geri kalanların ise barbar olduğu inancı yatıyor. Bu kibri terk etmediğiniz sürece tek bir adım bile ilerleyemez, hiçbir şey başaramazsınız. Öyle akılalmaz bir körlük içindeler ki Küresel Güney’de olup bitenler zerre kadar ilgilerini çekmiyor. Bunu bizzat biliyorum; çünkü burada bulunan arkadaşım Pedro ile birlikte Fréquence Populaire medyasını kurduk ve BRICS zirvelerini yerinde takip etmek için dünyayı dolaşıyoruz. İnanır mısınız, oradaki neredeyse tek Avrupalı gazeteci biziz. Delilik bu; geçenlerde Yeni Delhi’de düzenlenen zirveyi bile görmezden geldiler.

Hülasa; Albay Davis ve diğerlerinin de vurguladığı gibi liderlerimiz 1992 yılına ve Fukuyama’nın “tarihin sonu” masalına saplanıp kalmış durumda. Dünyaya savaştan başka bir gözle bakamayan, hasmını alt edecek hiçbir gücü olmamasına rağmen saçma bir inatla savaşı kazanmak zorunda olduğunu düşünen bir güruh bu. İşte tam da bu noktada bizlere daha büyük bir mesuliyet düşüyor. Burada yaptığınız işin kıymeti de bundan ileri geliyor; muazzam bir adım bu. Barış için bastırmak zorundayız. Profesör Zhang Weiwei’in ifade ettiği gibi, altı temel sütunun ilki barıştır. Gücümüz yettiğince hepimizin yapması gereken yegâne şey, barış zeminini zorlamaktır; zira gidişat son derece vahim.

Sosyalizme dair getirdiğiniz yoruma ise katıldığımı söyleyemem; çünkü bu düşünce özünde Marx’ın külliyatına dayanır. Marx’ı okuduğunuzda, şiddeti dışlamadığını görürsünüz; mesele insan toplumunun barışçıl yollarla evrilmesi değildir. Aksine, şiddet ve kan öngörülür; hatta daha fazla kanın çoğunluğu ayağa kaldıracağı savunulur. İnsanlığın maruz kaldığı tüm adaletsizlikler, bir nevi Haiti usulü, işçi sınıfının bedeninde somutlaşmış kabul edilir. İşte tam da bu gerekçeyle, sözde işçi sınıfında toplanan bu haksızlıklar silsilesi; ona savaşla, can alarak toplumu zorla ele geçirme ve o muhayyel komünist düzeni şiddet yoluyla dayatma hakkını tanır. Dolayısıyla bu, İkinci Dünya Savaşı sonrası Avrupa’sında gördüğümüz demokratik sosyalizm değildir; bambaşka bir şeydir.

Bir şey daha ekleyecektim, unuttum… Evet, İkinci Dünya Savaşı’nda bugünkü Hırvatistan topraklarında faşist ideolojiye dayalı bir Ustaşa devleti kurulmuştu. Kukla devlet deyip geçiyorlar; kukla falan değil, Katolik Kilisesi’nin Ustaşa hareketiyle el ele verdiği, Nazi Almanyası’nın doğrudan müttefiki olan bir devletti bu. Kurulan toplama kamplarında yaklaşık 1 milyon Sırp, Yahudi ve Roman katledilirken tek bir rahip dahi buna karşı çıkmadı. Hatta rahipler bu cinayetlere bizzat iştirak etti, Sırpları zorla Katolik yaparak yeniden vaftiz etme ayinlerine katıldı. Velhasıl, son derece karmaşık bir mesele bu.

Neticede tüm bunlar ülkelerimizin içine düştüğü hızlı çöküş ve şizofreniyle ilintili. Albay Davis’in Deep Dive kanalında sıkça tekrarladığı gibi, akılalmaz bir durumla karşı karşıyayız: Liderlerimiz dört buçuk yıldır bizi Rusya’yla savaşa hazırlıyor. Geçen yıl Fransa Belediyeler Birliği toplantısında -ki hiç yeri değilken- Genelkurmay Başkanı mikrofonu alıp kürsüden 2030’da Rusya ile savaşa hazırlanmamız gerektiğini söyledi. Pekâlâ, hazırlanalım; fakat ne zorunlu askerlik var, ne seferberlik planı, ne üretilen yeni bir tank, ne de mühimmat. Gelgelelim çok tuhaf bir gelişme var: Jandarma ve polis teşkilatı için toplumsal olaylara müdahale amaçlı çok sayıda zırhlı araç satın aldılar; her iki birim de tepeden tırnağa silahlandırıldı.

Bana kalırsa Rusya ile şu aşamada barış yapamazlar. Yakında cumhurbaşkanlığı seçimlerinin yapılacağı Fransa örneğinden gidecek olursak; bütün bu savaş çığırtkanlığı, asıl tartışılması gereken hayati meselelerin üzerini örtmek için yapılıyor. Kamu borcumuz neden bu kadar çığırından çıktı? Borç neden bu denli hızla katlanıyor? On yıllık tahvil faizleri nasıl oldu da yüzde 5 sınırına dayandı? Gençler neden iş bulamıyor? Ücretler neden bu denli sefalet düzeyinde kaldı? Litre başına dizel fiyatı nasıl 3 avroya fırlayacak? Bu tam bir delilik; bu fiyata kimse çalışamaz, geçinemez. İşte bu gerçeklerle yüzleşmekten kaçmak ve kapıdaki toplumsal isyanları bastırmaya hazırlanmak için Rusya ile savaştan dem vuruyorlar. Açıkça ifade ediyorum: Aslında kendi halklarıyla savaşmaya hazırlanıyorlar.

Diplomasi

The Economist’ten 2027 öngörüleri: Trump sonrası dünya, İran savaşı ve Ozempic etkisi

Yayınlanma

İngiliz dergisi The Economist, “The World Ahead 2027” kapağında gelecek yıl dünyayı şekillendireceğini öngördüğü 10 temel eğilimi paylaştı. Cleon Peterson’ın tasarladığı kolajda ABD’de Trump sonrası yarış, İran savaşının etkileri, yapay zekanın yarattığı riskler, Tayvan meselesi ve zayıflama ilaçları gibi başlıklar yer aldı.

İngiliz dergisi The Economist, 2027 yılına dair 10 temel küresel eğilimi içeren geleneksel kapak tasarımını yayımladı.

Kırmızı, siyah ve beyaz renklerin kullanıldığı “The World Ahead 2027” kapağı, Cleon Peterson imzalı küre şeklindeki ayrıntılı bir kolajdan oluşuyor.

Tasarımda dünya liderleri, askeri teçhizat, füzeler, uydular, yapay zeka sembolleri, borsa grafiği, para, Spasskaya Kulesi, Zafer Takı, tanklar ve içinde insanların bulunduğu çadırlar yer alıyor.

Dergi editörleri 2027’de dünyayı İran’la savaşın sonuçlarının, ABD ve Avrupa’daki siyasi belirsizliğin, yapay zekanın yol açtığı risklerin ve ekonomik yeniden yapılanmanın beklediğini öngörüyor.

ABD’de Trump sonrası yarış ve İran savaşının etkileri

Derginin öne çıkardığı başlıca siyasi sınamalar arasında Donald Trump’ın ardından ABD başkanlığı için yürütülecek yarış yer alıyor.

The Economist, ABD’deki ara seçimlerin ardından Trump’ın yerine geçecek isim olmak için verilecek mücadelenin şiddetleneceğini tahmin ediyor.

Dergiye göre Trump bu süreçte “topal ördek” değil, daha çok “yıkıcı bir öfkeli kuş” konumunda olacak.

Yayın, Ortadoğu’daki savaşın sonuçlarına da geniş yer ayırıyor.

İran’la savaşın enerji güzergahlarını değiştireceği, müttefiklerin ABD’ye duyduğu güveni zayıflatacağı, gübre kıtlığına yol açacağı ve küresel gıda güvenliğini tehdit edeceği belirtiliyor.

Dergi, Çin’in 2027’ye kadar Tayvan’a yönelik olası bir operasyona hazır olmak amacıyla askeri kapasitesini artırmayı sürdüreceğini öngörüyor.

Avrupa’da sağ popülizm, borç baskısı ve iklim krizi

Avrupa’daki sağ popülist güçlerin yükselişine dikkat çeken dergi, Marine Le Pen’in Fransa’daki cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanması halinde Avrupa Birliği’ndeki güç dengelerinin değişebileceğini yazıyor.

Dergi, gelişmiş ülkelerde artan kamu borcunun tahvil piyasaları üzerinde baskı kurarak mali çalkantılara yol açabileceği uyarısını yapıyor.

Gazeteciler ayrıca 2027’nin kayıtların tutulmaya başlandığı tarihten bu yana en sıcak yıl olabileceğini, rekor sıcaklıkların yanı sıra kuraklık ve orman yangınlarının yaşanabileceğini tahmin ediyor.

Yapay zekaya yönelik tepkiler, Ozempic’in yarattığı etkiler ve uzay yarışı da kapakta yer buldu

Büyük teknoloji şirketlerine ve yapay zekaya yönelik toplumsal hoşnutsuzluğun artacağını öngören The Economist, yapay zeka şirketlerinin mali risklerinin, siber tehditlerin ve yapay sinir ağlarının kullanımına bağlı siyasi sonuçların öne çıkacağını vurguluyor.

Dergi, “Ozempic etkisi” başlığı altında zayıflama ilaçlarının tüketici davranışlarını değiştirdiğini ve ilaç şirketlerinin ömrü uzatmaya yönelik çalışmalara daha fazla yatırım yapacağını kaydediyor.

Yayın, uzay alanında Starship’in geliştirilmesinin süreceğini, özel uzay istasyonlarının ortaya çıkacağını ve yörüngede veri merkezleri inşa etme imkanlarının belireceğini belirtiyor.

Dergi, büyük film stüdyolarının bilinen serileri yeniden başlatarak yeni izleyici çekmeye çalıştığını, ancak bağımsız üreticilerin ve YouTube içerik oluşturucularının başarısının izleyicilerin tanıdık hikayelerin devamına gerçekten ihtiyaç duyup duymadığını sorgulattığını yazıyor.

Derginin 40 yıllık tahmin geleneği

The Economist, gelecek yıla dair tahminlerini içeren özel yıllık sayısını 1986’dan bu yana her kasım ayında yayımlıyor.

Daha önce “The World in…” adını taşıyan sayı, sonradan “The World Ahead” olarak adlandırıldı.

Derginin geçen yılki sayısı 40. yıl dönümü özel baskısı oldu.

2026 kapağında bir kürenin içine yerleştirilen önemli olaylar arasında bir önceki yıl olduğu gibi ABD Başkanı Donald Trump’ın figürü merkezde yer aldı.

Trump’ın yanında üzerinde 250 sayısı şeklinde mumlar bulunan dev bir pasta çizildi; zira ABD bu yıl Bağımsızlık Bildirgesi’nin kabulünün 250. yıl dönümünü kutladı.

Kapakta ayrıca yaz aylarında düzenlenen Dünya Kupası, füzeler, robotlar, eriyen buz kütleleri, ilaçlar ve bir kadeh şarap da yer aldı.

Dergi, The World Ahead’i gelecek yılın ana eğilimlerini ve olaylarını analiz eden yıllık bir sayı olarak tanımlıyor.

Ancak derginin tüm öngörüleri isabetli çıkmıyor.

Kasım 2025’te “A look back over the first 40 years of The World Ahead” (The World Ahead’in İlk 40 Yılına Bakış) başlıklı bir retrospektif yayımlayan editörler, Doğu Avrupa’daki komünist rejimlerin çöküşünü ve Yugoslavya’nın dağılmasını öngöremediklerini kabul etti.

Temmuz 2026’da ise “Is The Economist always wrong?” (The Economist Her Zaman Yanılıyor mu?) başlıklı bir yazı yayımlandı.

Yazarlar bu çalışmada 2000 ile 2026 yılları arasında yayımlanan yaklaşık 7 bin başyazıyı yapay zeka yardımıyla inceleyerek yapılan hataların listesini çıkardı.

Dergi yönetimi ise mutlak doğruluk peşinde olmadıklarını sık sık vurguluyor:

“Tahminlerde kusursuz bir doğruluk peşinde değiliz; temel amacımız bilgi vermek ve düşünmeye teşvik etmek. Yine de ideal olan, yanıldığımızdan daha sık haklı çıkmamız olurdu.”

Okumaya Devam Et

Diplomasi

Kallas: Suriye ile ilişkilerimizde önemli bir ilerleme hedefliyoruz

Yayınlanma

AB Dışişleri Komiseri Kaja Kallas, bloğun “Suriye ile ilişkilerinde önemli bir ilerleme” hedeflediğini belirtti.

Avrupa Birliği’nin 27 üyesi, Suriye ile daha fazla ticarete ve daha yakın siyasi bağlara yol verecek bir anlaşmaya varılmasına yönelik öneriyi destekledi.

2008 yılında, Suriye’de Beşar Esad’ın iktidarda olduğu dönemde bir ortaklık anlaşması taslağı hazırlanmış ama daha sonra rafa kaldırılmıştı.

Kallas, AB’nin mevcut metni imzalayabileceğini, ardından da “modernize edilmiş bir anlaşma” için müzakere yapabileceğini belirtti:

“Suriye’nin yatırıma ve başarılı bir geçiş sürecine ihtiyacı var. Amaç, Avrupa ve Suriye’ye ticaret, siyasi diyalog ve daha yakın işbirliği için bir çerçeve sunmak ve bunu mümkün olan en kısa sürede gerçekleştirmek.”

Kallas, “istikrarlı bir Suriye’nin Avrupa’nın menfaatine” olduğunu da sözlerine ekledi.

AB’nin Mısır, Ürdün ve İsrail gibi birçok ülkeyle ortaklık anlaşmaları bulunuyor; bu anlaşmalar genellikle ilgili ülkelere ticari avantajlar sağlıyor ama bu anlaşmalar, AB üyeliğine yol açmıyor.

AB’nin Ürdün Büyükelçisi Pierre-Christophe Chatzisavas, The National gazetesine verdiği demeçte, Hürmüz Boğazı’na alternatif bir ticaret yolu haline gelen Kızıldeniz’deki Akabe limanındaki trafiğin artmasıyla birlikte Ürdün’ün iş dünyası için cazip bir yer haline geldiğini belirtti.

Chatzisavas, Avrupa’nın geleneksel yardımların ötesine geçerek Ürdün’deki “stratejik kalkınma projelerine” odaklanmak istediğini söyledi.

Bu arada AB dışişleri bakanları, Suriye’ye yönelik daha fazla girişimde bulunulması çağrısında bulundu.

Kallas, Suriye’nin savaştan toparlanmaya devam edebilmesi için “çok fazla yatırıma ihtiyacı olduğunu” belirtti.

Brüksel’deki toplantıda yaptığı açıklamada, “Suriye ile ilişkilerimizi diğer Akdeniz ortaklarımızla olan düzeye çıkarmayı umuyoruz,” dedi.

Toplantı, AB’nin Akdeniz’den Sorumlu Komiseri Dubravka Suica’nın perşembe günü (19 Kasım) düzenlenecek AB-Ürdün yatırım konferansından önce Şam’a gideceği bir haftanın başlangıcını oluşturuyor.

Avrupalı yetkililer, önceliklerinin “istikrar, ticaret ve mültecilerin Suriye’ye geri dönüşü” olduğunu belirttiler.

Ürdün hükümetinin, yatırım konferansını limanlar, yollar, demiryolları ve lojistik merkezleri dahil olmak üzere 15 milyar dolar değerindeki projeleri tanıtmak için kullanması bekleniyor.

Krallığın, ABD-İran savaşı nedeniyle kısıtlanan bölgesel ticaretin bir koridoru haline gelmesi umuluyor.

The National gazetesine verilen bilgiye göre, AB tarafından Orta Doğu’nun en istikrarlı ülkelerinden biri olarak görülen Ürdün’e yatırım yapmak için yaklaşık 60 ila 70 Avrupalı şirket ilgi gösterdi.

Chatzisavas, “Ürdün, benzersiz bir hayatta kalma içgüdüsü ve şokları absorbe etme kapasitesi sergiliyor,” dedi.

İran savaşı, karayoluyla Ürdün’den geçen mal miktarının artmasına neden oldu. Akabe konteyner terminali, 2026 yılının ilk yarısında 60.000 yirmi fitlik eşdeğer birim (TEU) elleçledi (handling).

Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine göre üç kat daha fazla.

Fakat nakliyeciler, Suriye ve Irak ile olan kara sınır geçişlerinde tıkanıklıklar ve gecikmelerle karşılaştıklarını belirtiyor.

Suica, AB’nin “Suriye yetkililerine tüm güvenimizi vereceğimizi, çünkü onların doğru yolda olduklarını düşündüğümüzü” söyledi.

Bugün (17 Kasım) Şam’da bir Suriye Ortaklığı Koordinasyon Forumu düzenlenecek.

Eylül ayında Şam’ı ziyaret eden ve savaşın yol açtığı “yıkımın” büyük bir kısmının hâlâ devam ettiğini belirten Kallas, Suriye’nin ülkeyi yeniden inşa etmek için daha fazla desteğe ihtiyacı olduğunu söyledi:

“Avrupa tarafında biz de Suriyeli mültecilerin geri dönmesini istiyoruz ve Suriye de ülkeyi yeniden inşa etmek için onların geri dönmesini istiyor fakat aynı zamanda geri dönmeleri için gerekli koşulların sağlanması gerekiyor. Birlikte yapabileceğimiz çok şey var; çünkü Suriye’nin istikrarı bizim de çıkarımıza, bölgenin çıkarına ve şu ana kadar mevcut çatışmanın dışında kalmayı başarmış olmaları da olumlu bir gelişme.”

Bu arada Ürdünlü yetkililer, Akabe’den Amman’a su sağlayacak bir boru hattı ve deniz suyu arıtma tesisi için bu yıl 5,8 milyar dolarlık finansman sağlamış olmaktan memnuniyet duyuyor.

Kral II. Abdullah’ın çarşamba günü projenin temelini atması bekleniyor.

Chatzisavas, bunun “geleneksel kalkınma yardımından Ürdün ile yeni bir ikili işbirliği modeline” geçişi başlatmaya yardımcı olabileceğini söyledi.

Yeni yaklaşımın “Ürdün’ün dayanıklılığına” odaklanması gerektiğini belirten Chatzisavas, bunun yanı sıra inovasyon, girişimcilik ve “stratejik kalkınma projelerine” yapılan yatırımlara da ağırlık verilmesi gerektiğini ekledi.

Okumaya Devam Et

Diplomasi

APEC Zirvesi öncesi bilinmesi gerekenler

Yayınlanma

Ticaret, teknoloji ve güvenlik alanındaki gerilimler, Shenzhen’de titizlikle hazırlanan APEC zirvesinin gündemine damga vurabilir.

Çin, bu hafta ülkenin güneyindeki teknoloji merkezi Shenzhen’de 33. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Forumu’na ev sahipliği yapıyor. Liderler zirvesi çarşamba ve perşembe günleri düzenlenecek. Konuklar arasında ABD Başkanı Donald Trump ve Japonya Başbakanı Sanae Takaichi de bulunuyor. Zirve kapsamında çok sayıda ikili ve çok taraflı görüşmenin yapılması bekleniyor. Bunlar arasında Trump, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in katılacağı ilk üçlü zirve de yer alıyor.

Trump, Cumhuriyetçi Partinin bu ay ABD’de yapılan ara seçimlerde aldığı ağır yenilginin ardından Çin’e gelecek. Analistlere göre etkinlikler, Xi’yi ve Çin’i küresel siyasetin merkezine yerleştirecek şekilde titizlikle planlanacak. Ancak zirve öncesindeki gündem, ABD’li teknoloji devi Nvidia’da patlak veren skandalın gölgesinde kaldı. Skandal, CEO Jensen Huang’ın istifasına yol açarken şirketin gelişmiş yapay zekâ çiplerinin Çin’e nasıl ulaştığına ilişkin tartışmaları da alevlendirdi.

Nikkei Asia APEC toplantıları hakkında bilinmesi gereken beş önemli konuyu derledi:

APEC nedir, gündeminde neler var?

APEC, ticaret ve ekonomi konularını görüşmek üzere 21 üyeyi bir araya getiren bir forum. Üyeleri, dünya gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 60’ını ve küresel ticaretin yarısını oluşturuyor. Bir başka çok taraflı platform olan G20 ile karşılaştırıldığında APEC, ağırlıklı olarak Asya ekonomilerinden oluşuyor. Forumun sekretaryası Singapur’da bulunuyor. Bölgenin en büyük ekonomilerinden biri olan Hindistan ise APEC üyesi değil.

Üye ekonomilerin liderleri her yıl bir araya geliyor ve toplantıların sonunda genellikle ortak bir bildiri yayımlanıyor. Ancak son yıllarda ABD ile Çin arasındaki gerilimler müzakereleri zorlaştırıyor. Trump’ın gümrük tarifesi politikalarının yol açtığı aylar süren ticari çalkantıların ardından, geçen yıl Güney Kore’de düzenlenen zirvenin ortak bildirisinde Dünya Ticaret Örgütüne ve çok taraflı ticaret sistemine destek veren herhangi bir ifadeye yer verilmemişti.

APEC’in bir diğer önemli boyutu da iş dünyasıyla kurduğu işbirliği. Salı ve çarşamba günleri, yaklaşık 2 bin kişinin katılımıyla geleneksel CEO Zirvesi düzenlenecek. Xi Jinping de zirvenin açılış konuşmasını yapacak.

ABD’li iş dünyası liderleri geçmişte bu zirvelere geniş katılım gösteriyordu. Ancak hazırlık sürecini bilen bir kaynağa göre bu yıl takvim uyuşmazlıkları nedeniyle çok sayıda Amerikalı iş insanının toplantıya katılmaması bekleniyor.

Çin’le uzun süredir güçlü bağları bulunan Tesla ve SpaceX’in patronu Elon Musk’ın zirveye katılması bekleniyor. Buna karşılık, geçen yılki zirvenin yıldız isimlerinden biri ve yapay zekâ devriminin önde gelen temsilcilerinden Nvidia’nın eski CEO’su Jensen Huang’ın toplantıda yer alması düşük bir ihtimal olarak görülüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi de dahil olmak üzere evlilik dışı ilişkilerine dair haberlerin ardından geçen hafta görevinden ayrılmıştı.

Zirve kapsamında gerçekleştirilecek ikili görüşmeler de yakından takip edilecek.

Trump ve Xi, geçen yılki APEC Zirvesi’nden kısa süre önce Güney Kore’de ticari ateşkes üzerinde anlaşmıştı. İki lider, Shenzhen’de bu uzlaşmayı sürdürmeye çalışacak.

Çin, APEC’e üçüncü kez ev sahipliği yapıyor. Resmî gündemde temiz enerji, tedarik zincirlerinde işbirliği, yapay zekâ ve serbest ticaret bulunuyor.

APEC İcra Direktörü Eduardo Pedrosa, bu haftaki toplantılardan somut sonuçlar çıkacağı konusunda iyimser. Üyelerin yıl boyunca 300 hazırlık toplantısı gerçekleştirdiğini belirten Pedrosa, “Çok taraflılık canlılığını koruyor ve iyi işliyor” dedi.

Trump ve Xi’nin bu yılki üçüncü görüşmesinden ne çıkacak?

İki taraf ticari ateşkesi ocak ayına kadar uzattı. Ancak eylül ayında açıklanan ve karşılıklı 60 milyar dolarlık ticarete uygulanan gümrük vergilerinin düşürülmesini öngören plan henüz sonuçlandırılmadı. Her iki ülkedeki şirketler de bu konuda alınacak kararı endişeyle bekliyor.

Devam eden anlaşmazlıklar nedeniyle daha kapsamlı uzlaşmalara varılması yönündeki beklentiler düşük.

Çin’in nadir toprak elementleri ihracatına uyguladığı lisans zorunluluğu, ABD’li üreticiler üzerinde baskı oluşturmaya devam ediyor. Xi’nin ise Trump’tan Tayvan’ın “bağımsızlığına” karşı çıkmasını ve adaya silah satışlarından kaçınmasını istemeyi sürdürmesi bekleniyor.

Pekin ayrıca ileri teknolojilere yönelik ihracat kontrollerini gündeme getirebilir. Yarı iletken çiplerin ABD düzenlemeleri ihlal edilerek Çin’e ulaştırılıp ulaştırılmadığına ilişkin soru işaretlerinin ortaya çıkmasının ardından Washington’daki Çin karşıtı şahinler, daha sıkı kısıtlamalar getirilmesi için baskı yapıyor.

Bunlardan ayrı olarak, iki tarafın yapay zekâ alanında ilk ikili diyalog toplantısını gerçekleştirmesi bekleniyor. Bu görüşmelerin amacı, yapay zekâdan kaynaklanabilecek ortak risklere karşı önlem almak.

ABD ve Çin daha önce yapay zekâyla bağlantılı acil durumlarda kullanılmak üzere bir doğrudan iletişim hattı kurulması konusunda anlaşmıştı.

Johns Hopkins Üniversitesi Amerika, Çin ve Küresel İlişkilerin Geleceği Enstitüsünde kıdemli araştırmacı olan Samm Sacks, Pekin ile geçmişte kurulan geleneksel doğrudan iletişim hatlarının pek başarılı olmadığını, ancak taraflar arasında resmî bir iletişim kanalına ihtiyaç duyulduğunu söyledi.

Sacks, “Hangi yapay zekâ olaylarının bilgi paylaşımı kapsamına girdiğini, hangilerinin girmediğini tanımlamak için daha fazla çalışma yapılması gerekiyor” dedi.

Trump-Xi-Putin üçlü zirvesinden neler bekleniyor?

Çin, Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales’in cuma günü gazetecilere Trump’ın “dünyadaki nükleer silahların azaltılmasını görüşeceğini” söylemesinin ardından, üçlü zirvenin perşembe günü gerçekleştirileceğini açıkladı.

Wales, aynı zamanda “Herhangi bir anlaşmaya varılmasını beklemiyoruz” dedi.

Wall Street Journal’ın haberine göre Putin ise görüşmenin Rusya’nın Ukrayna’daki savaşını sona erdirme konusunu ele almak için kullanılmasını önerdi.

Trump, Putin ile son olarak Ağustos 2025’te Alaska’da bir araya gelmiş ve Ukrayna’daki savaşı görüşmüştü.

Analistler, gerçekleşmesi halinde üçlü zirveden somut sonuçlar çıkmasını beklemiyor. Ancak görüşmenin siyasi mesajlar vermek için önemli bir platform oluşturabileceğini düşünüyor.

ABD’nin deneyimli diplomatlarından ve The Asia Group’un yönetici ortaklarından Kurt Tong’a göre zirve, Xi’ye Çin’i diplomatik girişimlerin merkezinde yer alan bir aktör olarak sunma fırsatı verecek.

Öte yandan Tong, Trump’ın bu görüşmeye farklı bir açıdan yaklaşabileceğini belirtti. Ona göre Trump, Putin ile ilişkilerini güçlendirerek Rus lideri taviz vermeye ikna edebileceğini ve böylece Ukrayna’daki savaşın sona ermesini sağlayarak bu başarıyı hem kendisine hem de Xi’ye mal edebileceğini düşünüyor olabilir.

Yeni Amerikan Güvenliği Merkezi (CNAS) kıdemli araştırmacısı Jake Stokes ise zirvenin zamanlaması ve düzenleneceği ortamın yanlış mesajlar verebileceği uyarısında bulundu.

Stokes, “Görüşmenin yaratacağı görüntü ve atmosferin bazı yönleri, Trump’ın Amerika’nın geleneksel dostları ve müttefikleriyle ilişkilerini geliştirmekten ziyade otoriter rakipleriyle ilişkilerini iyileştirmeye daha fazla ilgi duyduğu izlenimini veriyor” dedi.

Pekin ile gerilim yaşayan Japonya zirveye nasıl yaklaşacak?

Japon hükümeti, Başbakan Sanae Takaichi’nin Shenzhen’e gideceğini cuma günü nihayet doğruladı. Takaichi, Çin ziyaretinden önce Filipinler’in başkenti Manila’ya uğrayarak Güneydoğu Asya Uluslar Birliğinin (ASEAN) yıllık toplantısına katılacak.

Takaichi, seyahatinin ilk durağı olan Filipinler ile ikinci durağı Çin’de birbirinden oldukça farklı diplomatik ortamlarla karşılaşacak.

Filipinler, Japonya’nın yakın ortaklarından biri. Çin ile Japonya arasındaki ilişkiler ise 1972’de diplomatik ilişkilerin normalleşmesinden bu yana en düşük seviyelerinden birinde bulunuyor.

Takaichi’nin 7 Kasım 2025’te parlamentoda yaptığı ve Tokyo ile Pekin arasında diplomatik ilişkilerin donmasına yol açan açıklamalarının üzerinden bir yıldan biraz fazla zaman geçti.

Takaichi, Çin’in Tayvan’a saldırdığı ve ABD ordusunun deniz ablukasını güç kullanarak kırmak için müdahale ettiği varsayımsal bir senaryoyu değerlendirerek, bunun Japonya açısından “ülkenin varlığını tehdit eden bir durum” oluşturabileceğini iddia ederek müdahale edeceklerini söylemişti. Ayrıca Japonya son savunma belgesinde Çin’i bir kez daha “tehdit” olarak nitelendirdi.

Takaichi’nin Shenzhen’de Çin tarafından soğuk karşılanacağı neredeyse kesin. Pekin’in Japon lideri mümkün olduğunca yalnızlaştırmaya çalışması bekleniyor.

Takaichi ile Xi arasında planlanmış herhangi bir ikili görüşme bulunmuyor. Bununla birlikte iki liderin selamlaşması ya da kısa bir sohbet gerçekleştirmesi ihtimali var.

Takaichi açısından böyle bir temas bile diplomatik kazanım sayılabilir.

Shenzhen’de Takaichi’nin karşı karşıya kalacağı tek sınav Çin ile ilişkiler olmayacak. Japon hükümeti, Rusya ile de giderek derinleşen gerilimler yaşıyor.

Daha genel olarak Takaichi’nin bu fırsatı, Japonya’nın ikili ilişkiler ve bölgesel meselelerdeki tutumunu vurgulamak için kullanması bekleniyor.

Zirveyi hangi diğer jeopolitik sorunlar zorlaştırabilir?

Bölgenin birçok noktasında anlaşmazlıklar devam ediyor.

Japonya örneğinde olduğu gibi Çin’in Filipinler’e nasıl yaklaşacağı da yakından izlenecek. Güney Çin Denizi’nde, Filipinler’in Batı Filipin Denizi olarak adlandırdığı sularda deniz yetki alanlarına ilişkin gerilimler giderek tırmanıyor.

Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., ASEAN toplantılarına ev sahipliği yaptıktan sonra Shenzhen’e gidecek. Ancak Xi ile baş başa bir görüşme yapıp yapmayacağı henüz belli değil.

Bir diğer önemli gündem maddesi de ev sahibi Çin’in Tayvan’la ilgili vereceği mesajlar olacak.

Tayvan, “Çin Taypesi” adı altında APEC’in tam üyesi konumunda.

Tayvan lideri Lai Ching-te, Çin’de geniş ticari faaliyetleri bulunan bilgisayar üreticisi Acer Group’un kurucusu Stan Shih’i APEC toplantısına temsilcisi olarak atadı.

Lai’nin Sözcüsü Karen Kuo, Pekin’e “ev sahibi olarak sorumluluklarını yerine getirmesi” çağrısında bulunarak Tayvan heyeti için “eşitlik, onur ve güvenlik” garantisi verilmesini istedi.

Çin Dışişleri Bakanlığı ise “Tayvan bölgesinin” katılımının “Tek Çin ilkesi ile ilgili APEC mutabakat zabıtlarının kural ve teamüllerine uygun biçimde” ele alınacağını açıkladı.

APEC üyesi olmayan Kuzey Kore meselesi de zirvenin gündemini etkileyebilecek konular arasında bulunuyor. Pyongyang, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi yaptırımlarına rağmen nükleer silah ve balistik füze geliştirme faaliyetlerini sürdürüyor.

Trump ile Kuzey Kore lideri Kim Jong Un’un, Trump’ın ilk başkanlık döneminde gerçekleştirdikleri bir dizi görüşmenin ardından yeniden bir araya gelebilecekleri yönünde spekülasyonlar ortaya çıkmıştı. Ancak her iki taraf da böyle bir görüşme planlandığını reddetti.

Okumaya Devam Et

Çok Okunanlar

English